Καθώς οι ΗΠΑ και η Κίνα συγκροτούν αντίπαλα μπλοκ τεχνητής νοημοσύνης, η Ευρώπη σπεύδει να μειώσει την εξάρτησή της. Παρά τις φιλοδοξίες της να γίνει αυτόνομη τεχνολογική δύναμη, η ΕΕ ακόμη στερείται τσιπ, υποδομών και εγχώριων μοντέλων ΤΝ για ισότιμο ανταγωνισμό.
Καθώς οι δύο κορυφαίες δυνάμεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα, συγκροτούν τα δικά τους μπλοκ ΤΝ, άλλες χώρες επιχειρούν να αξιοποιήσουν τα πλεονεκτήματα και των δύο σχηματισμών για να μη βρεθούν χαμένες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ευρώπη προσπαθεί να αναδειχθεί σε τρίτη δύναμη στην ΤΝ, όμως η κυριαρχία είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί από ό,τι η απλή δημιουργία ενός εγχώριου μοντέλου. Οι προοπτικές της εξαρτώνται από το αν θα μπορέσει να εξασφαλίσει και την υπολογιστική ισχύ, τα τσιπ και τις υποδομές που χρειάζονται για την ανάπτυξη και τη λειτουργία της ΤΝ σε μεγάλη κλίμακα.
Καθώς η αντιπαλότητα οξύνεται, ειδικοί επισημαίνουν ότι το περιθώριο για τις χώρες να επιλέγουν ελεύθερα ανάμεσα στις υπερδυνάμεις της ΤΝ ίσως περιορίζεται, αναγκάζοντάς τες κάποια στιγμή να διαλέξουν μεταξύ της Παξ Σίλικα με επικεφαλής τις ΗΠΑ, στην οποία ήδη συμμετέχει η ΕΕ, ή του εμπνευσμένου από την Κίνα Παγκόσμιου Οργανισμού Συνεργασίας ΤΝ (World AI Cooperation Organization). Όμως θα μπορούσε άραγε η Ευρώπη να προσφέρει τελικά μια εναλλακτική λύση;
ΗΠΑ και Κίνα συγκροτούν ξεχωριστά μπλοκ ΤΝ
Στην κούρσα τεχνολογίας της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα έχουν σχηματίσει μπλοκ με άλλες χώρες που επιδιώκουν να θέσουν πρότυπα και να αποκομίσουν τα πιθανά οφέλη της ΤΝ.
Η Ευρώπη και πολλές ακόμη χώρες βρίσκονται σε δίλημμα: να πάνε με τα πιο προηγμένα τσιπ και τις τεχνολογίες ΤΝ των ΗΠΑ ή να στραφούν στα πιο οικονομικά, ανοικτού κώδικα συστήματα ΤΝ της Κίνας;
Μια ευρωπαϊκή εναλλακτική
Οι απόψεις στην Ευρώπη έχουν μεταβληθεί ριζικά φέτος, καθώς εντείνονται οι φόβοι για το πόσο ευάλωτη είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση σε εκμετάλλευση.
Η αναγκαστική διακοπή λειτουργίας των μοντέλων Fable 5 και Mythos 5 της Anthropic τον Ιούνιο με απόφαση του Τραμπ, καθώς και το πιο πρόσφατο κλείσιμο του στρατιωτικού επιπέδου δορυφορικού δικτύου Starshield του Έλον Μασκ στην Ουκρανία, έχουν σημάνει καμπανάκι κινδύνου στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Τον Ιούνιο, η ΕΕ παρουσίασε το Ευρωπαϊκό Πακέτο Τεχνολογικής Κυριαρχίας (European Technological Sovereignty Package), ένα ευρύ φάσμα προτάσεων με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας τσιπ, την επέκταση της δυναμικότητας κέντρων δεδομένων, τη στήριξη της βιώσιμης ΤΝ, την προώθηση λογισμικού ανοικτού κώδικα και την ένταξη των κέντρων δεδομένων στο ενεργειακό δίκτυο ώστε να αναπτυχθεί κυρίαρχη ΤΝ για τη διαχείριση της ενέργειας.
Ήδη η ΕΕ έχει σημειώσει πρόοδο στην ενίσχυση της παραγωγής τσιπ μέσω του Chips Act. Σε αυτό περιλαμβάνεται ένα πρόσφατο πακέτο κρατικής ενίσχυσης ύψους 319 εκατ. ευρώ για την αυστριακή εταιρεία Infineon Technologies, ώστε να αναπτύξει ημιαγωγούς επόμενης γενιάς, καθώς και 5 δισ. ευρώ στην Ιταλία και 1,6 δισ. ευρώ στην Τσεχία για παρόμοια έργα.
