Οι ηγέτες της ΕΕ αναζητούν τρόπους να αναχαιτίσουν την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, ενώ ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η τιμολόγηση άνθρακα πλήττει την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης
Η αγορά άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα στη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, την Πέμπτη και την Παρασκευή, μόλις λίγες ημέρες αφότου οι πολιτικές διαβουλεύσεις σε υψηλό επίπεδο μεταξύ των υπουργών Περιβάλλοντος της ΕΕ είχαν αποκαλύψει βαθιές διαφωνίες για το ζήτημα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε μακρές συζητήσεις που παρατάθηκαν μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης, οι ηγέτες των τριών σκανδιναβικών χωρών συγκρούστηκαν με την τετραμελή ομάδα του Βίσεγκραντ – Ουγγαρία, Σλοβακία, Τσεχία και Πολωνία – για το μέλλον του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Στο πλευρό της τετράδας του Βίσεγκραντ τάχθηκαν επίσης η Ιταλία και η Ελλάδα, καθώς η αγορά άνθρακα της Ένωσης έχει εξελιχθεί σε βασικό σημείο τριβής, με αρκετές πρωτεύουσες να συνδέουν την άμεση κρίση τιμών ενέργειας με το κόστος άνθρακα της Ένωσης.
Το ETS υποχρεώνει τις εταιρείες να πληρώνουν για τη ρύπανση που προκαλούν, με διπλό στόχο τη μείωση των εκπομπών και την ενθάρρυνση της βιομηχανίας να επενδύσει σε πιο βιώσιμες εναλλακτικές. Από την έναρξή του το 2005, οι εκπομπές στους κλάδους που καλύπτει έχουν μειωθεί κατά 51%, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στην Ευρώπη, το ETS καλύπτει σήμερα τις βαριές βιομηχανίες, τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και τις αεροπορικές εταιρείες και τη ναυτιλία. Πρόσθετοι τομείς, όπως η διεθνής αεροπορία, οι χώροι υγειονομικής ταφής και οι μονάδες καύσης απορριμμάτων, αναμένεται να ενταχθούν στην καλοκαιρινή αναθεώρηση που έχει προτείνει η Επιτροπή.
Η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία προειδοποίησαν την Πέμπτη τους ηγέτες της ΕΕ ότι η αποδυνάμωση του ETS θα υπονόμευε τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και όσους έχουν ήδη επενδύσει σε αυτές.
«Κάθε αποδυνάμωση του ETS θα έπληττε την προβλεψιμότητα από την οποία εξαρτώνται οι επενδυτικές αποφάσεις και θα έθετε σε κίνδυνο τον ρυθμό απανθρακοποίησης της βιομηχανίας», αναφέρεται σε επιστολή που συνέταξαν οι τρεις χώρες της ΕΕ και την οποία είδε το Euronews.
Ωστόσο, ο πρωθυπουργός της Τσεχίας Αντρέι Μπάμπις εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του ETS και των φόρων άνθρακα, κατηγορώντας τους κερδοσκόπους στην αγορά άνθρακα ότι καταστρέφουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
«Κάποιος βγάζει δισεκατομμύρια εις βάρος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία βρίσκεται σε παρακμή και, φυσικά, αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα», δήλωσε ο Μπάμπις σε δημοσιογράφους την Πέμπτη.
Ο Μπάμπις είπε ότι οι κλιματικές πολιτικές της ΕΕ είναι «ιδεολογικά πράγματα» που αγνοούν τις οικονομικές πραγματικότητες. Πρόσθεσε ότι οι τιμές των δικαιωμάτων εκπομπής εκτινάχθηκαν πολύ πάνω από τις αρχικές προβλέψεις, υποστηρίζοντας ότι το σύστημα ανταμείβει τους χρηματοοικονομικούς κερδοσκόπους ενώ τιμωρεί την παραδοσιακή μεταποίηση και τους απλούς πολίτες.
Ο Μπάμπις και η Ιταλίδα ομόλογός του Τζόρτζια Μελόνι ζήτησαν πρόσφατα από τις Βρυξέλλες να προσφέρουν άμεση οικονομική ανάσα στα ευρωπαϊκά εργοστάσια που δοκιμάζονται.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ αξιοποιούν το τρέχον γεωπολιτικό σοκ ως μοχλό για να επαναπροσδιορίσουν τους κανόνες της αγοράς άνθρακα, ανάλογα με το εθνικό ενεργειακό τους μίγμα. Οι χώρες με μεγάλη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πιέζουν για μικρότερη πίεση στις τιμές του άνθρακα, ενώ εκείνες που πρωτοστατούν στην πράσινη μετάβαση ζητούν σταθερά χρονοδιαγράμματα μετάβασης.
Οι σκανδιναβικές χώρες υποστηρίζουν ότι η μείωση του επιπέδου φιλοδοξίας θα «μεταφέρει το βάρος της μείωσης των εκπομπών σε άλλους τομείς της οικονομίας», όπου τα μέτρα περιορισμού είναι συχνά πιο δύσκολα και πολιτικά πιο ευαίσθητα.
