Επιστημονική μέθοδος της UTAD υπολογίζει την ηλικία χιλιετήσιων ελαιόδεντρων σε όλη τη χώρα: στη Βιδιγκεΐρα μία ξεπερνά τα 3.700 χρόνια
Στη Γερμανία ανακαλύφθηκε πρόσφατα ένα δέντρο που μπορεί να είναι το αρχαιότερο γνωστό στη χώρα, ηλικίας περίπου 1.100 ετών. Στην Πορτογαλία όμως καταγράφονται εκατοντάδες δέντρα με εκτιμώμενη ηλικία που ήδη υπερβαίνει τα δύο χιλιάδες χρόνια, ιδίως ελαιόδεντρα, τα οποία, με τα χρόνια, γίνονται αντικείμενο πιστοποίησης από το Πανεπιστήμιο Τρας-ος-Μόντες και Άλτου Ντούρου (UTAD). (πηγή στα Πορτογαλικά)
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για πολλά χρόνια, όλα έδειχναν ότι η ελιά με την ονομασία «Oliveira do Mouchão», στον δήμο Αμπράντες, θα μπορούσε να είναι η αρχαιότερη σε εθνικό έδαφος. Σε ανακοίνωση που εξέδωσε το ακαδημαϊκό ίδρυμα τον Οκτώβριο του 2018 (πηγή στα Πορτογαλικά), αναφερόταν ότι τότε η ηλικία της υπολογιζόταν σε 3.350 χρόνια.
Πρόκειται για μια ελιά «σύγχρονη των Φοινίκων, των Κελτιβήρων και των Ρωμαίων» και, σύμφωνα με όσα γνωστοποίησε η UTAD στις αρχές του 2022, εξακολουθούσε τότε «να παράγει ελαιόκαρπο σαν να βρίσκεται στην ακμή της νεότητάς της», παρόλο που ο κορμός της έχει φθαρεί από τις κακουχίες του χρόνου.
Ένα δέντρο που επιβίωσε, μεταξύ άλλων, από την παρουσία «λαών-εισβολέων, βαρβάρων και προσφύγων» κατά τη διάρκεια των χιλιετιών, «χάρη στις βαθιές ρίζες που ανέπτυξε» στο έδαφος. Και ήταν επίσης μία από τις υποψήφιες για την εκλογή του Ευρωπαϊκού Δέντρου του 2022, καταλαμβάνοντας την πέμπτη θέση στον εθνικό διαγωνισμό και, ως εκ τούτου, χωρίς να εκπροσωπήσει την Πορτογαλία στην διεθνή διοργάνωση.
Η εκτίμηση προέκυψε μέσω ενός μεθόδου που ανέπτυξε ομάδα ερευνητών της UTAD, η οποία έχει ήδη κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, και εφαρμόζεται στο πλαίσιο συνεργασίας με την εταιρεία Oliveiras Milenares, επιτρέποντας τον υπολογισμό της ηλικίας πολλών δειγμάτων, τόσο στην Πορτογαλία όσο και στο εξωτερικό.
Η μέθοδος βασίζεται σε ένα μαθηματικό μοντέλο που συσχετίζει την ηλικία του δέντρου με χαρακτηριστικά του κορμού, όπως η διάμετρος, το ύψος ή η περίμετρος, σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στην πύλη Florestas.pt (πηγή στα Πορτογαλικά), πρωτοβουλία της The Navigator Company και του Raiz – Ινστιτούτου Έρευνας Δάσους και Χαρτιού.
Ήδη πάντως την εποχή της ανακάλυψης στην Αμπράντες είχαν καταστεί δυνατό να πιστοποιηθούν «πολλές άλλες χιλιετίες ελιές» διάσπαρτες σε διάφορα σημεία της χώρας. Άλλη μία περίπτωση που αξίζει μνείας βρίσκεται στη Σάντα Ίρια ντε Αζόια, στον δήμο Λούρες: ένα δέντρο του οποίου η ηλικία υπολογίστηκε σε περίπου 2.850 χρόνια τη στιγμή της ανάλυσης που πραγματοποίησε η UTAD.