Η Ευρώπη διαθέτει επίσης καθιερωμένα πλεονεκτήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα ημιαγωγών, χάρη σε εταιρείες όπως η ASML (πηγή στα Αγγλικά), που παράγει προηγμένα συστήματα λιθογραφίας απαραίτητα για την κατασκευή τσιπ, και η Soitec (πηγή στα Αγγλικά), που προμηθεύει υποστρώματα ημιαγωγών για την παραγωγή τους.
Οι φιλοδοξίες του μπλοκ δεν περιορίζονται όμως στην παραγωγή τσιπ. Η ΕΕ χτίζει μια ομοσπονδιακή υποδομή cloud και Τεχνητής Νοημοσύνης, την οποία, όπως λένε οι αρχιτέκτονες της, μπορεί να αλλάξει ριζικά τη σχέση της ηπείρου με τους μεγάλους τεχνολογικούς παρόχους των ΗΠΑ και της Κίνας.
Αντί να δημιουργηθεί από το μηδέν μία μόνο ευρωπαϊκή πλατφόρμα cloud, το εγχείρημα συνδέει την υφιστάμενη εθνική υποδομή σε ένα ομοσπονδιακό δίκτυο κόμβων που έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί διασυνοριακά.
Ωστόσο η Ευρώπη παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από ξένη τεχνολογία, ιδίως στην ΤΝ. Η ΕΕ δεν διαθέτει κανένα κυρίαρχο μοντέλο αιχμής στην ΤΝ αντίστοιχο με αυτά που έχουν αναπτύξει η OpenAI (πηγή στα Αγγλικά), η Anthropic (πηγή στα Αγγλικά) ή η κινεζική DeepSeek (πηγή στα Αγγλικά), και έχει περιορισμένη επιρροή στις εταιρείες που χτίζουν την τεχνολογία. Η γαλλική Mistral (πηγή στα Αγγλικά) είναι ένας από τους λίγους αξιοσημείωτους ευρωπαϊκούς διεκδικητές.
Η ΕΕ προσπαθεί επίσης να περιορίσει το εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, που ανέρχεται σε 1 δισ. ευρώ την ημέρα και οφείλεται εν μέρει στην εξάρτηση του μπλοκ από το Πεκίνο για κρίσιμες πρώτες ύλες και ηλεκτρικά εξαρτήματα που είναι απαραίτητα για τις υποδομές ΤΝ. Έως και το 90% των σπάνιων γαιών της Ευρώπης προέρχεται από την Κίνα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Euronews για το κόστος της μείωσης αυτής της εξάρτησης.
Έκτοτε, το Πεκίνο έχει συμφωνήσει να δημιουργήσει έναν «πράσινο διάδρομο» για την απλοποίηση και επίσπευση των εγκρίσεων αδειών για σπάνιες γαίες και μόνιμους μαγνήτες με προορισμό την ΕΕ, στο πλαίσιο μιας αρχικής εμπορικής συμφωνίας με το μπλοκ.
Παράλληλα με τις προσπάθειες ενίσχυσης της βιομηχανικής της βάσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να τοποθετήσει την Ευρώπη ως παγκόσμιο καθοριστή κανόνων για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Τον Σεπτέμβριο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε ότι η Ευρώπη θα συμβάλει στη διαμόρφωση των κανόνων για την ΤΝ, παρουσιάζοντας το μπλοκ ως ρυθμιστή ισότιμο με την Ουάσινγκτον και το Πεκίνο. Το AI Act (πηγή στα Αγγλικά) της ΕΕ, που υιοθετήθηκε το 2024, παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως «οι πρώτοι ολοκληρωμένοι κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη στον κόσμο».
Ο νόμος ρυθμίζει την ΤΝ βάσει ενός τετραεπίπεδου πλαισίου κινδύνου, με τις υποχρεώσεις να αυξάνονται ανάλογα με τους κινδύνους που ενέχει κάθε σύστημα. Ενώ εφαρμογές περιορισμένου κινδύνου, όπως τα φίλτρα ανεπιθύμητης αλληλογραφίας, αντιμετωπίζουν σχετικά χαλαρές απαιτήσεις, ορισμένες πρακτικές που θεωρούνται ότι επιφέρουν μη αποδεκτούς κινδύνους, όπως η κοινωνική βαθμολόγηση, απαγορεύονται.
Ωστόσο οι ευρωπαϊκές εταιρείες, ανήσυχες ότι οι κανόνες μπορεί να πνίξουν την καινοτομία την ώρα που προσπαθούν να καλύψουν τη διαφορά με τους αμερικανικούς και κινεζικούς ανταγωνιστές, άσκησαν έντονες πιέσεις και πέτυχαν αναβολή της εφαρμογής των διατάξεων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου μέσω του AI Omnibus bill (πηγή στα Αγγλικά), εν μέσω μιας ευρύτερης μετατόπισης των πολιτικών προτεραιοτήτων της Επιτροπής μετά τις ευρωεκλογές του 2024.
Μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενων διεθνών εκκλήσεων για μεγαλύτερο έλεγχο της ΤΝ, η φον ντερ Λάιεν είπε ότι οι κανόνες της ΕΕ θέτουν «την Ευρώπη στη θέση να διαμορφώσει τις παγκόσμιες προσπάθειες».
Πρόσθεσε επίσης ότι θα καλέσει τα βασικά εργαστήρια αιχμής «για μια συζήτηση σχετικά με το πώς μπορούμε να στηρίξουμε τις συνεχιζόμενες προσπάθειες της βιομηχανίας να ρυθμίσει τον ρυθμό στην αιχμή». Οι ευρωπαϊκές εταιρείες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι στην επιβράδυνση, φοβούμενες ότι αυτό θα μπορούσε να είναι μια προσπάθεια των αμερικανικών κολοσσών να κατοχυρώσουν την κυριαρχία τους.
Το Καζακστάν μεταξύ των χωρών που ελπίζουν να αξιοποιήσουν τα καλύτερα και από τα δύο μπλοκ
Το Καζακστάν, μια χώρα της Κεντρικής Ασίας με περίπου 21 εκατ. κατοίκους, αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα κράτους που έχει επιχειρήσει να γεφυρώσει αυτό το χάσμα.
Μόλις τρεις εβδομάδες αφότου ο υπουργός ΤΝ της χώρας Ζασλάν Μαντίγιεφ επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον τον Ιούνιο για να συμμετάσχει στην ομάδα των ΗΠΑ που εργάζεται για την ενίσχυση των εφοδιαστικών αλυσίδων ΤΝ, κατευθύνθηκε στη Σαγκάη για μια τελετή υπογραφής που καθιστά την κεντροασιατική χώρα ιδρυτικό μέλος της κινεζικής πρωτοβουλίας διαμόρφωσης της παγκόσμιας ατζέντας ΤΝ.
Η συμμετοχή στην Παξ Σίλικα σημαίνει περισσότερες τεχνολογικές συνεργασίες, θέσεις εργασίας σε παραγωγή υψηλής τεχνολογίας και ρόλο στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες ΤΝ. Ταυτόχρονα, ως μέρος του Παγκόσμιου Οργανισμού Συνεργασίας ΤΝ μαζί με 28 ακόμη αρχικές ιδρυτικές χώρες, μεταξύ των οποίων το Πακιστάν και η Ρωσία, το Καζακστάν ελπίζει ότι θα έχει και λόγο στον καθορισμό των περιφερειακών και παγκόσμιων προτύπων ΤΝ.
«Όλοι κάνουν αντιστάθμιση κινδύνου», είπε η Ντάνα Μασαλίμοβα, πρώην διπλωμάτισσα του Καζακστάν και ανεξάρτητη ερευνήτρια και συνεργάτιδα στο Kathryn W. and Shelby Cullom Davis Center for Russian and Eurasian Studies στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
«Δεν θέλουμε αυτή τη δυαδική επιλογή», είπε.
Το Καζακστάν ωφελείται τόσο από αμερικανικές όσο και από κινεζικές επενδύσεις, βρίσκεται όμως σε μια «πολύ επισφαλή θέση», ανέφερε η Μασαλίμοβα.
Διαθέτει πλούσιους κρίσιμους ορυκτούς πόρους, απαραίτητους για την ανάπτυξη της ΤΝ, και φθηνή ηλεκτρική ενέργεια για την τροφοδότηση κέντρων δεδομένων, τα οποία έχουν καταστεί πολιτικά επίμαχα στις ΗΠΑ.
Νωρίτερα φέτος, η κυβέρνηση του Καζακστάν υπέγραψε επενδυτική συμφωνία αξίας έως και 10 δισ. δολαρίων με τη Nvidia για την κατασκευή μιας «κοιλάδας κέντρων δεδομένων» στη χώρα.
Την ίδια ώρα, ολοένα περισσότερες κινεζικές εταιρείες επενδύουν στο Καζακστάν. Τοπικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι κινεζικές άμεσες ξένες επενδύσεις στη χώρα έφτασαν σε επίπεδο ρεκόρ τα 2,8 δισ. δολάρια το 2025. Ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ συναντήθηκε τον Ιούλιο με τον πρόεδρο του Καζακστάν Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγεφ, για να διευρύνει τη συνεργασία στο πλαίσιο της παγκόσμιας πρωτοβουλίας της Κίνας για υποδομές Belt and Road.
