Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να βρουν λύση για τη χρηματοδότηση του Κιέβου και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό πριν από τις γαλλικές εκλογές – Οι διαφωνίες για τον κοινό δανεισμό, τις περικοπές και τα κονδύλια συνοχής απειλούν τη συμφωνία
Η μάχη για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιπλέκεται από μια νέα, επείγουσα οικονομική ανάγκη: την εξεύρεση πρόσθετης χρηματοδότησης 70 δισ. ευρώ για την Ουκρανία το 2027.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι δύο διαπραγματεύσεις, αν και τυπικά ξεχωριστές, συνδέονται ολοένα περισσότερο σε πολιτικό επίπεδο, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιχειρούν να καταλήξουν σε συμφωνίες πριν από το τέλος του έτους.
Η πίεση εντείνεται ενόψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών του Απριλίου 2027, που ενδέχεται να μεταβάλουν τις ισορροπίες στις Βρυξέλλες και να καταστήσουν δυσκολότερους τους συμβιβασμούς για τις ευρωπαϊκές δαπάνες.
Στην ειδική σύνοδο κορυφής της 26ης και 27ης Νοεμβρίου, οι ηγέτες θα εξετάσουν τόσο τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034 όσο και τις επιλογές για την κάλυψη των πρόσθετων χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας.
Το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας
Οι Βρυξέλλες ανέμεναν εδώ και καιρό ότι η Ουκρανία θα αντιμετώπιζε σημαντικό χρηματοδοτικό κενό το 2027, καθώς ο παρατεταμένος πόλεμος επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά και προκαλεί εκτεταμένες καταστροφές στις υποδομές και στην παραγωγική δραστηριότητα της χώρας.
Ωστόσο, μόλις στη σύνοδο κορυφής του Οκτωβρίου επιβεβαιώθηκε το μέγεθος των πρόσθετων αναγκών, που ανέρχονται σε 70 δισ. ευρώ.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει πιθανές λύσεις για την κάλυψη του κενού, με τον κοινό δανεισμό να αναδεικνύεται σε μία από τις βασικές επιλογές.
Η κατανομή του χρηματοδοτικού βάρους μεταξύ της ΕΕ και των υπόλοιπων διεθνών εταίρων της Ουκρανίας, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Ιαπωνία, παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το μέγεθος των αναγκών οδήγησε σε διεύρυνση της ατζέντας της ειδικής συνόδου κορυφής του Νοεμβρίου, η οποία αρχικά είχε προγραμματιστεί να επικεντρωθεί στον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η συνεδρίαση επεκτάθηκε σε δύο ημέρες, στις 26 και 27 Νοεμβρίου, ώστε να εξεταστεί και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Νέες προτάσεις αναμένονται και στα δύο μέτωπα.
Σε τεχνικό επίπεδο, οι δύο φάκελοι παραμένουν ανεξάρτητοι. Πολιτικά, όμως, διπλωμάτες και αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις αλληλοεπηρεάζονται ολοένα περισσότερο.
«Αυτά είναι σίγουρα τα πιο επείγοντα ζητήματα για το υπόλοιπο της χρονιάς», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, προειδοποιώντας πάντως ότι είναι ακόμη νωρίς για να γίνει λόγος για ένα ενιαίο πακέτο συμφωνίας.
Η σύγκρουση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Ο πρώτος λόγος που συνδέει τις δύο διαπραγματεύσεις είναι οικονομικός.
Η συζήτηση για τον επόμενο προϋπολογισμό έχει ήδη δημιουργήσει δύο αντίπαλα στρατόπεδα μεταξύ των κρατών-μελών.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι έξι χώρες που ζητούν αυστηρό περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών, γνωστές ως «Sensible Six»: η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Σουηδία.
Πρόκειται για χώρες που συγκαταλέγονται στους καθαρούς συνεισφέροντες στον κοινοτικό προϋπολογισμό και επιδιώκουν σημαντικές περικοπές σε σχέση με τις προτεινόμενες δαπάνες.
Απέναντί τους βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», ομάδα κρατών στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα και η οποία επιδιώκει να διατηρηθούν υψηλά τα κονδύλια για την περιφερειακή ανάπτυξη, τις υποδομές και τη σύγκλιση των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Οι διαφωνίες επικεντρώνονται κυρίως στο ύψος των δαπανών για τη γεωργία και την πολιτική συνοχής, δύο από τις σημαντικότερες κατηγορίες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η ανάγκη πρόσθετης χρηματοδότησης της Ουκρανίας προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα στις ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να αποφασίσουν όχι μόνο πόσα χρήματα θα διαθέσουν για τις εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ, αλλά και πώς θα χρηματοδοτήσουν τη συνεχιζόμενη στήριξη προς το Κίεβο.
Οι γαλλικές εκλογές και η πίεση του χρόνου
Ο δεύτερος λόγος που συνδέει τις δύο διαπραγματεύσεις είναι πολιτικός.
Οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027 περιορίζουν τα χρονικά περιθώρια για την επίτευξη συμφωνίας, καθώς μια ενδεχόμενη αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης στο Παρίσι θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό όσο και τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Η Μαρίν Λεπέν, ηγετικό στέλεχος της Εθνικής Συσπείρωσης, έχει δεσμευτεί να περιορίσει τη γαλλική συνεισφορά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό στα 5 δισ. ευρώ ετησίως και έχει χαρακτηρίσει «δημοκρατικό σκάνδαλο» το ενδεχόμενο να κλείσει η συμφωνία πριν από τις προεδρικές εκλογές.
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει προειδοποιήσει τους Ευρωπαίους ομολόγους του ότι η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου θα ήταν «περίπλοκη».
Ανάλογες δυσκολίες θα μπορούσαν να προκύψουν και στο ζήτημα της Ουκρανίας.
Η Λεπέν έχει υποστηρίξει ότι η γαλλική χρηματοδοτική στήριξη προς το Κίεβο πρέπει να σταματήσει.
«Αυτή η χρηματοδότηση θα σταματήσει και είναι θέμα ειλικρίνειας να πούμε την αλήθεια στον Ζελένσκι», δήλωσε στις αρχές Οκτωβρίου.
Η προοπτική πολιτικών αλλαγών στη Γαλλία ενισχύει την επιθυμία αρκετών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να ολοκληρώσουν τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2026.
Στην πίεση προστίθενται και οι εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το 2027.
Όσο πλησιάζουν οι εκλογές, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται για τις κυβερνήσεις να αποδεχθούν συμφωνίες που συνεπάγονται μεγαλύτερες δημοσιονομικές δεσμεύσεις ή περικοπές σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
«Η εσωτερική μας συνοχή είναι εύθραυστη. Αν αρχίσει να διαλύεται, οι συνέπειες για την Ουκρανία μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερες από οτιδήποτε λέει ή κάνει ο Τραμπ», δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος, αναφερόμενος στην πρόσφατη προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου προς τη Ρωσία.
Ο ίδιος υπογράμμισε την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας σταθερός μηχανισμός χρηματοδότησης για την Ουκρανία.
«Χρειαζόμαστε μια δομική λύση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε κάθε χρόνο να τρέχουμε στο τέλος υπό πίεση. Η στήριξη προς το Κίεβο πρέπει να ενσωματωθεί σωστά στον επόμενο προϋπολογισμό. Είναι καλό που αυτές οι συζητήσεις έρχονται μαζί τον Νοέμβριο».
Θα διευκολύνει η Ουκρανία τη συμφωνία ή θα την περιπλέξει;
Παρά την πολιτική σύνδεση των δύο διαπραγματεύσεων, παραμένει αβέβαιο αν η χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα διευκολύνει ή θα δυσκολέψει την επίτευξη συμφωνίας για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Μια άποψη που διατυπώνεται στις Βρυξέλλες είναι ότι η ανάγκη στήριξης του Κιέβου μπορεί να δημιουργήσει περιθώρια συμβιβασμού.
Στις χώρες που ζητούν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών περιλαμβάνονται ορισμένοι από τους μεγαλύτερους διμερείς χρηματοδότες της Ουκρανίας, όπως η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία, η Σουηδία και η Γερμανία.
Οι κυβερνήσεις αυτές έχουν ισχυρό συμφέρον να εξασφαλίσουν σταθερή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προς το Κίεβο, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο κοινό δημοσιονομικό βάρος.
Μια συμφωνία για την Ουκρανία θα μπορούσε, επομένως, να καταστήσει πολιτικά ευκολότερη την αποδοχή ενός μεγαλύτερου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από εκείνον που αρχικά επιθυμούσαν.
«Θα μπορούσε να βοηθήσει να κλείσει η υπόθεση», ανέφερε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Υπάρχει όμως και η αντίθετη εκτίμηση.
Η επιμονή των δημοσιονομικά αυστηρότερων χωρών σε περικοπές των αγροτικών επιδοτήσεων και των κονδυλίων συνοχής μπορεί να οδηγήσει ορισμένα κράτη-μέλη σε σκληρότερη στάση απέναντι στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Για κυβερνήσεις που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ευρωπαϊκά κονδύλια, η αποδοχή περικοπών στις εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ, ταυτόχρονα με νέες οικονομικές δεσμεύσεις προς το Κίεβο, ενδέχεται να προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
Η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για τη συμμετοχή τους σε νέο κοινό δανεισμό για την Ουκρανία, ενώ ανάλογη στάση ενδέχεται να ακολουθήσει και η Βουλγαρία.
Όλες ανήκουν στην ομάδα των χωρών που επιδιώκουν τη διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για την πολιτική συνοχής.
Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται, επιπλέον, σε ένα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον, με υψηλές τιμές ενέργειας, αυξημένο κόστος δανεισμού και κοινωνική δυσαρέσκεια σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, έχει ήδη προειδοποιήσει για τους κινδύνους μιας κοινής διαπραγμάτευσης των δύο ζητημάτων.
«Θα ήταν πολύ επικίνδυνο, και θέλω να το καταστήσω απολύτως σαφές, αν κάποιος επιχειρούσε να συνδέσει τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας με τον προϋπολογισμό», δήλωσε.
Και εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός για τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας πριν από το τέλος του έτους:
«Θα ήταν θαύμα αν πετυχαίναμε συμφωνία τον Δεκέμβριο».