Διαφήμιση

Παραμελημένες τροπικές ασθένειες: Πώς γίνονται έγκαιρη προειδοποίηση για την επόμενη πανδημία

Ο εχινόκοκκος της αλεπούς ήταν κάποτε παραμελημένη τροπική ασθένεια. Όμως υπάρχει και στη Γερμανία.
Η εχινόκοκκος της αλεπούς ήταν κάποτε μια παραμελημένη τροπική νόσος. Όμως υπάρχει και στη Γερμανία. -  Πνευματικά Δικαιώματα  Foto von Ronan Hello auf Unsplash
Πνευματικά Δικαιώματα Foto von Ronan Hello auf Unsplash
Από Franziska Müller
Δημοσιεύθηκε •ανανεώθηκε πριν
Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google
Μοιραστείτε το Close Button

Υπάρχουν ασθένειες που λειτουργούν ως προειδοποίηση για πανδημίες, όπως ο ταινιοειδής σκώληκας της αλεπούς. Ο τροπικός ιατρός Δρ Δρ Κάρστεν Κέλερ από το Πανεπιστήμιο Τύμπινγκεν εξηγεί το υπόβαθρο σε συνέντευξη στο Euronews.

Την προειδοποίηση για τον ταινιοειδή σκώληκα της αλεπούς στη Γερμανία την έχει κατά πάσα πιθανότητα ακούσει κάθε άνθρωπος που θέλησε να μαζέψει μούρα ή να μαζέψει μανιτάρια στο δάσος. Στα μούρα ή στα μανιτάρια μπορεί να προσκολληθούν τα αυγά του παρασίτου, ενός οργανισμού που προσβάλλει το συκώτι και μπορεί να προκαλέσει μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή ασθένεια.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η ασθένεια αυτή ανήκει στις 21 νόσους που έχει εντάξει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ΠΟΥ στον κατάλογο των NTDs. Οι λεγόμενες «παραμελημένες τροπικές ασθένειες», γνωστές διεθνώς με το ακρωνύμιο NTDs, θεωρούνται ένα παγκόσμιο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης.

«Εκεί όπου εμφανίζονται οι NTDs, εκεί βρίσκονται τα αδύνατα σημεία του παγκόσμιου συστήματος υγείας, ακριβώς επειδή εκεί ουσιαστικά δεν υπάρχει σύστημα», εξηγεί ο Δρ Δρ Κάρστεν Κέλερ από το Πανεπιστήμιο της Τύμπινγκεν, στη συζήτησή του με το Euronews. Είναι διευθυντής του Κέντρου Τροπικής Ιατρικής Μπάντεν Βυρτεμβέργης στο Ινστιτούτο Τροπικής Ιατρικής και πρόεδρος της Γερμανικής Εταιρείας Τροπικής Ιατρικής, Ταξιδιωτικής Ιατρικής και Παγκόσμιας Υγείας.

Οι NTDs μπορούν έτσι να δείξουν πού λείπουν η ιατρική φροντίδα, η επιτήρηση των ασθενειών και τα αξιόπιστα δεδομένα. Ακριβώς εκεί μπορεί λοιμώδεις νόσοι να μένουν για μεγάλο διάστημα αδιάγνωστες, με συνέπειες που ενδέχεται να ξεπερνούν τις πληγείσες περιοχές.

Ταινία της αλεπούς: Υπάρχει ακόμη κίνδυνος;

Έχει μήκος μόλις δύο έως έξι χιλιοστά και μπορεί να προκαλέσει στους ανθρώπους μια σοβαρή ηπατική νόσο. Ο ιατρικός όρος είναι κυψελιδική εχινοκοκκίαση. Οι ενήλικες ταινιοειδείς σκώληκες ζουν στο λεπτό έντερο των αλεπούδων και περιστασιακά στο έντερο σκύλων και γάτων.

Τα ζώα αυτά είναι οι λεγόμενοι «τελικοί ξενιστές» των ταινιών.

Για να γίνει πιο σαφές: Στη βιολογία και στην ιατρική, τελικός ξενιστής είναι ο οργανισμός μέσα στον οποίο ένα παράσιτο γίνεται σεξουαλικά ώριμο και αναπαράγεται. Πολλά παράσιτα έχουν πολύπλοκο κύκλο ζωής και αλλάζουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους τον τόπο διαμονής τους, τον λεγόμενο «ξενιστή». Παράδειγμα: Ένα ποντίκι (ενδιάμεσος ξενιστής) καταπίνει τα αυγά της ταινίας. Στο ποντίκι αναπτύσσονται προνύμφες. Μια αλεπού (τελικός ξενιστής) τρώει το ποντίκι. Στο έντερο της αλεπούς οι προνύμφες εξελίσσονται σε ενήλικες ταινίες, οι οποίες ζευγαρώνουν και παράγουν νέα αυγά. Η αλεπού είναι έτσι ο τελικός ξενιστής.

