Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελλάδα μπλόκαραν σχέδιο δήλωσης ΕΕ–Καναδά που παραπέμπει στην πρόταση φον ντερ Λάιεν για «συνεργαζόμενη συμμετοχή», καθώς τα κράτη μέλη φοβούνται νομική ασάφεια και προηγούμενο για τρίτες χώρες - Η εξέλιξη συμβαίνει πριν από τη σύνοδο ΕΕ-Καναδά στο Μόντρεαλ
Τον περασμένο μήνα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απηύθυνε στον Καναδά μια πρόταση-βόμβα: να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ. Τώρα ο όρος αποδεικνύεται δύσκολος στην αποδοχή για αρκετά κράτη-μέλη, ανάμεσά τους και τη δική της Γερμανία αλλά και την Ελλάδα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ενόψει της συνόδου ΕΕ–Καναδά, που θεωρείται πως θα χαράξει αυτό που πολλοί βλέπουν ως την πιο στενή εταιρική σχέση μεταξύ της Ένωσης και μιας χώρας εκτός μπλοκ, ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με μπροστάρη το Βερολίνο έχουν αντιδράσει στον όρο, ο οποίος ακόμη δεν έχει αποσαφηνιστεί, όπως δήλωσαν πέντε διπλωμάτες της ΕΕ στο Euronews.
«Η κύρια ανησυχία είναι ότι πρόκειται για άγνωστη ορολογία, μπορεί να προκαλέσει νομική αβεβαιότητα και προσδοκίες από άλλες τρίτες χώρες», ανέφερε ένας από τους διπλωμάτες. «Η Επιτροπή δεν είχε ενημερώσει εκ των προτέρων. Δεν ξέρουμε για τι μιλάμε».
Την περασμένη εβδομάδα, ένα αναθεωρημένο σχέδιο της κοινής διακήρυξης ανέφερε ρητά την έννοια, δεσμευόμενο για τακτικές ανταλλαγές με τις καναδικές αρχές σε μεγάλες πολιτικές και ρυθμιστικές πρωτοβουλίες και για τον καθορισμό του πλήρους εύρους της εταιρικής σχέσης στη σύνοδο του 2027.
Η ευθεία αναφορά του όρου σε αυτό που επρόκειτο να γίνει το πρώτο επίσημο έγγραφο της ΕΕ μείζονος πολιτικής σημασίας που περιλαμβάνει τον συγκεκριμένο όρο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ελλάδα, καθώς και σκεπτικισμό από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία.
Οι ενστάσεις από Ελλάδα, Ιταλία, Γερμανία
Ένα νέο σχέδιο που κυκλοφόρησε το βράδυ της Δευτέρας πρόσθεσε διατύπωση που απομάκρυνε τα κράτη-μέλη από την έννοια, διευκρινίζοντας ότι είχε «προταθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή».
Το κείμενο επρόκειτο να εγκριθεί την Τρίτη μέσω της λεγόμενης σιωπηρής διαδικασίας, στο πλαίσιο της οποίας ένα έγγραφο θεωρείται ότι εγκρίνεται, εκτός αν κάποιο κράτος-μέλος εγείρει αντίρρηση. Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελλάδα υπέβαλαν όλες ενστάσεις πριν από τη λήξη της προθεσμίας.
Το γραφείο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναμένεται τώρα να κυκλοφορήσει μια νέα εκδοχή, με ακόμη έναν γύρο συζητήσεων σε επίπεδο πρεσβευτών την Τετάρτη, πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής στο Μόντρεαλ την Πέμπτη.
Η πρόταση της προέδρου της Κομισιόν
Η φον ντερ Λάιεν έριξε την ιδέα της προσφοράς «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους» στον Καναδά στην ετήσια ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τον Σεπτέμβριο, με τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ ως επίσημο προσκεκλημένο.
Η ιδέα είχε παρουσιαστεί προηγουμένως στους Καναδούς, αλλά δεν είχε ποτέ συζητηθεί με τα κράτη-μέλη ή εντός της ίδιας της Επιτροπής, αιφνιδιάζοντας πρωτεύουσες όπως το Παρίσι και το Βερολίνο, αλλά και η Αθήνα.
