Το πιο πρόσφατο περιστατικό δείχνει την αυξανόμενη νομική αντίδραση παγκοσμίως στις φερόμενες βλάβες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους χρήστες, ιδίως σε παιδιά και εφήβους.
Η διαδικασία επιλογής ενόρκων αναμένεται να ξεκινήσει την Τετάρτη στο Λος Άντζελες για ακόμη μία δίκη-ορόσημο στις ΗΠΑ σχετικά με τις φερόμενες βλάβες που προκαλούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε νεαρούς χρήστες, με τη Meta και, για πρώτη φορά, τη Snap ως εναγόμενες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Χιλιάδες αγωγές έχουν κατατεθεί τα τελευταία χρόνια σε αμερικανικά δικαστήρια σε τοπικό, πολιτειακό και ομοσπονδιακό επίπεδο, αλλά και σε ευρωπαϊκά δικαστήρια στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Δανία και την Ολλανδία, με ισχυρισμούς για φερόμενες βλάβες σε παιδιά και εφήβους που προκαλούνται από εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τις πλατφόρμες τους.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης βρίσκονται αντιμέτωπες με αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο για τους κινδύνους των αλγορίθμων τους, από απαγορεύσεις χρήσης στην Αυστραλία και την Ευρώπη, μέχρι την πρόταση EU Kids Act της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που επιδιώκει να μεταφέρει το βάρος της ευθύνης για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο από τους γονείς πίσω στις πλατφόρμες, καθώς και να επιβάλει απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 15 ετών.
Οι δικαστικές υποθέσεις στις ΗΠΑ και αλλού έχουν ανάλογο αντίκτυπο, αναγκάζοντας τις εταιρείες να προχωρήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές στις πλατφόρμες και τα χαρακτηριστικά τους ώστε να γίνουν πιο ασφαλείς στη χρήση.
Η Meta και το YouTube έχασαν την πρώτη υπόθεση στις ΗΠΑ τον Μάρτιο φέτος, όταν οι ένορκοι έκριναν ότι φέρουν από κοινού ευθύνη για βλάβη σε νεαρή χρήστρια που αναφέρεται με τα αρχικά KGM και διέταξαν τις εταιρείες τεχνολογίας να καταβάλουν συνολική χρηματική ποινή 6 εκατομμυρίων δολαρίων (5,4 εκατ. ευρώ).
Η Meta είχε δηλώσει τότε ότι «διαφωνούμε με σεβασμό» με την ετυμηγορία. Η Snap και η TikTok έκαναν εξωδικαστικό συμβιβασμό με την KGM πριν από την έναρξη εκείνης της δίκης.
Μερικούς μήνες αργότερα, η Snap, η TikTok και το YouTube κατέληξαν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό σε άλλη υπόθεση που επρόκειτο να εκδικαστεί τον Αύγουστο· η ενάγουσα, γνωστή ως RKC, στη συνέχεια απέσυρε τις υπόλοιπες αξιώσεις της κατά της Meta, επιτρέποντας στην κατασκευάστρια του Instagram και του Facebook να αποφύγει τη δίκη χωρίς συμβιβασμό.
Η TikTok και το YouTube είχαν προηγουμένως κατονομαστεί ως εναγόμενες στη νέα υπόθεση, αλλά και οι δύο εταιρείες κατέληξαν σε συμφωνίες συμβιβασμού με τις ενάγουσες, γνωστές με τα αρχικά SJ και KDB, πριν από την έναρξη της δίκης, σύμφωνα με τους δικηγόρους τους.
Η Meta κατέληξε σε συμφωνία συμβιβασμού με μία από τις ενάγουσες, την SJ, αλλά όχι με την KDB, σύμφωνα με τους δικηγόρους τους.
Ένας δικαστής της Πολιτείας της Καλιφόρνιας συνένωσε και τις δύο υποθέσεις σε μία δίκη.
Αν δεν υπάρξουν πρόσθετοι συμβιβασμοί πριν από τις εναρκτήριες αγορεύσεις στις 4 Νοεμβρίου, η νέα δίκη θα προχωρήσει με τη Meta και τη Snap ως εναγόμενες.
Καταθέσεις από βασικούς μάρτυρες αναμένονται από τα μέσα Νοεμβρίου, μεταξύ των οποίων ο διευθύνων σύμβουλος της Meta Mark Zuckerberg, ο επικεφαλής του Instagram Adam Mosseri και ο διευθύνων σύμβουλος της Snap Evan Spiegel.
Στις αρχές του μήνα, δικαστής στο Νέο Μεξικό διέταξε τη Meta να καταβάλει 25 δισ. δολάρια (22,5 δισ. ευρώ), αφού η εταιρεία κρίθηκε υπεύθυνη για παραπλάνηση των χρηστών στην πολιτεία σχετικά με τον τρόπο χρήσης των δεδομένων τους, σε υπόθεση που συνδέεται με το σκάνδαλο Cambridge Analytica.
Ενόρκοι στο Νέο Μεξικό είχαν προηγουμένως κρίνει τον κολοσσό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης υπεύθυνο για βλάβες σε παιδιά, επιβάλλοντας συνολική χρηματική ποινή 942 εκατ. δολαρίων (846,7 εκατ. ευρώ).
Τον Αύγουστο, η Meta συμφώνησε να καταβάλει πάνω από 18 δισ. δολάρια (16,1 δισ. ευρώ) σε πρόστιμα, επιπλέον της υιοθέτησης αλλαγών στο Instagram και το Facebook για εφήβους, όταν συμβιβάστηκε με 52 γενικούς εισαγγελείς λίγες ημέρες μετά την έναρξη δίκης στην Καλιφόρνια.
Μέρος εκείνου του συμβιβασμού εξαρτιόταν από το αν το YouTube και η TikTok θα πραγματοποιούσαν παρόμοιες αλλαγές στα δικά τους προϊόντα, όπως τον περιορισμό του ημερήσιου χρόνου οθόνης.
«Εθιστικές και προβληματικές»
Καθώς οι ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο πασχίζουν να περιορίσουν ή ακόμη και να απαγορεύσουν τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εφήβους, οι αμερικανικές αγωγές επικεντρώνονται σε καταγγελίες για εθιστικό σχεδιασμό και παραπλανητικές πρακτικές από τις εταιρείες.
Τον Νοέμβριο, οι δικηγόροι των δύο εναγουσών στο Λος Άντζελες — της SJ και της KDB — θα υποστηρίξουν ότι οι πελάτισσές τους εκτέθηκαν σε «εθιστικές και προβληματικές» εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης όταν άρχισαν να τις χρησιμοποιούν στην ηλικία των 13 και 15 ετών, αντίστοιχα, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα.
Η SJ, έφηβη από το Ιλινόι, άρχισε να χρησιμοποιεί εμμονικά το Snapchat, την εφαρμογή που δημιούργησε η Snap, και στη συνέχεια εμφάνισε προβλήματα ψυχικής υγείας, διατροφική διαταραχή και αυτοτραυματισμό, όπως υποστηρίζουν οι δικηγόροι της.
Η KDB, σήμερα 18 ετών από το Μισισίπι, ανέπτυξε παρόμοια εμμονική χρήση τόσο των υπηρεσιών της Meta όσο και της Snap, γεγονός που οδήγησε σε επιδείνωση της ψυχικής και σωματικής της υγείας, σύμφωνα με τους δικηγόρους της.
Η Meta έχει στο παρελθόν απορρίψει αυτούς τους ισχυρισμούς.
«Δεν πρόκειται να υποχωρήσουμε από την υπεράσπιση του εαυτού μας απέναντι σε αβάσιμες αγωγές», είχε δηλώσει η Meta στο AFP τον Ιούλιο.
Η Snap σκοπεύει να υποστηρίξει ότι διαφέρει από άλλες εφαρμογές, όπως το Instagram και το Facebook της Meta, λόγω της έμφασης του Snapchat κυρίως στη λειτουργία ανταλλαγής μηνυμάτων.
«Πιστεύουμε ότι τα στοιχεία θα υποστηρίξουν πως έχουμε θέσει την κοινότητά μας σε πρώτη προτεραιότητα και ότι αυτές οι κατηγορίες παραποιούν ουσιαστικά τις εμπειρίες των εναγουσών στο Snapchat και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε η πλατφόρμα μας», ανέφερε σε δήλωση εκπρόσωπος της Snap.
Οι βλάβες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως παγκόσμια ανησυχία
Πέρα από τα σύνορα της Αμερικής, οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με σημαντική νομική αντίδραση σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Η Γαλλία έχει δει όχι μία, όχι δύο, αλλά τρεις υποθέσεις να ασκούνται κατά της TikTok τα τελευταία δύο χρόνια.
