Ο πληθωρισμός ξανανεβαίνει στην Ιταλία: Τον Σεπτέμβριο +4,2%, το υψηλότερο επίπεδο σε τρία χρόνια

Ο πληθωρισμός επιστρέφει και ξαναγίνεται πηγή ανησυχίας. Δεν πρόκειται μόνο για ξερούς αριθμούς σε ένα στατιστικό δελτίο, αλλά για εκείνη τη λεπτή και σταθερή αίσθηση φθοράς που νιώθει κάθε πολίτης μπροστά στην απόδειξη του σούπερ μάρκετ ή ανοίγοντας το γραμματοκιβώτιο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις που ανακοίνωσε η Istat, τον μήνα Σεπτέμβριο ο εθνικός δείκτης τιμών καταναλωτή για το σύνολο της συλλογικότητας (NIC) καταγράφει άλμα +0,7% σε μηνιαία βάση και επιτάχυνση σε ετήσιους όρους που ανεβάζει τον ετήσιο ρυθμό στο +4,2% (από +3,3% τον Αύγουστο).

Για να βρούμε υψηλότερο επίπεδο πληθωρισμού, πρέπει να γυρίσουμε τρία χρόνια πίσω, συγκεκριμένα στον Σεπτέμβριο του 2023, όταν η ετήσια μεταβολή είχε φτάσει το 5,3%.

Το "αόρατο τέρας": ένας ψυχολογικός και κοινωνικός φόρος

Ο πληθωρισμός χαρακτηρίζεται συχνά από τους οικονομολόγους ως "ο πιο άδικος φόρος", γιατί πλήττει χωρίς διακρίσεις και αδειάζει την αγοραστική δύναμη σιωπηλά. Στη συλλογική μνήμη της Ιταλίας, η επιστροφή των πληθωριστικών πιέσεων ξυπνά φαντάσματα του παρελθόντος που δεν είχαν ποτέ εντελώς σβήσει.

Όσοι έζησαν τη δεκαετία του ’70 και του ’80 θυμούνται καλά τι σήμαινε να ζεις με πληθωρισμό διψήφιων ποσοστών, ο οποίος ξεπέρασε ακόμη και το 20% στο αποκορύφωμα των πετρελαϊκών κρίσεων του 1974 και του 1980, μέσα σε μια συνεχή κούρσα ανάμεσα σε μισθούς και τιμές και στην απώλεια της αξίας των αποταμιεύσεων μιας ζωής που ήταν αποθηκευμένες στα ταχυδρομικά βιβλιάρια.

Αν και τα σημερινά μεγέθη παραμένουν ευτυχώς μακριά από εκείνες τις δραματικές κορυφώσεις, η ψυχολογική επίδραση στους πολίτες υπακούει στις ίδιες δυναμικές. Κάθε ποσοστιαία αύξηση, όσο περιορισμένη κι αν φαίνεται στα χαρτιά, σε ανθρώπινο επίπεδο μεταφράζεται σε αναγκαστικές επιλογές: να παραιτηθείς από το βραδινό έξω το Σάββατο, να αναβάλεις ένα μικρό ψώνιο για το σπίτι ή να κοιτάς με ένα πέπλο ανησυχίας την οθόνη της αντλίας βενζίνης καθώς ο μετρητής τρέχει υπερβολικά γρήγορα.

Η απώλεια της ηρεμίας απέναντι στο μέλλον είναι το υψηλότερο τίμημα που απαιτεί ο πληθωρισμός από τις οικογένειες.

Η ενεργειακή έξαρση και οι επιπτώσεις στα τρόφιμα

Επιστρέφοντας στη μέτρηση της Istat, αυτή η νέα άνοδος των τιμών οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στον ενεργειακό κλάδο, όπου καταγράφεται ισχυρή έξαρση: η αύξηση του κόστους των ενεργειακών αγαθών συνολικά περνά από +17,1% σε +22,3%.

Η επιτάχυνση αφορά και τις δύο συνιστώσες του κλάδου:

• Ρυθμιζόμενη ενέργεια: εκτινάσσεται από +18,6% σε +25,9% (με καθαρή μηνιαία αύξηση +5,9% μόνο για τον Σεπτέμβριο).
• Μη ρυθμιζόμενη ενέργεια: αυξάνεται από +17,0% σε +22,2% (+4,4% σε μηνιαία βάση).

Πέρα από την ενέργεια, επιβαρύνουν την καθημερινή δαπάνη των ιταλικών οικογενειών τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα (όπως φρέσκα φρούτα και λαχανικά), των οποίων ο ετήσιος ρυθμός αύξησης επιταχύνεται από +3,8% σε +5,5% (+2,2% σε σχέση με τον Αύγουστο). Με πιο έντονο ρυθμό αυξάνονται επίσης οι ψυχαγωγικές και πολιτιστικές υπηρεσίες (+2,9%) και οι υπηρεσίες που σχετίζονται με τις μεταφορές (+1,6%), παρότι οι τελευταίες σημειώνουν εποχική πτώση σε μηνιαία βάση (-2,5%).