Ακόμη και ο Κάρνεϊ δεν έδειχνε πλήρως πεισμένος από την ονομασία, προτιμώντας να την αποκαλεί «συμμαχία του μέλλοντος». «Αυτό που έχει σημασία είναι η ουσία», είπε όταν ρωτήθηκε αν αισθάνεται άνετα με τον όρο.
Καθώς οι κυβερνήσεις οριστικοποιούν τώρα την κοινή διακήρυξη, που πρόκειται να εγκριθεί στη σύνοδο της Πέμπτης και της Παρασκευής, η αρχική έλλειψη διαβούλευσης επιστρέφει για να στοιχειώσει την προσπάθεια.
Για το Βερολίνο, το βασικό ζήτημα είναι ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει πρώτα να καθορίσουν τι περιλαμβάνει το πακέτο συνεργασίας και μόνο στη συνέχεια να συμφωνήσουν στους όρους της διακήρυξης, όχι το αντίστροφο.
Υπάρχει ευρεία συναίνεση για την επιδίωξη στενότερης συνεργασίας με τον Καναδά σε τομείς όπως η άμυνα, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, η ενέργεια, το εμπόριο και η ασφάλεια των συνόρων. Αυτό που μπαίνει στο μικροσκόπιο είναι η «συνδεδεμένη» ιδιότητα μέλους.
Άλλοι στάθηκαν στις νομικές προεκτάσεις του όρου, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά πριν εισαχθεί σε πολιτική διακήρυξη.
«Δεν σημαίνει τίποτα, δεν υπάρχει στις συνθήκες», είπε δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ, προσθέτοντας ότι «θέλουμε να βρούμε έναν τρόπο ώστε η έννοια να λειτουργήσει».
«Γκρίνια» για την πρακτική της φον ντερ Λάιεν
Η φον ντερ Λάιεν δεν είναι ξένη στην πρακτική της εκτόξευσης νέων ιδεών και της προώθησης πρωτοβουλιών χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τα κράτη-μέλη. Το 2023 ανακοίνωσε μια συμφωνία για το μεταναστευτικό με την Τυνησία και επικρίθηκε ότι δεν διέθετε επίσημη εντολή για κάτι τέτοιο.
«Στην περίπτωση της Τυνησίας, τα κράτη-μέλη συμφωνούσαν πλήρως με τον στόχο της μείωσης των αφίξεων, αλλά έπρεπε να πουν ότι δεν συμφωνούσαν 100% με τον τρόπο που έγινε. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και εδώ», δήλωσε τρίτος διπλωμάτης στο Euronews.
Κατά τον ίδιο διπλωμάτη, η ΕΕ δεν θα πρέπει να βλέπει την ετικέτα απλώς ως θεσμική, αλλά ως έναν τρόπο να «πλαισιωθεί» αυτό που διαφορετικά θα έμοιαζε αναπόφευκτα με μια τεχνική, τομεακή άσκηση προσέγγισης του Καναδά με το μπλοκ.
Για τους επικριτές της φον ντερ Λάιεν, η πρόεδρος της Κομισιόν έχει την τάση να κάνει μεγάλες ανακοινώσεις πριν εξετάσει τις επιπτώσεις. Για τους υποστηρικτές της, η δύναμή της είναι ότι προπορεύεται των εξελίξεων, χαράσσει ένα πολιτικό όραμα και αφήνει τη γραφειοκρατική μηχανή να αναλάβει τα υπόλοιπα.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ήταν ο πρώτος που πρότεινε τη συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους, αλλά την παρουσίασε ως τρόπο να «αγκυροβοληθεί» η Ουκρανία στην ΕΕ, με εγγυήσεις ασφάλειας, καθώς το Κίεβο προχωρά στη διαδικασία προσχώρησης.
Η εφαρμογή της στον Καναδά δίνει μια πολύ διαφορετική χροιά: θα προσέφερε ένα πρότυπο για την όσο το δυνατόν στενότερη εταιρική σχέση με μια μη ευρωπαϊκή χώρα που δεν θα μπορούσε ποτέ να ενταχθεί στο μπλοκ.
«Πολλές άλλες χώρες θέλουν να έρθουν πιο κοντά στην ΕΕ, αλλά δεν ξέρουμε τι να τους προσφέρουμε. Όποια συμφωνία κι αν επιτευχθεί με τον Καναδά μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για άλλους», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews.