Το Ιράν προετοιμάζει τη μεγαλύτερη κρατική κηδεία στην ιστορία για τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ

Το Ιράν προετοιμάζει τη μεγαλύτερη κρατική κηδεία στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με τελετές που θα εκτείνονται σε πέντε πόλεις στο Ιράν και το Ιράκ για έξι ημέρες από το Σάββατο, καθώς η χώρα κηδεύει τον εκλιπόντα αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σχεδόν τέσσερις μήνες μετά τον θάνατό του στους πρώτους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο Χαμενεΐ υπηρέτησε ως αγιατολάχ της Ισλαμικής Δημοκρατίας επί 37 χρόνια, έχοντας τη δεύτερη μακροβιότερη θητεία σε αυτό το αξίωμα από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας μετά την επανάσταση του 1979.

Γεννημένος το 1939 στη Μασχάντ, διετέλεσε πρόεδρος του Ιράν από το 1981 έως το 1989, προτού επιλεγεί ως αγιατολάχ από τη Συνέλευση των Ειδικών — το εκλεγμένο σώμα ισλαμικών λογίων που είναι αρμόδιο για τον διορισμό του ανώτατου ηγέτη — μετά τον θάνατο του αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.

Η σορός εκτίθεται σε λαϊκό προσκύνημα από την έναρξη του πολέμου. Η τετράμηνη καθυστέρηση ήταν άμεσο αποτέλεσμα του πολέμου, της εκεχειρίας και της επακόλουθης διαπραγματευτικής διαδικασίας.

Οι αρχές αναφέρουν ότι ο χρονισμός καθορίστηκε σε μια περίοδο σχετικής αποκλιμάκωσης, με το Ιράν και τις ΗΠΑ να παγώνουν τις ανταλλαγές πυρών όσο συνεχίζονται οι συνομιλίες για το μνημόνιο κατανόησης.

Η Τεχεράνη επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η τελετή θα διεξαχθεί χωρίς διακοπές, παρουσία διεθνούς κοινού.

Χρονοδιάγραμμα και μέγεθος

Οι τελετές θα ξεκινήσουν στην Τεχεράνη το Σάββατο και την Κυριακή, στο συγκρότημα προσευχής Μοσάλα, τον κύριο χώρο της πόλης για μαζικές κρατικές θρησκευτικές συγκεντρώσεις.

Το Μοσάλα, το όνομα του οποίου σημαίνει «χώρος προσευχής», έχει φιλοξενήσει τις κηδείες ανώτερων στελεχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας και λειτουργεί ως συμβολικός κόμβος των κρατικών τελετών πένθους.

Η κύρια νεκρική πομπή θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα, κατά μήκος διαδρομής 10 χιλιομέτρων, από την πλατεία Ιμάμ Χοσεΐν έως την πλατεία Αζαντί ή «Ελευθερία» — τον τεράστιο δημόσιο χώρο που έχει φιλοξενήσει τις καθοριστικές μαζικές συγκεντρώσεις της ιρανικής ιστορίας, από την επανάσταση του 1979 έως τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις της χώρας.

Ο δήμαρχος της Τεχεράνης έχει δηλώσει ότι αναμένεται να παραστούν περίπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι, κάνοντας λόγο για «τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στην ιστορία της πόλης».

Η πομπή θα μεταφερθεί στη συνέχεια στην Κομ στις 7 Ιουλίου, ακολουθώντας διαδρομή ανάμεσα στο ιερό της Φατιμάς Μασούμα και το τζαμί Τζαμκαράν.

Η Κομ είναι το κέντρο της σιιτικής ισλαμικής θεολογικής εκπαίδευσης στο Ιράν και η σημαντικότερη θεολογική πόλη στον κόσμο για τον δωδεκαδικό σιιτισμό.

Το τζαμί Τζαμκαράν, στα περίχωρα της πόλης, συνδέεται με τον Κρυμμένο Ιμάμη — τον Μαχντί — και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα προσκυνήματα του σιιτικού Ισλάμ.

Η θερμοκρασία αναμένεται να φτάσει περίπου τους 45 βαθμούς Κελσίου.