Σύμφωνα με το Βαυαρικό Κρατικό Γραφείο για την Υγεία και την Ασφάλεια Τροφίμων, ο σημαντικότερος τελικός ξενιστής στην Κεντρική Ευρώπη είναι η κόκκινη αλεπού. Στον άνθρωπο η μόλυνση είναι πολύ σπάνια, αλλά σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να αποδειχθεί απειλητική για τη ζωή.

Συνολικά 52 περιπτώσεις λοίμωξης καταγράφηκαν το 2024 στο Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI), ενώ τα προηγούμενα χρόνια ο αριθμός κυμαινόταν συνήθως μεταξύ 40 και 45 περιστατικών σε ανθρώπους. Η πλειονότητα, σύμφωνα με τον οργανισμό Deutsche Leberhilfe, προέρχεται από τα νότια ομόσπονδα κρατίδια, τη Μπάντεν Βυρτεμβέργη και τη Βαυαρία. Ανάλογα με την περιοχή, 33 έως 50 τοις εκατό των αλεπούδων είναι μολυσμένες με το παράσιτο.

Η εχινοκοκκίαση είναι μία από τις παραμελημένες τροπικές ασθένειες που εμφανίζονται στη Γερμανία. Όμως, σύμφωνα με τον Κέλερ, πλέον «στο κατώφλι» βρίσκονται και οι λεϊσμανιώσεις. Η λοιμώδης νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους και μεταδίδεται μέσω μικροσκοπικών σκνιπών άμμου.

«Πολλοί Γερμανοί ταξιδεύουν με ευχαρίστηση στην περιοχή της Μεσογείου για διακοπές και μπορεί να φέρουν τη νόσο μαζί τους», εξηγεί ο Κέλερ στη συνέντευξή του στο Euronews. Η ασθένεια είναι συχνά ιάσιμη, εφόσον εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί νωρίς, αναφέρεται στο περιοδικό υγείας του ασφαλιστικού ταμείου AOK. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, κάθε χρόνο προσβάλλονται παγκοσμίως περίπου 700.000 έως 1 εκατομμύριο άνθρωποι από λεϊσμανιώσεις.

Οι περισσότερες από τις 21 παραμελημένες τροπικές ασθένειες εμφανίζονται πάντως κυρίως σε περιοχές του κόσμου όπου το σύστημα υγείας είναι λιγότερο ανεπτυγμένο σε σύγκριση με τη Γερμανία.

Εντοπίστηκε νέα παραμελημένη ασθένεια

Για παράδειγμα, το κράτος της Γκαμπόν στην Κεντρική Αφρική υπέβαλε το 2026 αίτημα στον ΠΟΥ ώστε να προστεθεί μια ακόμη ασθένεια στη λίστα των NTDs. «Αιτήματα μπορούν να υποβάλλουν μόνο οι ενδημικές χώρες», εξηγεί ο Κέλερ. Πρόκειται για τη νόσο Loa loa, έναν λεγόμενο οφθαλμικό σκώληκα. Σύμφωνα με τον Κέλερ, ο ΠΟΥ θα εξετάσει το θέμα.

Το παράσιτο μεταδίδεται μέσω αλογόμυγων. Τα σκουλήκια μπορούν να κινούνται μέσα στον υποδόριο ιστό και μερικές φορές γίνονται ορατά κάτω από τον επιπεφυκότα του ματιού. Η λοίμωξη μπορεί να συνοδεύεται από κνησμό, πρηξίματα και άλλα ενοχλητικά συμπτώματα.

Κατά τον Κέλερ, ο ΠΟΥ θα έπρεπε να εξετάσει το αίτημα. Ωστόσο η αρμόδια συμβουλευτική επιτροπή του ΠΟΥ εισηγήθηκε τον Οκτώβριο 2026 μια προσωρινή παύση στην ένταξη νέων ασθενειών. Πρώτα θα πρέπει να επανεξεταστούν συνολικά τα κριτήρια και η διαδικασία για την ένταξη στον κατάλογο.

