«Ένα μοντέλο που κατακλύζει την αγορά με χιλιάδες νέα σχέδια κάθε μέρα σε τιμές μονοψήφιου αριθμού μπορεί να υπάρξει μόνο μεταφέροντας το πραγματικό του κόστος στην εργασία και στο περιβάλλον»
Η αυτοκρατορία υπερταχείας μόδας της Shein έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα, μετά την κατάρρευση της αποτίμησής της στο χρηματιστήριο που ακολούθησε την IPO.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου, που έχει την έδρα της στη Σιγκαπούρη αλλά αναθέτει μεγάλο μέρος της παραγωγής της στην Κίνα, δεν κατάφερε να εισαχθεί στο χρηματιστήριο του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, λόγω ανησυχιών για την εφοδιαστική της αλυσίδα και της σφοδρής κριτικής για τον περιβαλλοντικό της αντίκτυπο.
Η Shein στράφηκε έτσι στο Χρηματιστήριο του Χονγκ Κονγκ, όπου η αποτίμησή της διαμορφώθηκε περίπου στα 27 δισ. δολάρια (περίπου 23,24 δισ. ευρώ) την 1η Σεπτεμβρίου. Μπορεί να μοιάζει με μεγάλη οικονομική επιτυχία, αλλά είναι κατά 70% χαμηλότερη από την κορύφωση της αξίας της στις ιδιωτικές αγορές, σχεδόν 100 δισ. δολάρια (86 δισ. ευρώ) το 2022.
Γιατί η IPO της Shein ήταν τόσο αποτυχημένη;
«Οι κεφαλαιαγορές δεν λειτουργούν από καθαρό αλτρουισμό· αντιδρούν σε ουσιαστικούς χρηματοοικονομικούς κινδύνους», λέει στην Euronews Earth η ειδικός στη βιωσιμότητα και ιδρύτρια της τεχνολογικής εταιρείας E&S Solutions Ίλντικο Αλμάσι Σίμσιτς.
«Οι καθυστερημένες δημόσιες εγγραφές της Shein και η έντονα μειωμένη αποτίμησή της αποδεικνύουν ότι οι επενδυτές αναγνωρίζουν πλέον τα ζητήματα ESG ως άμεσες απειλές για την τελική αξία μιας εταιρείας.»
Η Σίμσιτς υποστηρίζει ότι ένα επιχειρηματικό μοντέλο το οποίο έχει βρεθεί στο επίκεντρο πολλών σκανδάλων, όπως η καταναγκαστική εργασία και τα επικίνδυνα χημικά σε ρούχα, κουβαλά ένα «τεράστιο προφίλ κινδύνου».
Προσθέτει ότι τα περιβαλλοντικά ζητήματα και τα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν πλέον περάσει «από την ηθική στα ίδια κεφάλαια», σηματοδοτώντας μια καμπή για τη βιομηχανία της fast fashion.
Ωστόσο, τι είναι αυτό που κάνει τη Shein τόσο αμφιλεγόμενη εξαρχής και μπορούν τα εξαιρετικά φθηνά ρούχα και τα κοψίματα που ακολουθούν πιστά τις τάσεις να γίνουν ποτέ βιώσιμα;
Οι αμφιλεγόμενες εφοδιαστικές αλυσίδες της Shein
«Για χρόνια, η υπερταχεία μόδα αναπτυσσόταν αξιοποιώντας εξαιρετικά κατακερματισμένες, εξωτερικευμένες αλυσίδες εφοδιασμού, που κρατούσαν τις τιμές εξωφρενικά χαμηλές ενώ διατηρούσαν τις ευθύνες σε απόσταση», λέει η Σίμσιτς στην Euronews Earth.
«Αυτό το μοντέλο όμως δημιούργησε μια τεράστια δομική ευαλωτότητα. Όταν η επιχείρησή σου βασίζεται σε χιλιάδες υπεργολάβους που λειτουργούν σε γκρίζες ρυθμιστικές ζώνες, ο έλεγχος της εφοδιαστικής αλυσίδας δεν είναι απλώς ένας λειτουργικός πονοκέφαλος – μετατρέπεται σε κεντρικό επιχειρηματικό κίνδυνο.»
