Κρίση ακρίβειας και στη Ρωσία: Ένα στα τρία ρούβλια πηγαίνει στα τρόφιμα

Οι Ρώσοι δαπανούν πλέον περισσότερα για τρόφιμα και αλκοόλ και λιγότερα για άλλες κατηγορίες προϊόντων. Σ’ αυτό, τον Σεπτέμβριο, επισήμαναν τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης και οι εταιρείες που ασχολούνται με την ανάλυση της καταναλωτικής ζήτησης.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας «Σάμπα», που διαχειρίζεται εμπορικά κέντρα της «Σμπερ», μέσα σε ένα έτος το μερίδιο των δαπανών των επισκεπτών σε καταστήματα τροφίμων αυξήθηκε από 22% σε 24%, ενώ το μερίδιο των αγορών μη διατροφικών προϊόντων την ίδια περίοδο μειώθηκε από 8% σε 5%.

Τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας Ροσστάτ καταγράφουν παρόμοια τάση, σημειώνει η εφημερίδα «Κομερσάντ».

Κατά μέσο όρο, στο διάστημα Ιανουαρίου–Μαρτίου 2026 οι κάτοικοι των ρωσικών πόλεων δαπανούσαν για τρόφιμα το 32,1% των εισοδημάτων τους έναντι 32% ένα χρόνο νωρίτερα. Το μερίδιο των δαπανών για υπηρεσίες στέγασης και κοινής ωφέλειας αυξήθηκε από 10,7% σε 12%, ενώ οι δαπάνες για μη διατροφικά προϊόντα μειώθηκαν από 30% σε 29%. Ειδικότερα, ο κλάδος ομορφιάς και υγείας παρουσίασε πτώση 2–5%, τα παιδικά είδη 8–14% και οι οικιακές συσκευές και τα ηλεκτρονικά 10–25%.

Όχι όλα μαζί

Τα τελευταία στοιχεία ουσιαστικά επιβεβαιώνουν την τάση που είχε επισημάνει τον Ιούλιο η Κεντρική Τράπεζα. Τότε η Τραπεζα κατέγραψε στην έκθεσή του μεταβολή της καταναλωτικής συμπεριφοράς του πληθυσμού το 2026, συνοψίζοντάς την στον τύπο «ξοδεύουν περισσότερα, αλλά αγοράζουν λιγότερα».

Οι ειδικοί επισήμαναν, μεταξύ άλλων, ότι στις εμπορικές πλατφόρμες οι πελάτες επιλέγουν όλο και συχνότερα να «σπάνε» τις μεγάλες αγορές: όχι ολόκληρο το σετ επίπλων με τη μία, αλλά τμηματικά. Πρώτα το κρεβάτι και μετά από μερικούς μήνες η ντουλάπα.

Τις ακριβές οικιακές συσκευές τις αντικαθιστούν ολοένα και συχνότερα με πιο οικονομικά ανάλογα ή με προϊόντα από τη δευτερογενή αγορά. Παράλληλα, έχει στηθεί μια πραγματική «κυνηγετική» εκστρατεία για προσφορές, κουπόνια δώρων, δυνατότητα πληρωμής σε δόσεις και άλλα εργαλεία στοχευμένης εξοικονόμησης.

Τον Ιούλιο, όπως και στη νεότερη ανάλυση του Σεπτεμβρίου, οι ειδικοί συνδέουν το νέο μοντέλο καταναλωτικής συμπεριφοράς με την επιβράδυνση της αύξησης των πραγματικών εισοδημάτων και τα υψηλά επιτόκια δανεισμού· σε αυτή τη συνθήκη τα καταστήματα καταγράφουν αύξηση τζίρου, αλλά οι ίδιοι οι καταναλωτές, με τα ίδια χρήματα, αποκτούν λιγότερα υλικά αγαθά.

Ο ιστότοπος Retail.ru σημειώνει ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2026 η πιο έντονη εξοικονόμηση παρατηρήθηκε στον μη διατροφικό τομέα. Ειδικότερα, στα τμήματα ένδυσης, υπόδησης, οικιακής χημείας και ειδών σπιτιού η ζήτηση παρέμενε συγκρατημένη τον Ιανουάριο–Μάιο.

