Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναμένεται σε λίγες εβδομάδες να παρουσιάσει μια νέα πρόταση, στηριγμένη σε εντελώς διαφορετική λογική από την ιρλανδική
Οι ηγέτες της ΕΕ αρνήθηκαν να μετακινηθούν στο ζήτημα του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού και εξέφρασαν ανοιχτά αμφιβολίες για το αν μπορεί να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του έτους, καθυστέρηση που θα σήμαινε σημαντικές αναβολές και σύγκρουση με μια σειρά εθνικών εκλογών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μέχρι σήμερα, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είχαν δεσμευτεί να καταλήξουν σε οριστική συμφωνία έως τον Δεκέμβριο του 2026. Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης στις Βρυξέλλες, όπου οι διαπραγματεύσεις κράτησαν περισσότερο από το αναμενόμενο, όλο και περισσότερες κυβερνήσεις αναρωτιούνται αν αυτό είναι πράγματι απαραίτητο.
«Δεν θα καταλήξουμε σε συμφωνία αυτόν τον μήνα. Ούτε τον επόμενο. Δεν ξέρω καν αν είναι δυνατόν να υπάρξει συμφωνία πριν από το τέλος του έτους», δήλωσε ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον. «Νομίζω ότι δεν βιαζόμαστε».
Εδώ και μήνες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επαναλαμβάνει ότι οι ηγέτες πρέπει να εγκρίνουν ομόφωνα τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF), το αργότερο έως τον Δεκέμβριο.
Αν οι συνομιλίες παραταθούν και στο 2027, προειδοποιεί, δεν θα υπάρχει αρκετός χρόνος για να ολοκληρωθεί η σύνθετη νομοθετική δουλειά που απαιτείται ώστε ο προϋπολογισμός να τεθεί σε ισχύ και να λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Μετά τη σύνοδο κορυφής που δεν οδήγησε σε αποτέλεσμα, όπου η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για μείωση του συνολικού όγκου κατά 141 δισ. ευρώ απορρίφθηκε σε μεγάλο βαθμό, ο Κόστα θα αναλάβει τις διαπραγματεύσεις, όπως σε γενικές γραμμές αναμενόταν.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμένεται σε λίγες εβδομάδες να παρουσιάσει μια νέα πρόταση, στηριγμένη σε εντελώς διαφορετική λογική από την ιρλανδική. Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν κληθεί σε έκτακτη σύνοδο κορυφής στις 26 Νοεμβρίου.
Ειδικότερα, η πρόταση του Κόστα προβλέπεται να διατηρεί χαμηλές τις εθνικές συνεισφορές, να εισάγει ένα νέο πακέτο πανευρωπαϊκών φόρων για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού και να εξασφαλίζει επαρκή ευελιξία για απρόβλεπτες δαπάνες, γραμμή του προϋπολογισμού που η ιρλανδική πρόταση είχε περιορίσει σημαντικά.
Ήδη πριν από τη σύνοδο, το σχέδιο των κοινών συμπερασμάτων είχε «νερωθεί» ως προς την προθεσμία, με τη γλώσσα να μαλακώνει σε σχέση με τη διατύπωση που όριζε ρητά «τον στόχο της επίτευξης οριστικής συμφωνίας έως το τέλος του έτους».
Αντίθετα, η τελική διατύπωση αναφέρει ότι «μια συμφωνία πριν από το τέλος του 2026 θα επέτρεπε την υιοθέτηση νομοθετικών πράξεων το 2027, κάτι που είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ θα φθάνει στους δικαιούχους χωρίς διακοπή τον Ιανουάριο του 2028».
Μιλώντας πριν από τη σύνοδο, αρκετοί ηγέτες ξεκαθάρισαν ότι δεν αισθάνονται δεσμευμένοι από το χρονοδιάγραμμα του τέλους του έτους, καθώς θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εξηγήσουν στο εσωτερικό τους ότι αποδέχτηκαν μια κακή συμφωνία εξαιτίας μιας τεχνητής προθεσμίας.
«Η ημερομηνία δεν μπορεί να γίνει πιο σημαντική από το περιεχόμενο», είπε την Τετάρτη στη Γερουσία η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι.
«Δεν θα υπογράψουμε μια συμφωνία που δεν είναι επωφελής για εμάς μόνο και μόνο για να τηρηθεί μια προθεσμία. Θα υπογράψουμε μια συμφωνία μόνο όταν θα είναι σωστή για την Ιταλία».
