Πώς η «ρημαγμένη» εκκλησία της Παναγίας Μπαλίνου αφενός αναβίωσε μέσα από τις στάχτες της, αφετέρου φιλοξενεί πλέον ένα μοναδικό πρόγραμμα αναβίωσης της ακουστικής της Αγίας Σοφίας σε συνεργασία με καθηγητές και ερευνητικά κέντρα του διάσημου πανεπιστημίου του Στάνφορντ στην Καλιφόρνια
Τη δυνατότητα να ακούσουν βυζαντινούς ύμνους σε έναν ξεχασμένο και μέχρι πρόσφατα ερειπωμένο ορθόδοξο ναό της Κωνσταντινούπολης έχουν πλέον οι Έλληνες ομογενείς αλλά και οι επισκέπτες από την Ελλάδα, χάρη σε μια συνεργασία της Ρωμαίικης Κοινότητας Μπαλίνου με ομάδα καθηγητών του διάσημου πανεπιστημίου του Στάνφορντ στις ΗΠΑ. Με αποδέκτη αυτόν τον ναό, που τα τελευταία χρόνια ανακαινίστηκε εκ βάθρων χάρη στην οικονομική στήριξη του ομογενούς ευεργέτη Βυρωνα Νικολαΐδη, τρέχει πλέον ένα ειδικό πρόγραμμα για την ηχογράφηση συνολικά 120 ψαλμών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Κορυφαίοι ψάλτες βυζαντινής μουσικής ηχογραφούν επιλεγμένους ψαλμούς στο Στούντιο «Σιέρα» στην Αθήνα, πάντα σε συνεργασία με τους ανθρώπους του αμερικανικού πανεπιστημίο. Συγκεκριμένα, υπό τη διεύθυνση του χοράρχη Γρηγορίου Νταραβάνογλου, ο οποίος είναι «Άρχων Μαΐστωρ του Οικουμενικού Πατριαρχείου», τριάντα διακεκριμένοι ιεροψάλτες, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν ρίζες από την Κωνσταντινούπολη, αποδίδουν με πατριαρχικό ύφος αυθεντικούς εκκλησιαστικούς ύμνους με απαράμιλλη πιστότητα στη βυζαντινή υμνολογία.
Τα ηχητικά αρχεία που ηχρογραφούνται στην Αθήνα αποστέλλονται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, όπου έχει την έδρα του το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Εκεί η επιστημονική ομάδα του Τζόναθαν Έιμπελ αναλαμβάνει να τα επεξεργαστεί προσθέτοντας και την αντήχηση από την ακουστική της Αγίας Σοφίας και το τελικό αποτέλεσμα αποστέλλεται στην Κωνσταντινούπολη για προβολή στον Ναό, όπου πάντα σε συνεργασία με το Στάνφορντ έχουν τοποθετηθεί 30 ειδικά ηχεία για τον καλύτερο δυνατό τρόπο αντήχησης.
Πώς αναδημιουργήθηκε ο ήχος της Αγίας Σοφίας
Η επιστημονική ομάδα του καθηγητή Dr. Τζόναθαν Έιμπελ από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ στο Center for Computer Research in Music and Acoustics (CCRMA), προσομοίωσε με εξαιρετική ακρίβεια την ακουστική της Αγίας Σοφίας, αξιοποιώντας τα πλέον σύγχρονα εργαλεία ήχου και τη βαθιά κατανόηση της ακουστικής αρχιτεκτονικής του ναού.
Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται το ερευνητικό πρόγραμμα Icons of Sound, το οποίο, υπό τη συνδιεύθυνση του Έιμπελ και της Μπισέρα Πέντσεβα, επίσης καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, εστιάζει στη μελέτη και την ψηφιακή αποκατάσταση της ακουστικής ιστορικών χώρων λατρείας.