Λιανέμποροι από την περιοχή της Τούλα καταγράφουν στροφή του ενδιαφέροντος των καταναλωτών προς φθηνότερα προϊόντα και μείωση της μέσης απόδειξης. Η επιβράδυνση στην αγορά κατοικίας ασκεί επιπλέον πίεση στις πωλήσεις επίπλων και οικοδομικών υλικών: παραγωγοί από τη Χουβασία κάνουν λόγο για αύξηση της ζήτησης για μεμονωμένα αντικείμενα αντί για σετ, καθώς και για αυξημένο ενδιαφέρον των πελατών για προϊόντα της δευτερογενούς αγοράς.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν πρόκειται για γενικευμένη συρρίκνωση της κατανάλωσης, αλλά για ποιοτική αναδιάρθρωσή της. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ομίλου «Ρομίρ», το 40% των Ρώσων προσαρμόζεται στις τρέχουσες συνθήκες εγκαταλείποντας τα ακριβά διαρκή αγαθά. Το φετινό καλοκαίρι οι αναλυτές κατέγραψαν αυξημένη προθυμία των πολιτών να αναβάλουν την αγορά οικιακών συσκευών, ακινήτων και έτοιμου φαγητού. Στην «Μ.Βίντεο» μιλούν για μετάβαση των πελατών σε προσεκτικό προγραμματισμό: τα απαραίτητα είδη αγοράζονται σταδιακά και η πληρωμή διασπάται όλο και συχνότερα σε δόσεις. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 ο όγκος των παραγγελιών μέσω υπηρεσιών αγοράς με δόσεις (BNPL) αυξήθηκε κατά ένα τρίτο.

Προτεραιότητες από το ψυγείο

Στην πρωτεύουσα καταγράφονται παρόμοιες τάσεις. Η συνομιλήτριά μας Αναστασία είναι ογκολόγος με μισθό που θεωρείται αξιοπρεπής για τα δεδομένα της Μόσχας. Αναφέρει με τη μία αρκετές κατηγορίες οικογενειακής εξοικονόμησης των τελευταίων μηνών: αγορά ενός πολυχρηστικού καθαριστικού αντί της συνήθειας να παίρνει διαφορετικά μπουκάλια για κουζίνα, ντους, πάτωμα· εγκατάλειψη των έτοιμων γλυκών υπέρ φθηνής σπιτικής ζαχαροπλαστικής· μετάβαση σε βάψιμο μαλλιών στο σπίτι αντί για τακτικές επισκέψεις σε κομμωτήρια, καθώς και την απόφαση να μην ανανεώσει την γκαρνταρόμπα της για τη φετινή φθινοπωρινή–χειμερινή σεζόν. «Μας σώζει η λευκή ρόμπα», σημειώνει, «σε γενικές γραμμές, κανείς δεν βλέπει τι φοράμε».

Μια ακόμη σημαντική για εκείνη κατηγορία δαπανών είναι η τροφή για τις δύο γάτες της. Παλαιότερα η Αναστασία αγόραζε γερμανικές μάρκες πριμ, όμως οι δύο τελευταίες παρτίδες, που είχαν ακριβύνει αισθητά, την απογοήτευσαν τόσο σε ποιότητα ώστε υποψιάστηκε απομίμηση και πέρασε τα ζώα σε φαγητό «από το κοινό τραπέζι» – κρέας, λίγα λαχανικά και ειδικό σύμπλεγμα βιταμινών.

Η Αναστασία διευκρίνισε ότι επικεντρώθηκε σε τρεις βασικές για την ίδια κατηγορίες δαπανών: πλήρης διατροφή για όλη την οικογένεια, πληρωμή των σπουδών του γιου της στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και αποταμίευση για δύο εβδομάδες διακοπών εκτός σπιτιού, «ώστε να μην καώ από το διαρκές άγχος στη δουλειά».

Λέει ότι παρατηρεί παρόμοια μετατόπιση προτεραιοτήτων και στο περιβάλλον της. Αυτό το επιβεβαιώνει η στατιστική: τους τελευταίους 12 μήνες – από το καλοκαίρι του 2025 έως το καλοκαίρι του 2026 – στα εμπορικά κέντρα της Μόσχας έκλεισαν 2,3 χιλιάδες καταστήματα, εκ των οποίων το 60% ήταν καταστήματα ένδυσης και υπόδησης.

