Το Νεπάλ έχει συμβάλει ελάχιστα στις εκπομπές που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, αλλά υφίσταται τις χειρότερες συνέπειες
Με τον αριθμό των νεκρών να ξεπερνά τους 1.000 και χιλιάδες ανθρώπους να παραμένουν αγνοούμενοι, η ανθρώπινη τραγωδία από τις πλημμύρες στο Νεπάλ είναι αδιαμφισβήτητη. Ορισμένοι εκτιμούν ότι το κόστος της ανοικοδόμησης μπορεί να φτάσει έως και το ένα δέκατο της συνολικής οικονομίας της χώρας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τώρα η προσοχή στρέφεται στα αίτια της καταστροφής και στο πώς μπορεί να αποτραπεί αντίστοιχη καταστροφή όταν «άνευ προηγουμένου» γεγονότα όπως αυτό επαναληφθούν, όπως προειδοποιούν οι επιστήμονες ότι θα συμβεί.
Ο πρωθυπουργός του Νεπάλ, Μπαλέντρα Σα, συνέδεσε την καταστροφή με την κλιματική αλλαγή, δηλώνοντας: «Η πλημμύρα στον ποταμό Μποτε Κόσι, στην περιοχή Ρασούα, δεν ήταν μια συνηθισμένη πλημμύρα. Ήταν μία από τις μεγάλες καταστροφές της περιοχής, που προκλήθηκε από χιονοστιβάδα χιονιού και πάγου στην ορεινή ζώνη των Ιμαλαΐων».
Στην ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνέχισε: «Ήρθε η ώρα να θέσουμε με αποφασιστικότητα ενώπιον της διεθνούς κοινότητας το ζήτημα των καταστροφών που βιώνουμε ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής».
Εύλογα μπορεί να υποθέσει κανείς ότι αναφέρεται στις πλούσιες, βιομηχανοποιημένες χώρες που ευθύνονται για τη συντριπτική πλειονότητα των εκπομπών άνθρακα, σε αντίθεση με το Νεπάλ, που παραμένει κατά κύριο λόγο αγροτική χώρα.
«Το Νεπάλ πληρώνει το τίμημα για μια κρίση που δεν προκάλεσε. Αυτή είναι μια στιγμή για τις χώρες όχι μόνο να κατανοήσουν πόσο καταστροφικές μπορεί να είναι οι επιπτώσεις του κλίματος, αλλά και πόσο επείγουσα είναι η ανάγκη να τεθεί η κλιματική δράση στο επίκεντρο της αναπτυξιακής πολιτικής», τονίζει η Αάρτι Κχόσλα, διευθύντρια της ερευνητικής συμβουλευτικής εταιρείας Climate Trends.
Ποια είναι τα αίτια της πλημμύρας στο Νεπάλ;
Στις 26 Αυγούστου, μια ξαφνική πλημμύρα σάρωσε την περιοχή Ρασούα στο Νεπάλ, όταν ένα τεράστιο τμήμα παγετώδους πάγου και βράχου αποσπάστηκε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων και κατρακύλησε σχεδόν 1.200 μέτρα στην κοιλάδα.
Ο διακυβερνητικός οργανισμός Διεθνές Κέντρο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης Ορεινών Περιοχών (ICIMOD), με έδρα την Κατμαντού, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πλημμύρα προκλήθηκε πιθανότατα από χιονοστιβάδα πάγου και βράχων και όχι από ξαφνική εκροή νερού παγετώδους λίμνης.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι μελέτες απόδοσης αιτίων διαρκούν μήνες και οι ερευνητές εξακολουθούν να εξετάζουν την ακριβή αλληλουχία των γεγονότων, καθώς και αν μακροχρόνιες μεταβολές, όπως η υποβάθμιση του μόνιμου παγετού και η αστάθεια των βραχωδών πρανών, συνέβαλαν στο φαινόμενο.
Ο παγετώνας στο επίκεντρο της καταστροφής υποχωρεί εδώ και δεκαετίες
Έχει αποκαλυφθεί ότι ο παγετώνας που κατέρρευσε στο Νεπάλ υποχωρούσε επί δεκαετίες, όπως συμβαίνει με πολλούς παγετώνες σε όλη την Ευρώπη.