Η εφοδιαστική αλυσίδα της Shein περιβάλλεται από αμφιλεγόμενες πρακτικές από την αρχή της λειτουργίας της. Το 2022, έρευνα της περιβαλλοντικής ΜΚΟ Greenpeace Γερμανίας εντόπισε επικίνδυνα χημικά πάνω από τα όρια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σε επτά από τα 47 προϊόντα της Shein που εξετάστηκαν.
Τότε, η Shein αναγνώρισε τη χημική επιμόλυνση και δεσμεύτηκε για «ουσιαστικές βελτιώσεις» στη διαχείριση των χημικών της.
Ωστόσο, έρευνα του 2025 διαπίστωσε ότι λίγα είχαν αλλάξει. Η Greenpeace αγόρασε 56 ενδύματα της Shein σε οκτώ χώρες και τα ανέλυσε για την παρουσία επικίνδυνων χημικών. Διαπίστωσε ότι 18 από τα 56 (32%) ξεπερνούσαν τα ευρωπαϊκά όρια, συμπεριλαμβανομένων παιδικών ρούχων.
Μεταξύ άλλων χημικών, εντοπίστηκαν οι πλαστικοποιητές φθαλικές ενώσεις και τα υδροφοβικά και λιποφοβικά «αιώνια χημικά» (PFAS). Πρόκειται για επικίνδυνες ουσίες που έχουν συνδεθεί με διάφορα προβλήματα υγείας, όπως καρκίνο, αναπαραγωγικές διαταραχές, διαταραχές ανάπτυξης στα παιδιά και ανοσοανεπάρκειες.
«Κινδυνεύουν και οι καταναλωτές, καθώς μπορούν να εκτεθούν σε αυτά τα χημικά με πολλούς τρόπους – άμεσα μέσω του δέρματος, εισπνέοντας ίνες υφάσματος στον αέρα και, στην περίπτωση μικρών παιδιών, βάζοντας στο στόμα μολυσμένα ρούχα.»
Το 2023, η Shein παραδέχθηκε ότι εντόπισε δύο περιπτώσεις παιδικής εργασίας στην εφοδιαστική της αλυσίδα κατά τους πρώτους εννέα μήνες του έτους.
Η εταιρεία εισήγαγε νέους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους οποιαδήποτε παραβίαση σχετική με παιδική ή καταναγκαστική εργασία αποτελεί πλέον λόγο άμεσης καταγγελίας συμβολαίων.
«Και οι δύο υποθέσεις διευθετήθηκαν γρήγορα, με μέτρα αποκατάστασης που περιλάμβαναν τη λύση των συμβάσεων με τους ανήλικους εργαζόμενους, την καταβολή τυχόν οφειλόμενων μισθών, την οργάνωση ιατρικών εξετάσεων και τη διευκόλυνση της επιστροφής τους στους γονείς/νόμιμους κηδεμόνες τους, όπου χρειαζόταν», ανέφερε τότε η Shein.
«Μετά την κατάλληλη αποκατάσταση, στους συμβατικούς κατασκευαστές επετράπη να συνεχίσουν τη συνεργασία.»
Παρά την αυστηροποίηση της στάσης της Shein απέναντι στις παραβιάσεις εργασιακών δικαιωμάτων, οι ανησυχίες για τις κακές συνθήκες εργασίας παραμένουν έντονες. Έρευνα του 2025 από το BBC (πηγή στα Αγγλικά) διαπίστωσε ότι εργαζόμενοι κάθονται πίσω από ραπτομηχανές για περίπου 75 ώρες την εβδομάδα, κατά παράβαση των κινεζικών εργατικών νόμων.