Ένα απλό μπαλόνι που σκάει στο εσωτερικό της Αγίας Σοφίας αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για την αποκάλυψη της μοναδικής της ακουστικής. Μέσα από εξειδικευμένες ακουστικές μετρήσεις και την έρευνα της επιστημονικής ομάδας του καθηγητή Έιμπελ, το ηχητικό αποτύπωμα του εμβληματικού ναού μεταφέρθηκε με εξαιρετική ακρίβεια στον Ιερό Ναό της Παναγίας του Μπαλίνου.
Αυτή η Αναβίωση της Ακουστικής του εμβληματικού ναού υλοποιείται με τη χρήση προηγμένων συστημάτων χωρικής απόδοσης ήχου που αναπτύχθηκαν στο Στάνφορντ, μεταξύ των οποίων και το CAVIAR (Controlled Acoustic Virtual Interactive Rendering), μία πρωτοποριακή τεχνολογία που επιτρέπει την πιστή αναδημιουργία της ακουστικής εμπειρίας της Αγίας Σοφίας.
Η εγκατάσταση του CAVIAR στον Ιερό Ναό της Παναγίας του Μπαλίνου αποτελεί την πρώτη εφαρμογή της συγκεκριμένης τεχνολογίας σε εκκλησιαστικό χώρο εκτός πανεπιστημιακού ερευνητικού περιβάλλοντος. Το έργο αυτό αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η σύγχρονη επιστήμη και η τεχνολογία μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Προηγήθηκαν εξειδικευμένες ακουστικές μετρήσεις και ανάλυση, ώστε οι Κονσταντίν Μπάσικα και Χασάν Εστακριάν, ερευνητές στο Stanford Center for Computer Research in Music and Acoustics (CCRMA), να μπορέσουν να μεταφέρουν με ακρίβεια το ηχητικό αποτύπωμα της Αγίας Σοφίας στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Μπαλίνου.
Ετσι, μέσα από την τεχνολογία CAVIAR του Stanford, η ακουστική της Αγίας Σοφίας μεταφέρεται με μοναδική πιστότητα σε έναν νέο χώρο, επιτρέποντας στον επισκέπτη να βιώσει τον ήχο όπως αντηχούσε στον ιστορικό ναό. Σήμερα, αυτή η μοναδική ακουστική εμπειρία ζωντανεύει στην Παναγία Μπαλίνου, όπου πλέον οι βυζαντινοί ύμνοι και ψαλμοί ακούγονται ξανά όπως αντηχούσαν πριν από 15 αιώνες, προσφέροντας στον επισκέπτη μια καθηλωτική εμπειρία ήχου και πίστης.
Η αναστήλωση του Ιερού Ναού της Παναγίας Μπαλίνου
Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Μπαλίνου είναι μια ιστορική βυζαντινή εκκλησία, λίγα μόλις βήματα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Φανάρι. «Είναι ένας ρωμαίικος ναός, ένας ιστορικός ναός της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Πόλης, που βρίσκεται μέσα στο ιστορικό τρίγωνο από την εποχή των τελευταίων αιώνων του Βυζαντίου. Τα θεμέλιά του είναι της Βυζαντινής Περιόδου αλλά το κτίσμα που μπορεί να επισκεφθεί κάποιος σήμερα είναι της Οθωμανικής Περιόδου, του 1730, και η κοινότητα αλλά και η εκκλησία συνδέονται με τη μεγάλη οικογένεια των Κατακουζηνών», εξηγεί στο Euronews η Μαρία Δήμου, εκπαιδευτικός που δίδαξε για χρόνια σε Ελληνικά σχολεία της Πόλης, μένει πλέον μόνιμα στην κοινότητα Μπαλίνου και έχει αναλάβει την ευθύνη για το πρόγραμμα της People Cert σχετικά με την αναβίωση του ναού και την της ακουστικής της Αγίας Σοφίας.
