Διαφήμιση

Αρχαία οροσειρά μεγέθους Ιμαλαΐων ανακαλύφθηκε κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής

Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google
Η εικόνα είναι για λόγους απεικόνισης.
Η εικόνα είναι ενδεικτική -  Πνευματικά Δικαιώματα  AP Photo/Brian Witte
Πνευματικά Δικαιώματα AP Photo/Brian Witte
Από Horváth Ferenc
Δημοσιεύθηκε
Μοιραστείτε το Close Button

Η ανακάλυψη συμβάλλει στην πιο διεξοδική κατανόηση της γεωλογικής ιστορίας της ηπείρου και της εξέλιξης της ζωής στη Γη

Τις ρίζες αρχαίων ορεινών όγκων, άγνωστων μέχρι τώρα και αντίστοιχου μεγέθους με τα Ιμαλάια, «υπερβουνών», εντόπισε κάτω από το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής μια διεθνής ομάδα επιστημόνων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το Αυστραλιανό Εθνικό Πανεπιστήμιο (ANU) και το γερμανικό GFZ Κέντρο Έρευνας Γεωεπιστημών, των οποίων η ανακάλυψη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Earth and Planetary Science Letters, δεν ξαναγράφουν μόνο το γεωλογικό παρελθόν της ηπείρου, αλλά δίνουν και νέα εξήγηση για την εξέλιξη της ζωής στη Γη.

Οι ερευνητές ταυτοποίησαν τα απομεινάρια τεράστιων, αρχαίων ορεινών αλυσίδων που σχηματίστηκαν κατά τον σχηματισμό της υπερηπείρου Γκοντβάνα, πριν από 650 έως 450 εκατομμύρια χρόνια.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι ορεινοί όγκοι δημιουργήθηκαν όταν η Ανταρκτική συγκρούστηκε με την Ινδία και την Αφρική, σε μια διαδικασία που οι ειδικοί περιγράφουν ως το μεγαλύτερο ορογενετικό επεισόδιο που επηρέασε ποτέ την ήπειρο.

Πώς εντόπισαν τα βουνά;

Δεδομένου ότι πάνω από 99,5%της Ανταρκτικής καλύπτεται από παχύ στρώμα πάγου, οι ερευνητές δεν μπόρεσαν να μελετήσουν άμεσα τα πετρώματα, αλλά ανέλυσαν ιζήματα από ωκεάνιες γεωτρήσεις κατά μήκος του ηπειρωτικού περιθωρίου.

Οι ειδικοί ανέλυσαν 1.712 μικροσκοπικούς κόκκους ορυκτών (κρυστάλλους ζιρκονίου). Αυτοί οι κρύσταλλοι, χάρη στη γεωχημική τους σύσταση, διατηρούν το αποτύπωμα των πιέσεων υπό τις οποίες και της εποχής κατά την οποία σχηματίστηκαν. Από την εξέταση των δειγμάτων μπόρεσαν να προσδιορίσουν την ηλικία και τη χημική σύσταση των πετρωμάτων από τα οποία προέρχονται και να εξαγάγουν συμπεράσματα για τις γεωλογικές διεργασίες μέσα από τις οποίες δημιουργήθηκαν, καθιστώντας ορατές τις βαθιά θαμμένες, διαβρωμένες ρίζες των κάποτε γιγαντιαίων ορεινών όγκων.

Τι γνωρίζουμε για την αρχαία οροσειρά;

Κατά τον ομότιμο καθηγητή του ANU Ίαν Κάμπελ, συν-συγγραφέα της μελέτης, η ταχεία διάβρωση των βουνών έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής στη Γη. Τα διαβρωμένα πετρώματα μετέφεραν τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών στους ωκεανούς, μείωσαν το επίπεδο διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και αύξησαν τη συγκέντρωση οξυγόνου. Αυτό δημιούργησε το ευνοϊκό περιβάλλον για την εμφάνιση των πρώτων οργανισμών με σκληρό σκελετό (πριν από 539 εκατομμύρια χρόνια) και για την απότομη αύξηση της βιοποικιλότητας του ζωικού βασιλείου, τη λεγόμενη Κάμβριο έκρηξη.