«Οι NTDs εμφανίζονται σε περιοχές όπου το σύστημα υγείας δεν υφίσταται ή υπάρχει μόνο σε στοιχειώδη μορφή», συνεχίζει ο Κέλερ. Οι ίδιες οι ασθένειες δεν αποτελούν αυτομάτως κίνδυνο για τον παγκόσμιο πληθυσμό. Σημασία έχει περισσότερο τι αποκαλύπτουν για τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορούν να εξαπλωθούν οι λοιμώξεις: έλλειψη ιατρικής φροντίδας, ανεπαρκής επιτήρηση και κενά στην καταγραφή κρουσμάτων. Εκεί υπάρχει και ο κίνδυνος να εμφανιστούν και να εξαπλωθούν νόσοι με δυναμικό πανδημίας.

Οι NTDs ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για πιθανές ενδημίες

Σε τέτοιες περιοχές εργάζονται οι λεγόμενοι εργαζόμενοι υγείας στην κοινότητα (Community Health Worker). Πηγαίνουν στις τοπικές κοινότητες, ενημερώνουν τον πληθυσμό και παρακολουθούν την υγειονομική κατάσταση επί τόπου. «Ο εργαζόμενος υγείας στην κοινότητα, που ελέγχει μια παρασιτική νόσο που δεν έχει μεν δυναμικό πανδημίας, θα αντιληφθεί αν ξαφνικά πεθάνει ολόκληρη μια οικογένεια και θα μπορέσει να το αναφέρει αμέσως», λέει ο ειδικός στην τροπική ιατρική Κέλερ.

Μπορούν να αναγνωρίζουν ασθένειες, να παραπέμπουν ανθρώπους σε ιατρικές δομές και να αναφέρουν στις αρμόδιες αρχές οποιεσδήποτε ανησυχητικές εξελίξεις. «Γι' αυτό λέμε ότι μπορεί να αξιοποιηθεί ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, όταν έχουν ήδη δημιουργηθεί τέτοιες απλές δομές για τις NTDs», εξηγεί στη συνέχεια στη συνέντευξή του στο Euronews, στο πλαίσιο του World Health Summit.

Το πλεονέκτημα είναι ότι οι βοηθοί υγείας βρίσκονται ήδη μέσα στις κοινότητες. Όταν σε αυτές τις περιοχές λειτουργούν ήδη προγράμματα για τις NTDs, οι ασθένειες με δυναμικό πανδημίας εντοπίζονται νωρίτερα.

Οι δομές υποστήριξης δεν χρειάζεται να στηθούν από την αρχή όταν εμφανίζεται μια νέα λοιμώδης νόσος. Εφόσον έτσι κι αλλιώς φροντίζουν ανθρώπους με παραμελημένες τροπικές ασθένειες, μπορούν ταυτόχρονα να παρακολουθούν μεταβολές που υποδηλώνουν άλλες υγειονομικές απειλές. Στο έργο των εργαζομένων υγείας στις κοινότητες σημαντικό στοιχείο είναι επίσης η όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένη συλλογή δεδομένων.

Ο ΠΟΥ στηρίζει γι' αυτό, στη στρατηγική του για την καταπολέμηση των παραμελημένων τροπικών ασθενειών έως το 2030, ολοκληρωμένες προσεγγίσεις: Τα μέτρα πρέπει να εντάσσονται πιο στενά στα υπάρχοντα συστήματα υγείας και να συνδέονται με άλλους τομείς της δημόσιας υγείας.

Επιδημία Έμπολα: Το κενό στα δεδομένα εντοπίστηκε αργά

Στην επιδημία Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αυτό ακριβώς αποτέλεσε πρόβλημα, λέει ο Κέλερ. «Στην πραγματικότητα υπήρχαν άλλες εστίες όπου φοβόμασταν ότι θα ξεσπάσει επιδημία», εξήγησε ο διευθυντής του Κέντρου Τροπικής Ιατρικής. «Τότε διαπιστώσαμε ότι τα δεδομένα για τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ήταν παρωχημένα».

Όταν λείπουν επίκαιρες πληροφορίες από μια περιοχή, οι υγειονομικές αρχές μπορεί να εκτιμήσουν λανθασμένα τον κίνδυνο. Αυτό δυσκολεύει και την ιχνηλάτηση επαφών, καθώς και την στοχευμένη διάθεση ιατρικού προσωπικού και υλικού.

Η δουλειά των τοπικών υγειονομικών βοηθών είναι επομένως σημαντική όχι μόνο για τη θεραπεία μεμονωμένων ασθενειών, αλλά βοηθά επίσης να εντοπίζονται νωρίτερα εξάρσεις ασθενειών και να συντονίζεται καλύτερα η αντίδραση σε αυτές.

Κατά περιπτώσεις, και ο περιορισμός της συμμετοχής των ΗΠΑ στην προώθηση της υγείας δυσχεραίνει τη συλλογή δεδομένων στις πληγείσες περιοχές. «Επειδή η χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ έχει μειωθεί τόσο δραστικά, οι δομές με εργαζόμενους υγείας στην κοινότητα, που χτίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν σε μεγάλο βαθμό καταρρεύσει», εξηγεί ο Κέλερ.