Στον ιστότοπο της εταιρείας Oliveiras Milenares, (πηγή στα Πορτογαλικά) που συνεργάζεται με την UTAD σε αυτήν την αποστολή πιστοποίησης από το 2007, αναφέρεται ότι στο μεταξύ έχει εντοπιστεί άλλη μια ελιά με ακόμη μεγαλύτερη ηλικία από τις προηγούμενες. Βρίσκεται στο Αλεντέζου, πιο συγκεκριμένα στη Herdade do Peso, στη Βιδιγκεΐρα, περιφέρεια Μπέζα, και εκτιμάται ότι έχει ήδη ξεπεράσει τα 3.700 χρόνια, σύμφωνα με την αναγνώριση που έγινε το 2021.
Η «Oliveira do Peso», όπως ονομάζεται, διεκδίκησε επίσης τον τίτλο του Πορτογαλικού Δέντρου του 2024 (πηγή στα Πορτογαλικά), εθνικού διαγωνισμού στον οποίο κατέλαβε την τρίτη θέση και του οποίου ο νικητής θα εκπροσωπούσε την Πορτογαλία στην αντίστοιχη ευρωπαϊκή διοργάνωση.
Η υποψηφιότητα αιτιολογήθηκε από τη «σημαντική κληρονομική αξία» της ελιάς, που είναι η «παλαιότερη χιλιετής ελιά της Herdade do Peso», η οποία βρίσκεται σε μια πεδιάδα όπου υπάρχει «σύνολο ελαιόδεντρων με συνολική ηλικία άνω των 7.000 ετών», σύμφωνα με ανακοίνωση της συγκεκριμένης ιδιοκτησίας.
Πέρα από αυτά, άλλα παραδείγματα που έχει αναδείξει το εκπαιδευτικό ίδρυμα εντοπίζονται στη Μονσαράς, στην περιφέρεια Έβορα, όπου υπάρχουν πολλές χιλιετίες ελιές, μία από τις οποίες με ηλικία περίπου 2.450 ετών.
Υπάρχουν όμως πολλές ακόμη στην Πορτογαλία, διάσπαρτες σε περιοχές όπως Εστρεμός, Μοντεμόρ-ο-Νόβο, Λαγκόα, Μπέζα, Βιλαμούρα, Έβορα και το Πάρκο Σερράλβες, στο Πόρτο, σύμφωνα με την UTAD.
Στο εξωτερικό, το πανεπιστήμιο ανέφερε ότι έχει προσκληθεί επίσης να χρονολογήσει ελιές σε χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, ειδικότερα στο Μπορντό, τη Χιρόνα, τη Μάλαγα και το νησί της Μινόρκας, όπου πιστοποίησε την ύπαρξη ενός δέντρου με ηλικία άνω των 2.300 ετών.
Η μακροζωία αυτών των ελαιόδεντρων: τι την εξηγεί;
Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα της UTAD (πηγή στα Πορτογαλικά), ο Ζοζέ Λουΐς Λουζάδα, ερευνητής του ιδρύματος που ανέπτυξε τη επιστημονική μέθοδο στην οποία βασίστηκε η χρονολόγηση αυτών των δέντρων, επισήμανε ότι η ελιά είναι, «αναμφίβολα ένας από τους ζωντανούς οργανισμούς που αντιστέκονται περισσότερο στον χρόνο», χάρη στη μεγάλη της ικανότητα αναζωογόνησης. Έτσι, «ένα κομμάτι κορμού, όσο παλιό κι αν είναι, έχει τη δυνατότητα να ξαναβλαστήσει», επιτρέποντας στο δέντρο να συνεχίσει «να παράγει ελαιόκαρπο».
Ο ερευνητής αποδίδει αυτή τη μακροζωία, μεταξύ άλλων παραγόντων, στο γεγονός ότι πρόκειται για είδος «πολύ καλά προσαρμοσμένο στο μεσογειακό μας κλίμα», γεγονός που το οδηγεί να αποκτά «εντυπωσιακή μακροβιότητα».
Στην Πορτογαλία, αυτές οι ελιές εντοπίζονται «ιδίως νότια του Μοντέγκου» και μπορούν, «θεωρητικά», να ζήσουν «μια αιωνιότητα», υπερβαίνοντας την ηλικία των πολλών γενεών που περνούν από το ίδιο έδαφος.