Οικολόγος του Βρετανικού Ανταρκτικού Ερευνητικού Ινστιτούτου αναζητά δείγματα στο νησί Ντέσεπσιον, που αποτελεί μέρος του νησιωτικού συμπλέγματος Νότιες Σέτλαντ στην Ανταρκτική.
Οικολόγος του Βρετανικού Ανταρκτικού Ερευνητικού Ινστιτούτου αναζητά δείγματα στο νησί Ντέσεπσιον, που αποτελεί μέρος του νησιωτικού συμπλέγματος Νότιες Σέτλαντ στην Ανταρκτική. AP Photo/Natacha Pisarenko

Πώς λειτουργεί η χρονολόγηση με κρυστάλλους ζιρκονίου;

Η χρονολόγηση με κρυστάλλους ζιρκονίου (στην επιστημονική ορολογία ραδιομετρική χρονολόγηση ουρανίου-μολύβδου) είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος για τη μελέτη των αρχαιότερων πετρωμάτων της Γης. Η διαδικασία βασίζεται στο ότι το ζιρκόνιο που κρυσταλλώνεται ενσωματώνει τα ραδιενεργά άτομα ουρανίου αλλά αποκλείει τον μόλυβδο, έτσι ώστε οποιοσδήποτε μόλυβδος μετρηθεί αργότερα στο κρύσταλλο να προέρχεται αποκλειστικά από τη διάσπαση του ουρανίου.

Το πυριτικό ζιρκόνιο (ZrSiO₄) είναι ένα εξαιρετικά ανθεκτικό ορυκτό, που διατηρεί την αρχική του δομή επί δισεκατομμύρια χρόνια, παρά τις γεωλογικές διεργασίες, όπως η διάβρωση, οι υψηλές θερμοκρασίες και η πίεση.

Όταν το μάγμα ψύχεται και σχηματίζονται κρύσταλλοι ζιρκονίου, το κρυσταλλικό πλέγμα του ορυκτού «προτιμά» να ενσωματώνει άτομα ουρανίου με μέγεθος και φορτίο παρόμοιο με του ζιρκόνιου, ενώ απωθεί τα άτομα μολύβδου. Γι’ αυτό ένας νεοσχηματισμένος κρύσταλλος ξεκινά από ένα «μηδενικό σημείο χωρίς μόλυβδο».

Το κρυσταλλικό πλέγμα είναι τόσο σταθερό ώστε τα προϊόντα διάσπασης που δημιουργούνται στο εσωτερικό του δεν μπορούν να διαφύγουν, εκτός αν υποστεί ακραία θερμική καταπόνηση.

Η λειτουργία της ραδιενεργής «κλεψύδρας»: μέσα στο ζιρκονίο υπάρχουν δύο διαφορετικά ισότοπα ουρανίου, τα οποία διασπώνται με διαφορετικούς ρυθμούς σε σταθερά ισότοπα μολύβδου. Αυτό επιτρέπει δύο ανεξάρτητες μετρήσεις στο ίδιο κρύσταλλο.

Επειδή οι χρόνοι ημιζωής τους είναι γνωστοί με μεγάλη ακρίβεια, από την αναλογία ουρανίου προς μόλυβδο μπορεί να υπολογιστεί πόσος χρόνος έχει περάσει από τότε που στερεοποιήθηκε ο κρύσταλλος. Αν οι δύο διαφορετικές ακολουθίες διάσπασης δίνουν την ίδια ηλικία, κάτι που ονομάζεται συμφωνία, το αποτέλεσμα θεωρείται εξαιρετικά αξιόπιστο.

Με αυτή τη μέθοδο προσδιορίστηκε, για παράδειγμα, και η ηλικία των κρυστάλλων ζιρκονίου από την περιοχή Τζακ Χιλς στη Δυτική Αυστραλία, που είναι 4,4 δισεκατομμυρίων ετών και αποτελούν τα αρχαιότερα γνωστά ορυκτά κατάλοιπα στη Γη.