Η σορός θα μεταφερθεί στη συνέχεια στο Ιράκ, όπου έχουν προγραμματιστεί τελετές στη Νατζάφ και την Καρμπάλα, τις δύο ιερότερες πόλεις του σιιτικού Ισλάμ, όπου βρίσκονται τα ιερά του Πρώτου Ιμάμη, Αλί, και του Τρίτου Ιμάμη, Χουσεΐν.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επισκέφθηκε και τις δύο πόλεις κατά τη διάρκεια ταξιδιού στο Ιράκ και συναντήθηκε με τους κυβερνήτες τους για να προωθήσει τις προετοιμασίες.

Η τελική ταφή θα πραγματοποιηθεί στη Μασχάντ στις 9 Ιουλίου.

Η Μασχάντ, γενέτειρα του Χαμενεΐ, είναι η ιερότερη πόλη του Ιράν. Φιλοξενεί το ιερό του Ιμάμη Ρεζά, του όγδοου ιμάμη του σιιτικού Ισλάμ, και το πλουσιότερο θρησκευτικό ίδρυμα της χώρας, την Αστάν Γκοδς Ραζαβί — μια τεράστια οικονομική αυτοκρατορία με οικονομικούς δεσμούς σε κρατικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Οι αρχές εκτιμούν ότι στην ταφή θα παραστούν οκτώ έως δέκα εκατομμύρια άνθρωποι.

Ασφάλεια, logistics και η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ

Η παραστρατιωτική οργάνωση Μπασίτζ συντονίζει τα ζητήματα logistics. Οι αυτοκινητόδρομοι της Τεχεράνης θα μετατραπούν σε προσωρινούς χώρους στάθμευσης, ενώ τζαμιά, σχολεία, κλειστά γυμναστήρια και πανεπιστήμια θα χρησιμοποιηθούν ως καταλύματα.

Καθένας από τους 22 δήμους της Τεχεράνης θα φιλοξενήσει πενθούντες από μία από τις 31 επαρχίες του Ιράν. Αναμένεται να ακυρωθούν πτήσεις και η είσοδος στις μεγάλες πόλεις να ελέγχεται αυστηρά.

Στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης έχει ανατεθεί η ασφάλεια και η διαχείριση του πλήθους στις κύριες πόλεις. Μια επιτροπή υπό την προεδρία του πρώτου αντιπροέδρου Μοχαμάντ Ρεζά Αρέφ επιβλέπει τις προετοιμασίες εδώ και εβδομάδες.

Παραμένει ασαφές εάν ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ — ο νέος αγιατολάχ του Ιράν, που δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τον διορισμό του μετά τον θάνατο του πατέρα του — θα παραστεί στις τελετές.

Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν, επικαλούμενα Ιρανούς αξιωματούχους, ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ τραυματίστηκε σοβαρά στα πλήγματα που σκότωσαν τον πατέρα του και έχει υποβληθεί σε πολλαπλές χειρουργικές επεμβάσεις. Το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει αυτές τις πληροφορίες.

Ο Πακιστανός πρόεδρος Άσιφ Αλί Ζαρντάρι και ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ έχουν επιβεβαιώσει ότι θα παραστεί επίσημη αντιπροσωπεία.

Παραμένει ασαφές ποιοι ηγέτες από τα αραβικά κράτη του Κόλπου — ορισμένα από τα οποία αποτέλεσαν στόχο ιρανικών πυραύλων και drones κατά τη διάρκεια του πολέμου — ή από τη Ρωσία και την Κίνα θα συμμετάσχουν, και σε ποιο επίπεδο.

Τρεις κηδείες που άφησαν προηγούμενο

Η κλίμακα των σχεδίων παραπέμπει σε τρεις προηγούμενες στιγμές μαζικού κρατικού πένθους.

Η κηδεία του 1989 για τον αγιατολάχ Χομεϊνί — τον ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας — κατέληξε σε χάος, όταν η πομπή κατακλύστηκε από τα πλήθη, η σορός παραλίγο να χαθεί, τμήματα του σάβανου σκίστηκαν και τελικά χρειάστηκε ελικόπτερο για να ολοκληρωθεί η μεταφορά.