«Δεν πρόκειται για νέο ζήτημα, αλλά η τρέχουσα κατάσταση προσδίδει νέα επείγουσα διάσταση στη συζήτηση. Οι ηγέτες διατύπωσαν τις προσδοκίες τους στο πλαίσιο των εν εξελίξει νομοθετικών διαπραγματεύσεων», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.
Το ETS ενθαρρύνει την απανθρακοποίηση
Οι χώρες που στηρίζουν το ETS το θεωρούν εργαλείο για την απανθρακοποίηση, τόσο λόγω των αυξημένων εσόδων που αποφέρει όσο και επειδή ωθεί τους κλάδους της βαριάς βιομηχανίας να επενδύσουν σε πράσινες τεχνολογίες ώστε να αποφύγουν υψηλότερο κόστος άνθρακα.
«Το ETS έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην απανθρακοποίηση. Τώρα πρέπει να διατηρήσουμε το σήμα της τιμής και να εξασφαλίσουμε ότι το σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί, εφαρμόζοντας διορθωτικά μέτρα», δήλωσε στο Euronews δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ.
«Πρέπει να διαφυλάξουμε τους δομικούς μηχανισμούς, παρέχοντας παράλληλα βραχυπρόθεσμη ευελιξία στα κράτη μέλη που πλήττονται περισσότερο», πρόσθεσε ο ίδιος.
Οι ηγέτες της ΕΕ κάλεσαν την Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις και προέτρεψαν τους ευρωπαίους νομοθέτες να επιταχύνουν το έργο για το Market Stability Reserve, τον μηχανισμό που ρυθμίζει την προσφορά δικαιωμάτων στο ETS με στόχο τον περιορισμό της μεταβλητότητας των τιμών στην αγορά άνθρακα και, τελικά, της τιμής του άνθρακα.
Μάχη για το ETS2
Ωστόσο, το σχέδιο των τεσσάρων χωρών του Βίσεγκραντ – με τη στήριξη της Ιταλίας και της Ελλάδας – να αναβάλουν τη νέα εκδοχή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS2) έως το 2030 συνάντησε αδιέξοδο αργά το βράδυ της Πέμπτης.
Οι τέσσερις χώρες υποστήριξαν ότι τα νοικοκυριά και οι μικρές επιχειρήσεις θα βρεθούν αναπόφευκτα αντιμέτωπα με υψηλότερο κόστος. Είπαν ότι «οι διαφορές τιμών μεταξύ των περιφερειών και των χωρών της ΕΕ είναι τεράστιες», ιδίως στην Ανατολική Ευρώπη.
Το ETS2 είναι η νέα αγορά άνθρακα που θα καλύπτει τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια από το 2029.
Το κλιματικό αυτό εργαλείο έχει ήδη καθυστερήσει μία φορά λόγω ανησυχιών για τον κοινωνικό του αντίκτυπο στους πιο ευάλωτους, καθώς ο μηχανισμός θα αυξήσει αναπόφευκτα ακόμη περισσότερο τους λογαριασμούς ενέργειας, παρά τις προσπάθειες της Ένωσης να ρυθμίσει τις αιφνίδιες αυξήσεις τιμών.
Παρά τις ανησυχίες που εξέφρασαν οι έξι χώρες, ένας διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε στο Euronews ότι οι προτεινόμενες τροποποιήσεις «δεν θα συγκέντρωναν ποτέ την απαιτούμενη ομοφωνία».
«Υπάρχει πολύ μικρή στήριξη και το γνωρίζουν. Γι’ αυτό το επιχειρούν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αντί στο Συμβούλιο Περιβάλλοντος, γιατί εκεί δεν υπάρχει πλειοψηφία γι’ αυτό», δήλωσε άλλος διπλωμάτης της ΕΕ.
Παρ’ όλα αυτά, οι έξι χώρες κατάφεραν να εξασφαλίσουν τη διενέργεια μελέτης επιπτώσεων για τον καθορισμό του σχεδιασμού και των δικλίδων ασφαλείας του, την οποία θα αναλάβει η Επιτροπή, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου.
Μετά το πέρας της συνόδου, και απαντώντας σε σχετική ερώτηση δημοσιογράφου, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε:
«Το ETS 2 είναι ουσιαστικά μια πρόσθετη επιβάρυνση στις μεταφορές και στη θέρμανση των σπιτιών. Δώσαμε αγώνα αυτή να μην τεθεί σε εφαρμογή το 2027, αλλά το 2028 και η Ελλάδα ανήκει στην κατηγορία των χωρών που πιστεύει ότι ενδεχομένως θα χρειαστεί και περαιτέρω παράταση. Είναι κάτι το οποίο το μελετάμε, το συζητούμε με την επιτροπή και σίγουρα θα είναι αντικείμενο και επόμενων συζητήσεων σε ευρωπαϊκό συμβούλιο. Πάντως, για το '27 έχουμε ήδη διεκδικήσει ότι δεν πρόκειται να υπάρχει καμία πρόσθετη φορολόγηση, ευρωπαϊκή φορολόγηση, που να αφορά τα καύσιμα και τη θέρμανση των σπιτιών».