Ωστόσο, δεν υπάρχει κοινή εικόνα για το πώς μοιάζει μια «καλή συμφωνία». Κάθε κυβέρνηση θέλει να πάρει όσο γίνεται περισσότερα από τον προϋπολογισμό της ΕΕ πληρώνοντας όσο γίνεται λιγότερα.
Η κύρια γραμμή αντιπαράθεσης χωρίζει δύο στρατόπεδα: τους λεγόμενους «φειδωλούς», συνασπισμό έξι καθαρών συνεισφερόντων με επικεφαλής τη Γερμανία που πιέζουν για βαθιές περικοπές στον συνολικό όγκο, και τους «φίλους της συνοχής», ομάδα 17 χωρών του ευρωπαϊκού Νότου και Ανατολής που παλεύουν να διατηρήσουν τα παραδοσιακά προγράμματα χρηματοδότησης για τις φτωχότερες περιφέρειες.
Ωστόσο τα στρατόπεδα δεν είναι μονολιθικά. Ορισμένοι φίλοι της συνοχής, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα αγροτικά κονδύλια. Άλλοι, όπως οι χώρες της Βαλτικής, θέλουν να ενισχύσουν τις αμυντικές δαπάνες λόγω της εγγύτητάς τους με τη Ρωσία.
Μεταξύ των φειδωλών, η Γερμανία και η Σουηδία θεωρούνται οι πιο σκληρές, ενώ η Φινλανδία επιδιώκει να διατηρηθούν οι επιδοτήσεις προς τη γεωργία. Η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, δεν έχει ακόμη επιλέξει στρατόπεδο, παγιδευμένη ανάμεσα στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της και σε ένα εκτροχιασμένο δημοσιονομικό έλλειμμα.
Το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο κινούνται κάπου ενδιάμεσα, διστακτικά ανάμεσα στις δύο πλευρές.
«Στο τέλος, χρειαζόμαστε ένα καλό Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Οπότε, φυσικά, όλοι θέλουν να προχωρήσουμε γρήγορα. Αλλά είναι πιο σημαντικό να έχουμε μια καλή συμφωνία παρά μια κακή», δήλωσε ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν.
Με άλλα λόγια, οι κόκκινες γραμμές είναι τόσο παγιωμένες και το περιθώριο συμβιβασμού τόσο περιορισμένο, ώστε ένας κοινός τόπος σήμερα μοιάζει με αντικατοπτρισμό.
Στις Βρυξέλλες, συμφωνίες για ευαίσθητα ζητήματα κλείνονται συνήθως μόνο υπό έντονη χρονική πίεση, επειδή καμία πλευρά δεν αισθάνεται υποχρεωμένη να κάνει παραχωρήσεις πριν από την τελευταία στιγμή. Το μήνυμα ότι κάποιος δεν θεωρεί εαυτόν δεσμευμένο από ένα χρονοδιάγραμμα μπορεί λοιπόν να είναι διαπραγματευτική τακτική για να κρατήσει σκληρή στάση.
Για τους αξιωματούχους της ΕΕ, ακόμα πιο ανησυχητική από την πιθανή καθυστέρηση στα προγράμματα χρηματοδότησης είναι η σειρά εκλογικών αναμετρήσεων που έχουν προγραμματιστεί για το 2027 σε Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία, Φινλανδία, Εσθονία, Σλοβακία και Ελλάδα. Ορισμένοι φοβούνται ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του τρέχοντος έτους, μπορεί να μετατεθεί για το φθινόπωρο του 2027.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το Παρίσι. Η ακροδεξιά υποψήφια Μαρίν Λεπέν εμφανίζεται σήμερα ως φαβορί για τη νίκη στις προεδρικές εκλογές και έχει υποσχεθεί να περιορίσει τη γαλλική συνεισφορά στα 5 δισ. ευρώ τον χρόνο, μια απότομη μείωση σε σχέση με το σημερινό επίπεδο των περίπου 8 δισ. ευρώ.
Την ίδια ώρα, οι εκλογές στην Ισπανία, όπου οι ψηφοφόροι προσέρχονται στις κάλπες στις 29 Νοεμβρίου, και στη Σουηδία, όπου η ψηφοφορία έγινε τον Σεπτέμβριο, «πιθανότατα θα δημιουργήσουν κάποια ζητήματα», όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης.
Ο Χριστοδουλίδης επανέλαβε την ανάγκη να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του έτους. Είναι ένας από τους λίγους ηγέτες της ΕΕ που εξακολουθούν να το λένε.