Πολλοί εργοδότες δήλωσαν στο μέσο ότι έχουν μόνο μία μέρα άδεια τον μήνα και αναγκάζονται σε 12ωρες βάρδιες χωρίς διάλειμμα για μεσημεριανό ή βραδινό, συχνά δουλεύοντας μέχρι και μετά τις 10 το βράδυ.
Έκθεση του 2024 της ελβετικής οργάνωσης Public Eye διαπίστωσε επίσης ότι η υπερβολική υπερωριακή εργασία παραμένει ο κανόνας για πολλούς εργαζόμενους – παρά τις δεσμεύσεις της Shein ότι θα βελτιώσει τις συνθήκες μετά τις προηγούμενες αποκαλύψεις.
Μπορεί η Shein να γίνει ποτέ βιώσιμη;
Καθώς η Shein προετοιμαζόταν για τη δημόσια εγγραφή της, ο έλεγχος πάνω στο μοντέλο fast fashion που ακολουθεί γινόταν όλο και πιο αυστηρός.
Το σχέδιο ενημερωτικού δελτίου της εταιρείας περιλάμβανε το σύνθημα «Πιστεύουμε ότι κάνουμε το καλό κάνοντας το σωστό». Ωστόσο, σύμφωνα με την Public Eye (πηγή στα Αγγλικά), αυτό αφαιρέθηκε από το τελικό έγγραφο.
Η Shein επιμένει ότι «η δέσμευση για βιώσιμη και υπεύθυνη ανάπτυξη είναι υφασμένη στον πυρήνα» του επιχειρηματικού της μοντέλου. Ωστόσο, τα προσδοκώμενα έσοδα από την IPO κατευθύνουν μόλις το 10% σε δράσεις βιωσιμότητας και εταιρικής υπευθυνότητας.
Έρευνα της διεθνούς μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Rest of World (πηγή στα Αγγλικά) διαπίστωσε ότι μεταξύ Ιουλίου και Δεκεμβρίου 2021, η Shein πρόσθετε στην εφαρμογή της από 2.000 έως και 10.000 νέους κωδικούς προϊόντων (SKU) – δηλαδή διαφορετικά σχέδια – κάθε μέρα.
Αυτό συμβαίνει επειδή η Shein παραγγέλνει μικρές παρτίδες από κάθε ρούχο, μερικές φορές μόλις λίγες δεκάδες κομμάτια, και στη συνέχεια περιμένει να δει πώς θα αντιδράσουν οι καταναλωτές. Αν κάποιο προϊόν φαίνεται να πουλά καλά, η Shein παραγγέλνει περισσότερα.
«Ένα μοντέλο που πλημμυρίζει την αγορά με χιλιάδες νέα σχέδια καθημερινά, σε τιμές με ένα μόνο ψηφίο, μπορεί να υπάρξει μόνο μεταφέροντας το πραγματικό του κόστος στην εργασία και στο περιβάλλον», λέει η Σίμσιτς.
«Οι χαμηλές τιμές είναι μια ψευδαίσθηση που δημιουργείται από τη συστημική ανάθεση σε τρίτους. Όταν τα ρούχα παράγονται με κόστος κλάσματος του λεπτού του ευρώ ανά βελονιά, αυτό πρακτικά εγγυάται ότι δεν τηρούνται οι δίκαιοι μισθοί, ότι υπάρχει υπερβολική υπερωρία και χρήση φτηνών, συνθετικών υφασμάτων από ορυκτά καύσιμα.»
Η ειδικός αναγνωρίζει ότι, παρότι η αποδοτικότητα και οι τεχνολογικά προηγμένες προβλέψεις ζήτησης μπορούν να μειώσουν τη συσσώρευση αδιάθετων αποθεμάτων, δεν μπορούν να παρακάμψουν «τα φυσικά όρια των πόρων του πλανήτη ή τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα».
«Το εξαιρετικά χαμηλό κόστος και η βιωσιμότητα είναι έννοιες θεμελιωδώς ασύμβατες», προσθέτει. «Η μία υπονομεύει εκ των πραγμάτων την άλλη.»