Πώς «τρώγεται» ο μισθός

Το αυξανόμενο μερίδιο των δαπανών για τρόφιμα αποτελεί ανησυχητικό μήνυμα για τους Ρώσους οικονομολόγους, καθώς αναδεικνύει τον ταχύτερο ρυθμό ανόδου των καθημερινών εξόδων σε σχέση με τα εισοδήματα, τους επαχθείς όρους δανεισμού και τον πληθωρισμό που απορροφά τα διαθέσιμα κεφάλαια των νοικοκυριών.

Για σύγκριση: στις χώρες της G7 το μερίδιο των δαπανών για διατροφή ανέρχεται σε 12–20%, ενώ στα περισσότερα αφρικανικά κράτη είναι γύρω στο 50%, ανέφερε στα μέσα ενημέρωσης η αναλύτρια της Freedom Finance Global Νατάλια Μιλτσακόβα, σημειώνοντας ότι η αυξανόμενη δαπάνη για τρόφιμα αποτελεί κλασικό δείκτη μείωσης της πραγματικής ευημερίας του πληθυσμού. Παράλληλα, πρόσθεσε ότι ο προσωπικός, αντιληπτός από τους πολίτες, πληθωρισμός στη Ρωσία ξεπερνά τον επίσημο κατά μέσο όρο 2–2,5 φορές.

Πράγματι, η έρευνα του Αυγούστου του Ιδρύματος «Κοινή Γνώμη» για την Κεντρική Τράπεζα έδειξε ότι τα τρόφιμα βρίσκονται στην κορυφή των παραπόνων για τον πληθωρισμό: 45% κάνουν λόγο για «πολύ έντονη» αύξηση τιμών στο κρέας και τα πουλερικά, 33% παραπέμπουν σε ψάρια και θαλασσινά και 28% σε λαχανικά και φρούτα.

Ένα από τα πιο δημοφιλή είδη αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον Ιανουάριο είναι τα ριλς για τις αυξανόμενες τιμές τροφίμων σε διάφορες πόλεις· στο αποκορύφωμα της κρίσης καυσίμων το είδος αυτό ενισχύθηκε, μόνο που τότε, αντί για τρόφιμα, οι δημιουργοί των σύντομων βίντεο κατέγραφαν τις τιμές και τις ουρές στα πρατήρια βενζίνης.

Συνομιλητές της εφημερίδας The Moscow Times αναφέρουν ότι και στον τομέα των τροφίμων οι Ρώσοι πλέον αγοράζουν με μεγάλη προσοχή. Στο πρώτο εξάμηνο, σύμφωνα με τα στοιχεία (πηγή στα Ρωσικά) του ομίλου «Εβοτόρ», ο αριθμός των αγορών στα συνοικιακά καταστήματα τροφίμων μειώθηκε τους τελευταίους μήνες κατά 10%, ενώ στα εξειδικευμένα μπακάλικα κατά 5%. Πτώση της κίνησης κατέγραψαν (πηγή στα Ρωσικά) οι μεγαλύτερες αλυσίδες λιανικής – «Πιατερότσκα», «Περεκρέστοκ», «Λέντα» – και ήταν ιδιαίτερα αισθητή στα καταστήματα υψηλού προφίλ, όπως τα «Βκούσβιλ» και «Αζμπούκα Βκουςα».

Με αυτούς τους υπολογισμούς δύσκολα θα συμφωνήσουν στο Κρεμλίνο. Οι επίσημες δηλώσεις των αρχών όλα τα χρόνια του μεγάλου πολέμου κινούνται σε εύθυμο τόνο. Έτσι, στις 3 Σεπτεμβρίου ο Βλαντίμιρ Πούτιν έκανε σειρά δηλώσεων για την κατάσταση της οικονομίας, υπογραμμίζοντας ότι ο ετήσιος πληθωρισμός στη χώρα μειώθηκε χάρη στα μέτρα για την αποτροπή «υπερβολικής έκρηξης» των τιμών. Σχολιάζοντας τη διεύρυνση του ελλείμματος του προϋπολογισμού, ο πρόεδρος χαρακτήρισε τον δείκτη αυτό «μη κρίσιμο» και διαχειρίσιμο, υπενθυμίζοντας ότι η Ρωσία έχει ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στον κόσμο. Ο αρχηγός του κράτους αποκάλεσε τις φήμες για πιθανή δέσμευση ή περιορισμό των τραπεζικών καταθέσεων των πολιτών «ανόητες προβοκάτσιες» και κάλεσε την κυβέρνηση να δημιουργήσει σταθερό περιβάλλον για την ανάπτυξη των ιδιωτικών επενδύσεων.