Η έλλειψη χρημάτων οδήγησε, μεταξύ άλλων, στο να εγκαταλείψουν πρώην εργαζόμενοι υγείας τις θέσεις τους. Σύμφωνα με την UNAIDS, χιλιάδες εργαζόμενοι υγείας στην κοινότητα στο Μαλάουι επηρεάστηκαν το 2025 από λύσεις συμβάσεων λόγω των περικοπών στη χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ. Επιπλέον, η οργάνωση ανέφερε περιορισμούς στην ηλεκτρονική καταγραφή υγειονομικών δεδομένων.

Μια έρευνα από τη Ζάμπια, που δημοσιεύθηκε το 2026, περιγράφει επίσης πώς οι περικοπές στη διεθνή αναπτυξιακή βοήθεια επηρέασαν το έργο των δομών υγείας. Εργαζόμενοι ανέφεραν απολύσεις, έλλειψη διαγνωστικών τεστ και δυσκολίες στη χρήση ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων. Το αποτέλεσμα: λιγότερα και λιγότερο ολοκληρωμένα δεδομένα για την υγεία.

Η επόμενη πανδημία: Η νόσος Χ

Δεν θεωρείται πιθανή μια νέα πανδημία από τον Έμπολα, καθώς ο κίνδυνος διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ασθένεια. Ενώ για την πανδημία του κορονοϊού, για παράδειγμα, αρκούσε μια σταγονιδιακή μετάδοση, στον Έμπολα κινδυνεύουν τα άτομα που έρχονται σε επαφή με σωματικά υγρά ασθενών.

Ούτε οι παραμελημένες τροπικές ασθένειες έχουν αυτομάτως δυναμικό πανδημίας. Ένας μεγάλος αριθμός περιστατικών NTD σε μια περιοχή αποτελεί περισσότερο ένδειξη ότι πρέπει να ενισχυθούν η ιατρική φροντίδα και η επιτήρηση.

«Για την επόμενη πανδημία, την οποία ο ΠΟΥ αποκαλεί νόσο Χ, πρέπει να προετοιμαστούμε, ό,τι κι αν είναι αυτή», προειδοποιεί ο Κέλερ. Διότι θεωρείται ότι η COVID-19 δεν ήταν η τελευταία πανδημία. Μόνο ο χρόνος εμφάνισης δεν μπορεί να προβλεφθεί.

Η προετοιμασία δεν σημαίνει επομένως μόνο ανάπτυξη εμβολίων και φαρμάκων. Περιλαμβάνει επίσης τη διαθεσιμότητα εργαστηρίων, ειδικευμένου προσωπικού, υποδομών δεδομένων και διεθνών δικτύων που μπορούν, στην κρίσιμη στιγμή, να συνεργαστούν γρήγορα. Ο Κέλερ επισημαίνει τη σημασία της ευρωπαϊκής και διεθνούς συνεργασίας.

«Γι' αυτό ελπίζω επίσης ότι θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται προγράμματα όπως το European Vaccine Hub for Pandemic Preparedness (EvH) ή το The European & Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP)», λέει ο Κέλερ στη συνέντευξή του στο Euronews. Μέσα από αυτά τα προγράμματα ενοποιούνται ερευνητικές δομές, εργαστηριακές δυνατότητες και ειδικοί.

«Είναι σημαντικό να δημιουργήσουμε τώρα μια πλατφόρμα με την οποία θα μπορούμε να δράσουμε πολύ γρήγορα και να έχουμε λειτουργικές συνεργατικές δομές όταν εμφανιστεί αυτή η νόσος Χ», τονίζει ο Κέλερ. Για τον σκοπό αυτό χρειάζεται ένα δίκτυο. Η υγεία δεν γνωρίζει σύνορα και ούτε οι παθογόνοι μικροοργανισμοί γνωρίζουν σύνορα».

Μετάβαση στις συντομεύσεις προσβασιμότητας
Μοιραστείτε το Σχόλια Ακολουθήστε τo Euronews στο Google

Σχετικές ειδήσεις

Ευρωπαϊκά συστήματα υγείας προετοιμάζονται για ενδεχόμενο πολέμου και νέες βιολογικές απειλές

Ανθεκτικές στα αντιβιοτικά λοιμώξεις: Πάνω από 400 την εβδομάδα στην Αγγλία

Διεθνής μελέτη: Ο ΔΜΣ μόνος του δεν αρκεί για τη διάγνωση της παχυσαρκίας