Η ΕΕ αναζητά επιπλέον 70 δισ. ευρώ για να στηρίξει την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας το 2027, όμως το αυξημένο κόστος δανεισμού και οι διαφωνίες για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία περιορίζουν τις επιλογές των Βρυξελλών
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητεί εναγωνίως ακόμη €70 δισ. για την Ουκρανία το επόμενο έτος, καθώς η κλιμάκωση της ρωσικής επίθεσης κατά της χώρας και της οικονομίας της έχει καταστήσει ανεπαρκή τα υφιστάμενα σχέδια χρηματοδοτικής στήριξης του μπλοκ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο τέλος της διήμερης συνόδου κορυφής της περασμένης εβδομάδας, οι ηγέτες της ΕΕ άκουσαν απευθείας από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για το μέγεθος του κενού.
«Ο πόλεμος θα κοστίσει €155 δισ. το επόμενο έτος. Και χρειαζόμαστε τουλάχιστον €70 δισ. επιπλέον από εσάς: για άμυνα, για όπλα και για την ανθεκτικότητά μας. Πρόκειται για ρεαλιστικό ποσό. Και σας ζητώ να βρείτε αυτή τη στήριξη. Θα μας βοηθήσει να συγκρατήσουμε τη Ρωσία», είπε.
Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, η πρόσθετη χρηματοδότηση θα επιτρέψει στην Ουκρανία να αυξήσει την εγχώρια παραγωγή των προηγμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών της, ώστε να ανακόψει την προέλαση της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης, να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού της και να υπονομεύσει τη μηχανή του πολέμου της.
«Χρειαζόμαστε πραγματικά τουλάχιστον €70 δισ. επιπλέον για το επόμενο έτος», πρόσθεσε.
Η έκκληση βρήκε ανταπόκριση. Οι ηγέτες της ΕΕ ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τρόπους κάλυψης του κενού, που είναι αισθητά μεγαλύτερο απ’ όσο είχαν προβλέψει οι Βρυξέλλες.
Μέχρι τώρα, το μπλοκ στήριζε τη βοήθειά του στο δάνειο των €90 δισ. που ενέκριναν οι ηγέτες τον περασμένο Δεκέμβριο. Το δάνειο είχε σχεδιαστεί ώστε να καλύψει τα δύο τρίτα των χρηματοδοτικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027 συνολικά, με τους υπόλοιπους συμμάχους να καλύπτουν το τρίτο που απομένει.
Καθοριστικό είναι ότι η Επιτροπή κατάρτισε το δάνειο με την υπόθεση ότι ο πόλεμος θα έληγε κάποια στιγμή μέσα στο 2026. Αντί γι’ αυτό, η Μόσχα έχει εντείνει την επίθεσή της, με επιθέσεις ακόμη και μέρα μεσημέρι που στοχεύουν να παραλύσουν την ήδη εύθραυστη ουκρανική οικονομία.
Το Κίεβο εδώ και εβδομάδες προειδοποιεί ότι θα χρειαστεί επιπλέον 32,6 δισ. δολάρια για τη στήριξη του προϋπολογισμού του και 45 δισ. δολάρια για τις ένοπλες δυνάμεις του το επόμενο έτος – συνολικά 78 δισ. δολάρια, δηλαδή περίπου €70 δισ.
Οι Βρυξέλλες αρχικά απέφυγαν να σχολιάσουν το αστρονομικό αυτό ποσό. Όμως, μετά από αρκετούς γύρους τεχνικών συζητήσεων, αποδέχθηκαν την εκτίμηση και κατέληξαν ότι τα χρήματα πρέπει να βρεθούν, αν η Ουκρανία θέλει να διατηρήσει την πολεμική της προσπάθεια.
Τα €70 δισ. θα προστεθούν στα €45 δισ. που σχεδιάζει να εκταμιεύσει η ΕΕ στο πλαίσιο του υφιστάμενου δανείου, καθώς και σε αρκετά ακόμη δισ. ευρώ από άλλα προγράμματα.
Αντιμέτωπες με τον ολοένα αυξανόμενο λογαριασμό, οι Βρυξέλλες έσπευσαν να υπογραμμίσουν ότι τα €70 δισ. θα αποτελέσουν μια «κοινή προσπάθεια» με άλλους συμμάχους, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, ο Καναδάς και η Ιαπωνία.
«Έχουμε πει εξαρχής ότι δεν μπορούμε να προχωρήσουμε μόνοι μας. Δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλα μόνοι μας. Επομένως, οι εταίροι μας συνολικά πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους», δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής.
«Πρέπει να καταθέσουν δεσμεύσεις και να υλοποιήσουν αυτές τις υποχρεώσεις. Αυτό είναι πολύ σημαντικό».
Δεν είναι ακόμη σαφές πόσο από τα €70 δισ. θα καλύψει η ΕΕ, δεδομένου ότι η προηγούμενη κατανομή δύο τρίτων έναντι ενός τρίτου δεν λειτούργησε όπως είχε σχεδιαστεί. Ούτε είναι σαφές πόσο γρήγορα θα χρειαστεί το Κίεβο τα χρήματα. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι επιλογές για την άντληση ενός τόσο μεγάλου ποσού σε σύντομο χρονικό διάστημα είναι εξαιρετικά περιορισμένες.