Μπορεί η fast fashion να αντέξει τον αυξανόμενο έλεγχο;
Η Shein βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο όχι μόνο περιβαλλοντικών οργανώσεων και πολιτών. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η Γαλλία ενέκρινε νόμο που στοχεύει εταιρείες γνωστές για τη διάθεση τεράστιων ποσοτήτων ρούχων χαμηλής ποιότητας σε τιμές κάτω του κόστους.
«Οι επιβλαβείς επιπτώσεις της υπερταχείας μόδας στο περιβάλλον μας και στην οικονομία μας είναι γνωστές και καλά τεκμηριωμένες», δηλώνει ο υπουργός Οικολογικής Μετάβασης Ματιέ Λεφέβρ.
Με βάση τον νόμο, εταιρείες όπως η Shein αξιολογούνται με βάση δύο κριτήρια: τον όγκο των ρούχων που διαθέτουν στην αγορά και το κόστος επισκευής τους σε σχέση με την τιμή αγοράς.
Το τέλος ανά προϊόν θα διαμορφώνεται σε μια κλίμακα, ανάλογα με το πώς βαθμολογείται το κάθε είδος σε αυτά τα δύο κριτήρια. Φέτος, οι εταιρείες θα πληρώνουν τέλη όπως 50 λεπτά για εσώρουχα που εμπίπτουν στην κατηγορία της υπερταχείας μόδας, 2 ευρώ για μπλουζάκια, 9 ευρώ για τζιν και 12 ευρώ για ένα μπουφάν.
Το τέλος θα μπορούσε να φτάσει έως και τα 19,50 ευρώ ανά προϊόν μέχρι το 2030, αν και το ανώτατο όριο παραμένει στο 50% της τιμής του προϊόντος προ φόρων.
Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, καλώντας τη Γαλλία να αποσύρει τον νόμο και χαρακτηρίζοντάς τον «σαφώς διακριτικό», δεδομένου ότι η Shein – όπως και πλατφόρμες τύπου Temu – εδρεύουν στην Ασία.
«Αν η Γαλλία επιμείνει σε αυτή την πορεία, η Κίνα θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσει τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα των κινεζικών επιχειρήσεων», δηλώνει η εκπρόσωπος του υπουργείου Εμπορίου Χουάνγκ Λινγκ. «Η Γαλλία θα φέρει την πλήρη ευθύνη για όλες τις συνέπειες που θα προκύψουν.»
Η Σίμσιτς εκτιμά ότι, παρότι οι γίγαντες της fast fashion θα καταφέρουν να επιβιώσουν υπό νέους νόμους όπως αυτός, είναι πιθανό να μην μπορέσουν να επαναλάβουν τα ιστορικά επίπεδα ανάπτυξής τους.
«Στο παρελθόν, ζητήματα εργασίας ή ευρήματα τοξικών χημικών αντιμετωπίζονταν μέσω δημοσίων σχέσεων ή επιτροπών βιωσιμότητας σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου. Σήμερα, με νομοθεσία όπως η ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Δέουσα Επιμέλεια στην Εταιρική Βιωσιμότητα και η Διευρυμένη Ευθύνη Παραγωγού, αυτά είναι αυστηρές νομικές υποχρεώσεις, με πρόστιμα που φτάνουν έως και το 5% του παγκόσμιου τζίρου.»
Η Σίμσιτς προσθέτει ότι, αν η μη συμμόρφωση απειλεί άμεσα τα οικονομικά μιας εταιρείας μέσω βαριών ρυθμιστικών προστίμων και απαγορεύσεων εισαγωγών, η ανάπτυξη αναπόφευκτα θα επιβραδυνθεί. Αυτό σημαίνει ότι πλατφόρμες όπως η Shein δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να εσωτερικεύσουν αυτά τα κόστη, επενδύοντας μαζικά στην ιχνηλασιμότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας τους και σε ασφαλέστερα υλικά.
Το Euronews Earth έχει απευθύνει ερώτημα στη Shein για σχόλιο.