Μέσα από εκείνη τη σύγχυση, ο Αλί Χαμενεΐ επιλέχθηκε ως διάδοχος από τη Συνέλευση των Ειδικών, σε μια απόφαση που θεωρήθηκε ευρέως έκπληξη, ακόμη και για τον ίδιο τον Χαμενεΐ. Στη συνέχεια εδραίωσε την απόλυτη εξουσία του επί δεκαετίες, παραμερίζοντας αντιπάλους σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Η κηδεία του 2020 για τον επικεφαλής της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Κασέμ Σολεϊμανί, πραγματοποιήθηκε με μαζική συμμετοχή σε οκτώ πόλεις στο Ιράν και το Ιράκ.

Ο Σολεϊμανί σκοτώθηκε σε αμερικανικό πλήγμα με drone στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης στις 3 Ιανουαρίου 2020, κατόπιν εντολής του Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία — η πρώτη άμεση δολοφονία ανώτατου Ιρανού στρατιωτικού αξιωματούχου από τις ΗΠΑ.

Η νεκρική πομπή στην πατρίδα του, το Κερμάν, κατέληξε σε ποδοπάτημα στο πλήθος, που στοίχισε τη ζωή σε δεκάδες ανθρώπους. Ο Χαμενεΐ έκλαψε δημόσια στην τελετή.

Η κηδεία του 2024 για τον πρόεδρο Εμπραχίμ Ραϊσί, ο οποίος σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου στη βορειοδυτική περιοχή του Ιράν τον Μάιο εκείνης της χρονιάς, προσέλκυσε επίσης μεγάλα πλήθη σε αρκετές πόλεις.

Το δυστύχημα, σε ομιχλώδες ορεινό ανάγλυφο κοντά στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν, στοίχισε τη ζωή στον Ραϊσί, στον υπουργό Εξωτερικών Χοσεΐν Αμίρ-Αμπντολαχιάν και σε ακόμη έξι άτομα.

Η σορός του μεταφέρθηκε στη Μασχάντ, μια πόλη με σημαντικό θρησκευτικό και πολιτικό βάρος, γνωστή για τους δεσμούς της με το ίδρυμα Αστάν Γκοδς Ραζαβί και τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Κρίσιμα αγκάθια στις διαπραγματεύσεις

Η κηδεία πραγματοποιείται στο φόντο ενός εύθραυστου μνημονίου κατανόησης ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ, που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου και άνοιξε παράθυρο 60 ημερών για τις τελικές διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, οι υποκείμενες διαφορές παραμένουν μεγάλες.

Κεντρικό ζήτημα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η συμφωνία JCPOA — η πυρηνική συμφωνία του 2015, στο πλαίσιο της οποίας το Ιράν συμφώνησε να περιορίσει τον εμπλουτισμό με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων — εγκαταλείφθηκε από τον Τραμπ τον Μάιο του 2018, κατά την πρώτη του θητεία, οδηγώντας σταδιακά το Ιράν σε αναδίπλωση των δεσμεύσεών του.

Το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν εκτιμάται πλέον σε 440 κιλά με εμπλουτισμό 60%, κάτω από το όριο του 90% για υλικό οπλικής ποιότητας, αλλά επαρκές, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω, για την παραγωγή πολλαπλών πυρηνικών κεφαλών.

Ενώ η Ουάσινγκτον ζητεί περιορισμούς στον εμπλουτισμό και την απομάκρυνση των αποθεμάτων, η Τεχεράνη επιμένει ότι τα πυρηνικά της δικαιώματα δεν είναι διαπραγματεύσιμα και ότι οι παραχωρήσεις εξαρτώνται από συγκεκριμένη και έμπρακτη άρση των κυρώσεων.

Το Ιράν επιδιώκει επίσης την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε περιουσιακά στοιχεία που κρατούνται στο εξωτερικό, αλλά οι διαφωνίες με την Ουάσινγκτον σχετικά με τον τρόπο χρήσης των κεφαλαίων έχουν δημιουργήσει πρόσθετες τριβές.

Νέοι γύροι συνομιλιών, με συν-διαμεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ, αναμένονται την Τρίτη στη Ντόχα.