Στις αρχές του έτους σημειώθηκε και μια άλλη σημαντική ανακάλυψη

Με τη βοήθεια ενός νέου χάρτη υψηλής ανάλυσης, βασισμένου σε δορυφορικά δεδομένα και στη ροή των παγετώνων, εντοπίστηκαν χιλιάδες μικρότερες, μέχρι τώρα άγνωστες κορυφογραμμές και μορφές αναγλύφου κάτω από τον πάγο της Ανταρκτικής.

Ο νέος χάρτης, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Science, αποκαλύπτει με πρωτοφανή λεπτομέρεια το υπόβαθρο κάτω από το παγοκάλυμμα πάχους πολλών χιλιομέτρων της Ανταρκτικής, ταυτοποιώντας σχεδόν 72.000 μέχρι πρότινος άγνωστους λόφους, οδοντωμένες αλπικές οροσειρές και τεράστιες, αρχαίες κοίτες ποταμών κάτω από την ήπειρο.

Οι ερευνητές, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο ανάλυσης διαταραχών ροής πάγου (IFPA)-που συνδυάζει δορυφορικές εικόνες υψηλής ανάλυσης της επιφάνειας με τις φυσικές εξισώσεις που περιγράφουν την κίνηση των παγετώνων, κατάφεραν να κάνουν ορατές μορφές αναγλύφου μεγέθους από 2 έως 30 χιλιόμετρα.

Ο χάρτης εντόπισε συνολικά 71.997 λόφους κάτω από τον πάγο, αριθμό περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με ό,τι περιείχαν τα προηγούμενα μοντέλα. Οι παλαιότερες, πιο ασαφείς χαρτογραφήσεις με ραντάρ παρουσίαζαν την επιφάνεια κάτω από τον πάγο σχετικά ομαλή, όμως ο νέος χάρτης αποκάλυψε άγρια τοπία, με κοφτερές κορυφογραμμές και βαθιά εντοπισμένες κοιλάδες.

Στην υποπαγετωνική λεκάνη Maud εντοπίστηκε επίσης ένα κανάλι σχεδόν 400 χιλιομέτρων μήκους, 6 χιλιομέτρων πλάτους και 50 μέτρων βάθους, με απότομα πρανή. Αυτοί οι αρχαίοι υδάτινοι δρόμοι λάξευσαν τις κοιλάδες πριν ακόμη η ήπειρος καλυφθεί από πάγο.

Ο πάγος που προέρχεται από το οροπέδιο της Ανταρκτικής, ανοίγοντας δρόμο ανάμεσα στις κορυφές, σχηματίζει τον παγετώνα Μπίαρντμορ, ο οποίος μεταφέρει αναρίθμητα εκατομμύρια τόνους πάγου προς το παγοκάλυμμα Ρος.
Ο πάγος που προέρχεται από το οροπέδιο της Ανταρκτικής, ανοίγοντας δρόμο ανάμεσα στις κορυφές, σχηματίζει τον παγετώνα Μπίαρντμορ, ο οποίος μεταφέρει αναρίθμητα εκατομμύρια τόνους πάγου προς το παγοκάλυμμα Ρος. AP Photo/Saul Pett

Ποια είναι η σημασία των φετινών ανακαλύψεων στην Ανταρκτική;

Η τραχύτητα του αναγλύφου κάτω από τον πάγο επηρεάζει άμεσα το πόσο γρήγορα γλιστρά το παγοκάλυμμα προς τον ωκεανό, κάτι που είναι κρίσιμο για την πρόβλεψη της παγκόσμιας ανόδου της στάθμης της θάλασσας.

Οι πυκνά κατανεμημένοι λόφοι και οι οδοντωμένες κορυφές αυξάνουν την τριβή στη βάση του πάγου, επιβραδύνοντας την κίνηση των παγετώνων. Αντίθετα, οι βαθιές κοιλάδες που κατηφορίζουν προς τον ωκεανό λειτουργούν σαν αυτοκινητόδρομοι για τον πάγο, οδηγώντας τον στη θάλασσα και επιταχύνοντας την απώλειά του.

Μετάβαση στις συντομεύσεις προσβασιμότητας
Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google

Σχετικές ειδήσεις