Με τον χειμώνα να πλησιάζει και τα αποθέματα αερίου σε χαμηλά επίπεδα, οι κυβερνήσεις της ΕΕ προετοιμάζονται για άνοδο του κόστους, ανταγωνιζόμενες ασιανούς αγοραστές για προμήθειες και για να αποφύγουν διακοπές ρεύματος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οδεύει προς τον χειμώνα με ένα περιορισμένο αποθεματικό φυσικού αερίου, κάτι που οδηγεί τις Βρυξέλλες να προειδοποιήσουν ότι η κρίση στις τιμές της ενέργειας μπορεί να εξελιχθεί σε πρόβλημα επάρκειας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε πρόσφατη επιστολή προς τις πρωτεύουσες της ΕΕ που περιήλθε σε γνώση της Euronews, ο επίτροπος Ενέργειας, Dan Jørgensen, ανέφερε ότι τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου παραμένουν «εξαιρετικά χαμηλά» μετά από ένα καλοκαίρι κατά το οποίο η ζέστη και η ξηρασία ανάγκασαν τις χώρες να καίνε περισσότερο αέριο για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας τις ποσότητες που ήταν διαθέσιμες για την αναπλήρωση των υπόγειων αποθεμάτων.
Την ίδια ώρα, η παγκόσμια αγορά εξακολουθεί να επηρεάζεται βαθιά από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, ο οποίος έχει μειώσει τις ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μέσω του ζωτικού Στενού του Χορμούζ στο μόλις 15% έως 25% των προπολεμικών επιπέδων.
Τη Δευτέρα, το πλούσιο σε φυσικό αέριο Κατάρ ανακοίνωσε ότι παρατείνει για έναν ακόμη μήνα τη ρήτρα ανωτέρας βίας στις αποστολές LNG προς ασιατικούς και ευρωπαϊκούς πελάτες, με τις παραδόσεις προς τους ευρωπαίους να αναμένεται να επαναληφθούν τον Δεκέμβριο.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι χώρες της ΕΕ συνεχίζουν να δίνουν μάχη για να γεμίσουν τις αποθήκες τους πριν από τον χειμώνα, προσπαθώντας παράλληλα να αποφύγουν εξωφρενικούς λογαριασμούς.
Τι είναι η αποθήκευση φυσικού αερίου;
Βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, τα κράτη μέλη οφείλουν να αποθηκεύουν φυσικό αέριο υπογείως, συνήθως σε μεγάλες εγκαταστάσεις, όπως εξαντλημένα κοιτάσματα ή αλατούχες σπηλιές, σε περιόδους που υπάρχει άφθονο αέριο και οι τιμές είναι σχετικά ευνοϊκές.
Όταν η ζήτηση αυξάνεται, ιδίως τον χειμώνα, το αέριο μπορεί να ανακτηθεί και να διοχετευθεί στο δίκτυο, ώστε να θερμαίνει σπίτια, να τροφοδοτεί επιχειρήσεις και να παράγει ηλεκτρική ενέργεια.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι χώρες της ΕΕ υποχρεώνονται, σε ένα τυπικό έτος, να αναπληρώνουν τα αποθέματα φυσικού αερίου έως το 90% μέχρι την 1η Νοεμβρίου. Δεδομένου ότι οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν λόγω της αναταραχής στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε περιθώρια ευελιξίας στις πρωτεύουσες τον Μάρτιο, επιτρέποντάς τους να γεμίσουν τις αποθήκες τους στο 75% έως 80% ώστε να αποφευχθεί η αγωνιώδης αγορά.
"Με τον χειμώνα να πλησιάζει, πρέπει να συνεχίσουμε το προπαρασκευαστικό μας έργο. Η αξιοποίηση της ευελιξίας που προβλέπει ο Κανονισμός για την Αποθήκευση Φυσικού Αερίου και η μείωση του στόχου πλήρωσης στο 80% μπορεί να βοηθήσει στην άμεση αποσυμπίεση της πίεσης στις τιμές και στο κόστος αναπλήρωσης", αναφέρει η επιστολή του Jørgensen.