Η πορεία του υποκείμενου πληθωρισμού και το χάσμα ανάμεσα σε αγαθά και υπηρεσίες

Ένα στοιχείο μερικής καθησυχαστικής ένδειξης προέρχεται από τον λεγόμενο "υποκείμενο πληθωρισμό" (core inflation), που υπολογίζεται χωρίς τα ενεργειακά αγαθά και τα φρέσκα τρόφιμα: ο δείκτης καταγράφει συγκρατημένη άνοδο από 1,5% στο 1,7%, ενώ ο δείκτης χωρίς τα ενεργειακά αγαθά αυξάνεται από 1,7% στο 2,0%. Αυτό επιβεβαιώνει ότι οι τρέχουσες πληθωριστικές εντάσεις επικεντρώνονται προς το παρόν κυρίως στις ενεργειακές πρώτες ύλες και στα οπωροκηπευτικά.

Αντίθετα, διευρύνεται αισθητά η ψαλίδα ανάμεσα στη δυναμική των αγαθών και εκείνη των υπηρεσιών:

• Τιμές των αγαθών: επιταχύνονται από +4,1% σε +5,4%.
• Τιμές των υπηρεσιών: αυξάνονται πιο μετριοπαθώς, από +2,4% σε +2,6%.
• Διαφορά: το χάσμα μεταξύ των δύο κλάδων διευρύνεται σε -2,8 ποσοστιαίες μονάδες (από -1,7 τον Αύγουστο).

Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή (IPCA), η μηνιαία μεταβολή καταγράφει +2,0% (επίδραση που οφείλεται στην επάνοδο των τιμών μετά τις θερινές εκπτώσεις τέλους σεζόν), ανεβάζοντας το ετήσιο ποσοστό στο +4,1%.

Καύσιμα: μικρή πτώση στην αντλία, αλλά παραμένει το ζήτημα των τιμοκαταλόγων

Στο μέτωπο της κινητικότητας, το Ministero delle Imprese e del Made in Italy (Mimit) επισημαίνει ότι τα δεδομένα του Osservatorio carburanti δείχνουν μια μικρή κάμψη των τιμών στην αντλία:

• Οδικό δίκτυο (Self Service): μέση τιμή 2,111 €/λ για τη βενζίνη και 2,316 €/λ για το πετρέλαιο κίνησης.
• Δίκτυο αυτοκινητοδρόμων (Self Service): μέση τιμή 2,138 €/λ για τη βενζίνη και 2,345 €/λ για το πετρέλαιο κίνησης.

Το Mimit υπογραμμίζει ωστόσο την παρουσία ενός "σημαντικού χάσματος" ανάμεσα στα διάφορα πρατήρια της επικράτειας: η εφαρμογή ενός price cap από μεγάλους φορείς όπως οι Eni, IP και Q8 επιτρέπει να βρει κανείς σε αυτά τα πρατήρια αισθητά χαμηλότερες τιμές, ίσες με 1,99 €/λ για τη βενζίνη και 2,19 €/λ για το πετρέλαιο κίνησης.

Καταρρέει το κλίμα εμπιστοσύνης: η επιφυλακτικότητα φρενάρει τη χώρα

Οι αριθμοί της πραγματικής οικονομίας βρίσκουν άμεση αντανάκλαση στην ψυχολογία του πληθυσμού, οδηγώντας την Istat να καταγράψει ταυτόχρονη και εκτεταμένη υποχώρηση του κλίματος εμπιστοσύνης: ο δείκτης που αφορά τους καταναλωτές πέφτει από 94,5 σε 91,2 μονάδες, ενώ ο σύνθετος δείκτης που συνδέεται με τις επιχειρήσεις μειώνεται από 97,0 σε 95,9.

Όταν η αίσθηση του πληθωρισμού τραβά χειρόφρενο στην κατανάλωση, η αλυσιδωτή αντίδραση είναι σχεδόν αναπόφευκτη, οδηγώντας τις οικογένειες να αναβάλουν τις μη απαραίτητες δαπάνες και τις επιχειρήσεις να παγώνουν νέες προσλήψεις και επενδύσεις.

Ο φόβος για τους λογαριασμούς και το κόστος ζωής μετατρέπεται έτσι σε μια συλλογική επιφυλακτικότητα που προδιαγράφει ένα αβέβαιο φθινόπωρο, υπενθυμίζοντάς μας ότι η οικονομία ζει πρωτίστως από την εμπιστοσύνη που μπορούν οι άνθρωποι να επενδύσουν στο αύριο.