Τον Νοέμβριο του 2024, επτά οικογένειες κατέθεσαν κοινή αγωγή, υποστηρίζοντας ότι η TikTok εξέθεσε εφήβους σε επιβλαβές περιεχόμενο. Η υπόθεση επεκτάθηκε στη συνέχεια από αστική διαδικασία σε ποινική τον Μάιο φέτος και από 7 σε 16 οικογένειες που μετέχουν στη δίκη.
Πριν από αυτές τις υποθέσεις, η μητέρα ενός 15χρονου κοριτσιού, της Marie, είχε καταθέσει το 2023 ατομική ποινική μήνυση κατά της TikTok, η οποία έθεσε τα θεμέλια για τις άλλες ενέργειες.
Οι δικηγόροι της υπόθεσης την έφεραν στην προσοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία στη συνέχεια διαπίστωσε ότι η TikTok παραβίαζε τους διαδικτυακούς κανόνες της ΕΕ που είναι γνωστοί ως Digital Services Act (DSA), επειδή δεν πληρούσε τα πρότυπα ασφάλειας και λογαριασμών που απαιτούνται για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
Εν τω μεταξύ, τον Οκτώβριο του 2025 στην Ιταλία, το Italian Parents’ Movement (MOIGE) και οικογένειες άσκησαν συλλογική αγωγή ζητώντας ισχυρότερη επαλήθευση ηλικίας για κάτω των 14 ετών, περισσότερη διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του αλγορίθμου και αντιμετώπιση χαρακτηριστικών dark pattern, όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα.
Η πρώτη ακρόαση πραγματοποιήθηκε τον Μάιο φέτος στο Μιλάνο, με τη Meta και την TikTok να προσπαθούν να απορριφθεί η υπόθεση με το επιχείρημα ότι τα ιταλικά δικαστήρια στερούνται δικαιοδοσίας να κρίνουν την εταιρική τους συμπεριφορά. Ωστόσο, οι δικηγόροι της κατηγορίας υπέβαλαν νέα στοιχεία που δείχνουν ότι οι εταιρείες γνώριζαν πλήρως τον εθιστικό, αρπακτικό χαρακτήρα των αλγορίθμων τους και τη ζημιά που οι πλατφόρμες τους προκαλούν στα παιδιά.
Τον Σεπτέμβριο, η Ιταλία υιοθέτησε νέο νομικό πλαίσιο, θεσπίζοντας ρητούς κανόνες για την αστική και εταιρική ποινική ευθύνη σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την προγνωστική κατάρτιση προφίλ.
Η τελική ακρόαση έχει οριστεί για τις 19 Νοεμβρίου, οπότε οι δικαστές αναμένεται να αποφανθούν για τις πρακτικές των πλατφορμών. Αν οι ενάγοντες κερδίσουν, οι εταιρείες θα μπορούσαν να υποχρεωθούν να εισαγάγουν πιστοποιημένη επαλήθευση ηλικίας από τρίτους, να καταργήσουν λειτουργίες που οι ενάγοντες περιγράφουν ως αρπακτικές και να δημοσιεύουν προειδοποιήσεις για την υγεία, για παράδειγμα σχετικά με τον σχεδιασμό που βασίζεται στη ντοπαμίνη.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ερευνά τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης εδώ και αρκετό καιρό. Τον Φεβρουάριο φέτος, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο σχεδιασμός της TikTok ενδέχεται να παραβιάζει τον DSA, επικαλούμενη ενδείξεις εμμονικής χρήσης και ανησυχίες για τον χρόνο οθόνης και τα γονικά φίλτρα.
Τον Μάρτιο, η Επιτροπή ξεκίνησε παρόμοια έρευνα για το Snapchat και ακόμη δεν έχει λάβει απόφαση.
Σε ξεχωριστά πορίσματα τον Απρίλιο και τον Ιούλιο φέτος, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Meta παραβίασε τον DSA, επειδή δεν έλαβε επαρκή μέτρα για να προστατεύσει παιδιά κάτω των 13 ετών από την πρόσβαση στις υπηρεσίες της και επειδή χρησιμοποιούσε εθιστικά στοιχεία σχεδιασμού όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα και την αυτόματη αναπαραγωγή, και απαίτησε να καταργηθούν αυτά τα χαρακτηριστικά από τις πλατφόρμες της.
Τον Ιούλιο, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η TikTok απέτυχε να προστατεύσει την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των παιδιών μέσω των ρυθμίσεων δημόσιου λογαριασμού της.