Η Κύπρος, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα και η Σλοβενία δεν διαθέτουν εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου. Ωστόσο, σύμφωνα με τον νόμο της ΕΕ για την αποθήκευση φυσικού αερίου, οφείλουν να συνάπτουν ρυθμίσεις αλληλεγγύης με άλλα κράτη μέλη, ώστε να εξασφαλίζουν τα δικά τους αποθέματα.
Ξεμένουμε από φυσικό αέριο;
Ο Jørgensen ανέφερε ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι για την ασφάλεια εφοδιασμού και υπογράμμισε ότι η τρέχουσα ενεργειακή κρίση είναι "πολύ διαφορετική" από εκείνη του 2022, όταν η ΕΕ διέκοψε αιφνιδιαστικά τις εισαγωγές ρωσικού αερίου μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τότε, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν βρέθηκαν αντιμέτωπες με πραγματικές ελλείψεις ή υποχρεωτική δελτίωση που να άφησε νοικοκυριά χωρίς αέριο.
Ωστόσο, τα επίπεδα αποθήκευσης της ΕΕ είναι σήμερα χαμηλότερα από ό,τι ήταν το 2022, με μέσο όρο γύρω στο 70%. Η Λετονία (47,1%), η Ολλανδία (52,1%) και η Γερμανία (55,6%) καταγράφουν ορισμένα από τα χαμηλότερα ποσοστά πλήρωσης, βάσει βιομηχανικών δεδομένων της 13ης Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, τον Νοέμβριο του 2022, τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ ήταν κατά μέσο όρο στο 94,9% και έκλεισαν το έτος στο 83,4%, σύμφωνα με την Επιτροπή.
Παρότι τα επίπεδα αποθήκευσης αερίου στη Γερμανία υπολείπονται αισθητά του μέσου όρου της ΕΕ και των περσινών στοιχείων, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Ενέργειας δήλωσε στις 21 Αυγούστου ότι δεν αναμένει ελλείψεις τον χειμώνα.
Ο αναλυτής ενέργειας Emil Constantinescu, ιδρυτής της EnergyRiskIQ, σημείωσε ότι "το φυσικό περιθώριο ασφαλείας βελτιώνεται, αλλά η αγορά εξακολουθεί να ενσωματώνει σημαντικό ασφάλιστρο στον κίνδυνο μελλοντικής διαθεσιμότητας αερίου και εξωτερικού εφοδιασμού".
Παρόλα αυτά, η πραγματική εικόνα θα φανεί στις 8 Οκτωβρίου, όταν η ένωση των ευρωπαϊκών διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, ENTSO-G, αναμένεται να παρουσιάσει τις προβλέψεις της για τον εφοδιασμό σε αέριο τον χειμώνα.
Γιατί η τιμή του φυσικού αερίου συνδέεται με την προσφορά;
Με την προσφορά περιορισμένη και τη ζήτηση υψηλή, το φυσικό αέριο γίνεται ολοένα και πιο ακριβό. Όσο μικρότερο είναι το αποθεματικό ασφαλείας, τόσο πιο δύσκολη και πιο δαπανηρή γίνεται η αναπλήρωση των αποθεμάτων πριν από τον χειμώνα.
Πριν κλιμακωθεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ο βασικός δείκτης τιμών φυσικού αερίου της Ευρώπης, ο ολλανδικός TTF, διαπραγματευόταν γύρω στα €30–31 ανά μεγαβατώρα (MWh). Σήμερα κινείται γύρω στα €72–74/MWh, δηλαδή σε επίπεδα πάνω από το διπλάσιο, αφού στις αρχές Σεπτεμβρίου ανέβηκε στιγμιαία πάνω από τα €80–89/MWh.
Ακόμη και αν ο κορυφαίος αξιωματούχος ενέργειας της ΕΕ δήλωσε ότι η ένωση είναι καλύτερα προετοιμασμένη σε σχέση με πριν από το σοκ του 2022, τα χαμηλά αποθέματα αερίου περιορίζουν την ικανότητά της να απορροφήσει μια νέα παγκόσμια διαταραχή στον εφοδιασμό χωρίς να πληρώσει βαρύ τίμημα.
Η ολλανδή υπουργός Κλίματος Stientje van Veldhoven ανέφερε ότι η Ολλανδία θέλει η ΕΕ να τερματίσει τους υποχρεωτικούς στόχους πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου όταν οι τρέχοντες κανόνες λήξουν το 2027, υποστηρίζοντας ότι η υποχρέωση των χωρών να γεμίζουν τα αποθέματά τους μέχρι προκαθορισμένα επίπεδα τους επιβάλλει δυσανάλογο βάρος.
Η Gasunie, η ολλανδική εταιρεία υποδομών και μεταφοράς φυσικού αερίου που δραστηριοποιείται στην Ολλανδία, εξέφρασε παρόμοιες ανησυχίες, επισημαίνοντας την ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση της χώρας από τις διεθνείς ροές αερίου.
"Συστήνουμε την προετοιμασία για μια κρίση που θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Εντέλει, εναπόκειται στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να καθορίσουν ποιο επίπεδο κινδύνου είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η Ολλανδία", ανέφερε πρόσφατα η Gasunie.
Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο;
Αναλυτές ενέργειας υποστηρίζουν ότι, αν η ΕΕ βιώσει έναν ιδιαίτερα βαρύ χειμώνα σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη διακοπή της κυκλοφορίας στο Στενό του Χορμούζ, οι παγκόσμιες τιμές LNG θα μπορούσαν να σχεδόν διπλασιαστούν σε σχέση με τα τρέχοντα επίπεδα, αναγκάζοντας την Ευρώπη να ανταγωνιστεί επιθετικά τις ασιατικές αγορές για αμερικανικό αέριο.
Σε τελική ανάλυση, μια έλλειψη φυσικού αερίου μπορεί να εξελιχθεί σε κρίση ηλεκτρισμού, λόγω του τρόπου με τον οποίο είναι σχεδιασμένα τα δίκτυα και οι αγορές ενέργειας. Εφόσον πολλά εργοστάσια παραγωγής ρεύματος βασίζονται στο φυσικό αέριο, μια μείωση της προσφοράς οδηγεί γρήγορα σε αύξηση των τιμολογίων και επιβαρύνει το δίκτυο.
Ο Ronald Pinto, επικεφαλής αναλυτής στην εταιρεία αγοράς δεδομένων Kpler, ανέφερε ότι προς το παρόν δεν προβλέπονται ελλείψεις αερίου. Ωστόσο, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο ηλεκτρικός τομέας θα ήταν πιθανότατα ο πρώτος που θα ένιωθε τις συνέπειες.
"Το φυσικό αέριο συχνά καταλήγει να είναι ο οριακός παραγωγός, ιδίως τον χειμώνα; μια έλλειψη αερίου θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ένα ράλι στον TTF, το οποίο με τη σειρά του θα οδηγούσε σε υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη. Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί αν συμπέσει με χαμηλές θερμοκρασίες και χαμηλή παραγωγή από τον άνεμο", δήλωσε ο Pinto στην Euronews.
Η ενεργειακή κρίση της Ευρώπης έρχεται στη χειρότερη δυνατή συγκυρία για τις χώρες της ΕΕ, οι οποίες έχουν ήδη υιοθετήσει μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και άλλα εργαλεία αγοράς για να απορροφήσουν την αύξηση των τιμών, την ώρα που παλεύουν με τα δημόσια οικονομικά τους.
Ένα επιδεινούμενο σενάριο θα μπορούσε να ωθήσει την Επιτροπή να συντονίσει εκ νέου κοινές αγορές φυσικού αερίου, ώστε να εξασφαλίσει χαμηλότερες τιμές και καλύτερη κατανομή, όπως έκανε το 2022. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, πρόσφατα κάλεσε τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν το μέτρο.