Ο Συμεών Σολταρίδης, πρόεδρος της ρωμέικης κοινότητας Μπαλίνου, αναφέρει από την πλευρά του για τις ενέργειες που χρειάστηκαν ώστε αρχικά να ξαναλειτουργήσει ο Ναός και εν τέλει να φιλοξενήσει το πρωτοποριακό πρόγραμμα ακουστικής της Αγίας Σοφίας: «Όταν ήρθαμε για πρώτη φορά εδώ βρήκαμε ένα ρημαδιό. Έξω ήταν κατεστραμένα όλα τα οικήματα και φυσικά η εκκλησία δεν βρισκόταν σε καλή κατάσταση. Ξεκινήσαμε με τη βοήθεια πολλών δωρητών και κυρίως του μεγάλου ευεργέτη της εκκλησίας Βύρωνα Νικολαΐδη, έτσι ώστε να αναστηλωθεί η εκκλησία. Χτύπησε η καμπάνα ένα Πάσχα μετά από 30 χρόνια, κάναμε μία βάπτιση 72 χρόνια μετά και γενικά διορθώσαμε την εκκλησία, ώστε να την επισκέπτονται πάρα πολλοί, ενώ δεν την γνώριζε κανένας. Πλέον την επισκέπτονται περίπου 2.500 άτομα τον χρόνο».
«Εδώ και δυο χρόνια λοιπόν έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για την εγκατάσταση του καινούργιου πρότζεκτ της PeopleCert του κυρίου Νικολαΐδη, με την στήριξη της Επιτροπής της Κοινότητας, το οποίο πρότζεκτ είναι η αναβίωση της ακουστικής της Αγίας Σοφίας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και το Εργαστήριο Ήχου και Εικόνας και Νέων Τεχνολογιών. Εδώ μπορεί πλέον κάποιος να ακούσει τους ψαλμούς και τα τροπάρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας με το πατριαρχικό ύφος και με την ακουστική της Αγίας Σοφίας, σα να βρίσκεται δηλαδή και να ακούει μία λειτουργία μέσα στην Αγία Σοφία», εξηγεί η Μαρία Δήμου.
«Με αυτό το έργο, αναδεικνύουμε την παγκόσμια αξία της πνευματικής μας κληρονομιάς, αφήνοντας παράλληλα μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Γιατί ο πολιτισμός ανήκει σε όλη την ανθρωπότητα και δεν ζει μόνο σε μνημεία και αντικείμενα, αλλά και σε εμπειρίες που τον κρατούν ζωντανό», σχολιάζει από την πλευρά του ο Βύρωνας Νικολαΐδης, Ιδρυτής και Πρόεδρος Ομίλου PeopleCert, που είναι ο βασικός χρηματοδότης της ολης προσπάθειας.
Κάπως έτσι στον Μπαλατά, ανάμεσα στο Αγίασμα Βλαχερνών από τη μία πλευρά και τη Μεγάλη του Γένους Σχολή με το Οικουμενικό Πατριαρχείο από την άλλη, συντελείται ένα μικρό θαύμα τα τελευταία χρόνια: η αναβίωση μέσα από τις στάχτες της, της ιστορικής εκκλησίας της Παναγίας Μπαλίνου, εκεί όπου ολοένα και περισσότεροι Πολίτες αλλά και προερχόμενοι από την Ελλάδα επισκέπτες, έρχονται για να παρακολουθήσουν τη θεία λειτουργία αλλά και το πρόγραμμα που τρέχει με την ακουστική της Αγίας Σοφίας. Για αυτό και οι ντόπιοι αναφέρουν ότι «η επίσκεψη σε αυτή τη βυζαντινή εκκλησία δεν είναι μια απλή στάση, αλλά ένα προσκύνημα στην ιστορία, στον πολιτισμό και στη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να αισθανθούμε κάτι σπάνιο και αληθινό, μια ζωντανή συνάντηση με το παρελθόν, μια στιγμή όπου ο ήχος γίνεται συγκίνηση, σύνδεση και ζωντανός φορέας μνήμης».