Στην πίεση προστίθεται το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις υψηλού διακυβεύματος θα εξελιχθούν παράλληλα με τη σκληρή σύγκρουση για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό και με την προεκλογική περίοδο για τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, όπου η επικρατέστερη υποψήφια Μαρίν Λεπέν έχει δεσμευθεί να τερματίσει κάθε βοήθεια προς την Ουκρανία.
Προσφυγή στις αγορές
Η έκδοση νέου κοινού χρέους της ΕΕ στις χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως ήδη κάνουν οι Βρυξέλλες για το δάνειο των €90 δισ., εμφανίζεται αυτή τη στιγμή ως η πιθανότερη επιλογή, σύμφωνα με διπλωμάτες και αξιωματούχους. Η Επιτροπή θα μπορούσε να αυξήσει το υφιστάμενο πιστωτικό όριο, επεκτείνοντας ουσιαστικά την τρέχουσα χρηματοδοτική ρύθμιση.
Το μπλοκ, με τη σταθερή πιστοληπτική αξιολόγηση AAA, έχει εξελιχθεί από την πανδημία COVID-19 σε ιδιαίτερα δημοφιλή εκδότη ομολόγων, με τις δημοπρασίες του να υπερκαλύπτονται συχνά. Ο Μάριο Ντράγκι, πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και πρόεδρος της ΕΚΤ, έχει ζητήσει δανεισμό μεγάλης κλίμακας.
Ωστόσο, το χρηματοοικονομικό περιβάλλον έχει επιδεινωθεί κατακόρυφα από τον Δεκέμβριο, όταν οι ηγέτες ενέκριναν το δάνειο. Το κόστος δανεισμού έχει εκτοξευθεί παγκοσμίως, ως αντίδραση στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου, στην αύξηση του δημόσιου χρέους και στη μεγάλη ζήτηση για δαπάνες στην τεχνητή νοημοσύνη.
Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πληγεί ιδιαίτερα, ιδίως εκείνες που είναι ήδη υπερχρεωμένες. Το Βέλγιο δανείζεται πλέον με επιτόκια συγκρίσιμα με της Ελλάδας, ενώ η Γαλλία πληρώνει περισσότερα από την Ιταλία.
Αυτό καθιστά την προοπτική νέου χρέους πολιτικά ευαίσθητη, ακόμη και προβληματική, καθώς θα προσθέσει νέο βάρος στον ήδη διογκούμενο λογαριασμό των τόκων.
Η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου του μπλοκ έχει αυξηθεί (πηγή στα Αγγλικά) από 2,8% τον Ιανουάριο σε 3,44% τον Σεπτέμβριο, μια σημαντική άνοδος, αν και λιγότερο έντονη σε σχέση με πολλές άλλες αγορές.
«Πρόκειται για μια δυναμική που επηρεάζει όλες τις ασφαλιστικές εταιρείες σε όλο τον κόσμο και, το σημαντικότερο, η σχετική θέση μας δεν έχει επιδεινωθεί», είπε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής.
«Παραμένουμε ένας εξαιρετικά ανταγωνιστικός εκδότης ομολόγων».
Αν ο κοινός δανεισμός αναδειχθεί σε βασική επιλογή, αναμένεται ότι αρκετές χώρες θα μείνουν εκτός.
Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία εξαιρούνται ήδη από το δάνειο των €90 δισ. Στη σύνοδο κορυφής της περασμένης εβδομάδας, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο δήλωσε ότι ο ίδιος και ο Ούγγρος ομόλογός του, Πέτερ Μάγιαρ, συμφώνησαν να διατηρήσουν αυτή την πολιτική.
«Αν άλλες χώρες θέλουν να χορηγήσουν δάνειο στην Ουκρανία, μπορούν να το κάνουν, αλλά τουλάχιστον δύο χώρες δηλώνουν αυτή τη στιγμή ότι δεν θα συμμετάσχουμε σε αυτόν τον χρηματοδοτικό μηχανισμό», είπε ο Φίτσο. «Δείχνουμε αλληλεγγύη με άλλους τρόπους».
Μια ακόμη χώρα που πιθανότατα θα μείνει εκτός είναι η Βουλγαρία, της οποίας ο νέος πρωθυπουργός, Ρούμεν Ράντεφ, έχει επανειλημμένα επικρίνει τη στρατιωτική βοήθεια του μπλοκ προς την Ουκρανία.
Προσφυγή στα περιουσιακά στοιχεία
Τις τελευταίες εβδομάδες, αρκετές χώρες έχουν ρίξει στο τραπέζι μια εναλλακτική οδό για να εξοπλιστεί η Ουκρανία με μόνιμη οικονομική ισχύ: τα ακινητοποιημένα περιουσιακά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, αξίας €210 δισ. σε ολόκληρη την επικράτεια του μπλοκ.