«Ο παγετώνας που κατέρρευσε υποχώρησε περίπου 450 μέτρα μεταξύ 1990 και 2020, μειώνοντας πιθανόν τη μηχανική στήριξη που παρείχε ο παγετώνας στο υποκείμενο βραχώδες πρανές», σημειώνει η καθηγήτρια Μαρία Σαχγκεντάνοβα, κλιματολόγος που μελετά τις επιπτώσεις του κλίματος στους ορεινούς παγετώνες στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Εδώ και δεκαετίες είναι γνωστό ότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί την τήξη των παγετώνων σε όλο τον κόσμο, αυξάνοντας τον κίνδυνο τέτοιων καταστροφών. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα Ιμαλάια, η υψηλότερη οροσειρά του πλανήτη, χάνουν πάγο με ρυθμό ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
«Το γεγονός δείχνει πώς οι κλιματικά υποκινούμενες αλλαγές στην κρυόσφαιρα μεταβάλλουν τις συνθήκες, καθιστώντας τους φυσικούς κινδύνους στις ορεινές περιοχές ακόμη πιο απειλητικούς για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Τέτοια γεγονότα δεν μπορούν να αποτραπούν, όμως οι επιπτώσεις τους μπορούν να περιοριστούν μέσω συστηματικής αξιολόγησης και παρακολούθησης των κινδύνων», εξηγεί η Σαχγκεντάνοβα.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, κατά την επίσκεψή του στο Νεπάλ το 2023, προειδοποίησε ότι οι περιοχές των Ιμαλαΐων δοκιμάζονται από την ταχεία τήξη των παγετώνων και ότι «οι στέγες του κόσμου καταρρέουν».
Θα μπορούσαν έγκαιρες προειδοποιήσεις να βοηθήσουν στο Νεπάλ;
Ίσως προσφέρει κάποια παρηγοριά στις οικογένειες και τους φίλους των θυμάτων το γεγονός ότι οι ειδικοί θεωρούν πως θα ήταν «πολύ δύσκολο» να προβλεφθεί η καταστροφή. Ωστόσο, καλύτερη προετοιμασία θα μπορούσε να έχει περιορίσει τις συνέπειες.
«Ήταν μια άνευ προηγουμένου και απρόβλεπτη καταστροφή. Δεν υπήρξε κανένας μηχανισμός εντοπισμού και δεν υπήρχε χρόνος για την έκδοση προειδοποίησης. Επρόκειτο για έναν αιφνίδιο κίνδυνο που δεν μπορούσε να καταγραφεί από τα συμβατικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης», εξηγεί ο δρ Φαρούκ Αζάμ, ανώτερος ειδικός στην κρυόσφαιρα και υπεύθυνος παρεμβάσεων στο ICIMOD. «Σε τέτοιου είδους χιονοστιβάδες βράχων και πάγου, η εγκαθίδρυση συστήματος προειδοποίησης είναι πολύ δύσκολη, καθώς είναι εξαιρετικά περίπλοκο να προσδιοριστεί το σημείο θραύσης, το οποίο μπορεί να βρίσκεται κάτω από το υπόβαθρο ή τον παγετώνα και να μην είναι εύκολα ορατό από δορυφόρους ή με γυμνό μάτι».
Τι πρέπει να κάνει το Νεπάλ για να προετοιμαστεί καλύτερα για καταστροφές;
Το ICIMOD αναφέρει ότι υπάρχουν τρεις άμεσες προτεραιότητες για τη βελτίωση της ετοιμότητας της περιοχής απέναντι σε καταστροφές που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Πρώτον, η θέσπιση σαφών πολιτικών για τις χρήσεις γης, ιδίως σε περιοχές κοντά σε ποτάμια, πρανή και ορεινές ζώνες.
Δεύτερον, η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τις υποδομές, μέσω μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων πριν από την κατασκευή τους, αλλά και η εκτίμηση του πώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορεί να τις επηρεάσουν σε όλη τη διάρκεια ζωής τους.
Τρίτον, η επανένταξη της γνώσης των αυτόχθονων κοινοτήτων στον σχεδιασμό αντιμετώπισης κινδύνων. Ιστορικά, οι κοινότητες συχνά ζούσαν σε μεγαλύτερο υψόμετρο και μακριά από τις κοίτες των ποταμών, ενώ οι νεότερες αναπτύξεις έχουν μετακινηθεί όλο και πιο κοντά στις όχθες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πάνω στα ποτάμια. Σύμφωνα με το ICIMOD, η γνώση των αυτοχθόνων πρέπει να αξιοποιείται στον σύγχρονο σχεδιασμό για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών και τη χρήση γης.
«Αν αυτή η σπαρακτική τραγωδία βοηθήσει τις χώρες να αντιληφθούν την ανάγκη μιας κοινής προσέγγισης, για την ενίσχυση της προσαρμογής και της ανθεκτικότητας, για έγκαιρα σήματα προειδοποίησης και για διασυνοριακή παρακολούθηση, θα είναι ένα βήμα μπροστά για την ανθρωπότητα μέσα στην κατακερματισμένη διεθνή τάξη στην οποία ζούμε σήμερα», σημειώνει η Κχόσλα.