Η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πολωνία αναζωπύρωσαν τη συζήτηση τον Αύγουστο. Οι σκανδιναβικές χώρες, οι βαλτικές χώρες, η Γερμανία και η Ιρλανδία έκτοτε εξέφρασαν στήριξη.
Πρόκειται για τις ίδιες χώρες που πέρυσι πίεσαν περισσότερο να διοχετευθούν τα περιουσιακά στοιχεία σε πίστωση μηδενικού επιτοκίου για την Ουκρανία. Στη μεγάλη τους πλειονότητα είναι οι μεγαλύτεροι διμερείς δωρητές της Ουκρανίας και θεωρούν τα περιουσιακά στοιχεία ως τρόπο για πραγματική κατανομή του βάρους.
Το σχέδιο κατέρρευσε όταν προσέκρουσε στη σφοδρή αντίσταση του Βελγίου, το οποίο διακρατεί €185 δισ. από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία στην Euroclear, έναν θεματοφύλακα στο κέντρο των Βρυξελλών.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, προειδοποίησε ότι η χρήση των περιουσιακών στοιχείων θα ισοδυναμούσε με δήμευση και θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη χώρα. Ζήτησε πλήρη αμοιβαιοποίηση των κινδύνων και απεριόριστες εγγυήσεις έναντι όλων των πιθανών υποχρεώσεων.
Οι ηγέτες αποστράφηκαν την προοπτική διάσωσης του βελγικού τραπεζικού συστήματος και, την τελευταία στιγμή, επέλεξαν τον κοινό δανεισμό για να δημιουργήσουν το δάνειο των €90 δισ.
Παρά αυτό το πισωγύρισμα, οι υποστηρικτές της αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων δεν έχουν εγκαταλείψει την ιδέα. Η Ουκρανία επανέρχεται σταθερά στο θέμα σε κάθε συζήτηση.
Ο Ζελένσκι είπε ότι, αν η Ευρώπη δεν τα χρησιμοποιήσει, η Ρωσία θα επιδιώξει να τα ανακτήσει. (Οι ΗΠΑ φέρονται να πρότειναν ένα σχέδιο μερικής αποδέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων ως κίνητρο για τη Ρωσία να συμμετάσχει σε ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά οι Ευρωπαίοι το απέρριψαν.)
«Κύρια προτεραιότητα είναι να μην έχει η Ρωσία τη δυνατότητα να επηρεάσει αργότερα τη συζήτηση για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, γιατί γνωρίζουμε πολύ καλά ότι θέλει να τα πάρει πίσω», είπε ο Ζελένσκι την περασμένη εβδομάδα. «Είναι ένας από τους στόχους της Ρωσίας».
Ο Ντε Βέβερ παραμένει κάθετα αντίθετος. Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο Βέλγος πρωθυπουργός, με δική του πρωτοβουλία, ζήτησε τον λόγο για να πει στους ομολόγους του ότι οι ενστάσεις του παραμένουν αμετάβλητες, σύμφωνα με τις πληροφορίες του Euronews. Υποστήριξε ότι τα χρήματα πρέπει να παραμείνουν αυστηρά κλειδωμένα μέχρι το τέλος του πολέμου, ώστε να αποτραπεί η εξωτερική παρέμβαση από τη Μόσχα ή την Ουάσινγκτον.
Το μήνυμα ελήφθη. Αξιωματούχοι και διπλωμάτες αποχώρησαν από τη σύνοδο με την εντύπωση ότι τα περιουσιακά στοιχεία έχουν ελάχιστες πιθανότητες να αξιοποιηθούν αυτή τη φορά.
Η αποτυχία της περσινής πρότασης παραμένει νωπή στη μνήμη τους. Η Γαλλία και η Ιταλία, των οποίων η στήριξη θα ήταν καθοριστική, εξακολουθούν να θεωρούνται διστακτικές απέναντι στη χρήση των περιουσιακών στοιχείων.
Η στάση του Βελγίου είναι ακόμη πιο αμετακίνητη. Αντιτίθεται όχι μόνο στην αξιοποίηση των κρατικών κεφαλαίων, αλλά και στη μεταφορά τους από την Euroclear σε έναν θεματοφύλακα που θα ανήκει στην ΕΕ, μια νομική λύση που κάποιοι έχουν προτείνει για να αρθεί το αδιέξοδο.
«Το θέμα θα επανέρχεται συνεχώς. Κάποια στιγμή μπορεί να βρεθεί λύση. Δεν νομίζω ότι βραχυπρόθεσμα θα βρεθεί στην ατζέντα, όπως αυτόν τον μήνα ή τον επόμενο», είπε στο Euronews η Καταρίνα Μαθέρνοβα, πρέσβειρα της ΕΕ στην Ουκρανία.
«Όσο τα περιουσιακά στοιχεία παραμένουν παγωμένα και βρίσκονται στην Ευρώπη, υπό το δικό μας καθεστώς και πλέον υπό ευρωπαϊκή δικαιοδοσία, αποτελούν σίγουρα θέμα για συζήτηση μεταξύ των ηγετών στο μέλλον. Και πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί, αλλά όχι βραχυπρόθεσμα».