Η πιεστική εκστρατεία της Ουάσινγκτον απέναντι στην «προσέλκυση» του Πεκίνου
Τόσο η Κίνα όσο και οι ΗΠΑ αξιοποιούν την πρόσβαση στην ΤΝ για να ενισχύσουν την παγκόσμια επιρροή τους.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επέμεινε τον περασμένο μήνα ότι «όποιος κερδίσει την ΤΝ, κερδίζει». Αμερικανοί αξιωματούχοι και εταιρείες ΤΝ έχουν κατηγορήσει την Κίνα για μεγάλης κλίμακας «απόσταξη», ή εξαγωγή δυνατοτήτων, από αμερικανικά μοντέλα αιχμής.
Το Πεκίνο έχει απορρίψει αυτές τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν μονοπώλιο στην ΤΝ ενώ περιορίζουν την πρόσβαση της Κίνας σε ορισμένα από τα πιο προηγμένα τσιπ ΤΝ και τον εξοπλισμό κατασκευής τους στον κόσμο.
Η Ουάσινγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι η Παξ Σίλικα -με την Κίνα ως σιωπηρό στόχο της- προορίζεται μόνο για αξιόπιστους εταίρους.
«Οι χώρες δεν μπορούν να είναι αξιόπιστοι εταίροι στην Παξ Σίλικα ενώ συμμετέχουν ουσιαστικά σε πρωτοβουλίες που προωθούν ένα ανταγωνιστικό όραμα για υπερευφυία», ανέφερε το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τον νέο προτιμώμενο όρο της κυβέρνησης Τραμπ για την ΤΝ.
Από την πλευρά του, το Πεκίνο προβάλλει την ανοικτότητα και την περιεκτικότητα του Παγκόσμιου Οργανισμού Συνεργασίας ΤΝ. «Ως δύο μεγάλες χώρες στην ΤΝ, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αξιοποιούν τα αντίστοιχα πλεονεκτήματά τους στην ΤΝ αντί να φυλάγονται η μία από την άλλη», ανέφερε σε δήλωση η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον. «Η ΤΝ δεν θα πρέπει να ανήκει στις μεγάλες χώρες».
Οι δύο δυνάμεις στην ΤΝ εκπέμπουν διαφορετικά μηνύματα κυρίως επειδή το Πεκίνο χρειάζεται να προσελκύσει τρίτες χώρες στην προσπάθειά του να δημιουργήσει μια εναλλακτική συμμαχία, ενώ η Ουάσινγκτον διαθέτει ήδη ένα ισχυρό δίκτυο συμμάχων, είπε ο Κάιλ Τσαν, συνεργάτης στο John L. Thornton China Center του Brookings Institution.
Αυτό ενισχύει τη σημασία όσων ο ίδιος περιέγραψε ως «χώρες-ρυθμιστές».
Ινδονησία, Σιγκαπούρη ενδέχεται επίσης να βρεθούν ανάμεσα στην Κίνα και τις ΗΠΑ
Όπως το Καζακστάν, η Ινδονησία διαθέτει πόρους ζωτικής σημασίας για την ΤΝ και άλλες τεχνολογίες, όπως νικέλιο και χαλκό. Επιδιώκει επίσης να αξιοποιήσει στο έπακρο και τις δύο δυνάμεις της ΤΝ, έχοντας ενταχθεί στον Παγκόσμιο Οργανισμό Συνεργασίας ΤΝ της Κίνας.
Η Ινδονησία θέλει να ωφεληθεί και από τις δύο, είπε στους δημοσιογράφους η Μάρι Πανγκέστου, αντιπρόεδρος του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου της χώρας, σε εκδήλωση της Business School του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ. «Θα πρέπει να μπορούμε να είμαστε μέρος και των δύο, να το πούμε έτσι. Και να επιλέξουμε το καλύτερο σύστημα».
Αμερικανικές εταιρείες ΤΝ φέρνουν επενδύσεις και σε άλλες χώρες, όπως η Σιγκαπούρη, όπου η Anthropic δημιουργεί το πιο πρόσφατο γραφείο της στην Ασία. Η πόλη-κράτος λέει ότι εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να ενταχθεί στον οργανισμό ΤΝ της Κίνας.
Στη Σαουδική Αραβία, η νεοφυής εταιρεία ΤΝ Humain παρουσίασε τον Σεπτέμβριο μια πλατφόρμα που βασίζεται σε ανοικτό μοντέλο μιας κινεζικής εταιρείας ΤΝ. Το βασίλειο έχει επίσης συμφωνία με τη Nvidia για την επέκταση της υπολογιστικής ισχύος ΤΝ με τα προηγμένα τσιπ της.
Η Γαλλία, ένας από τους πιο φιλόδοξους αναπτυξιακούς πόλους ΤΝ πέρα από τις ΗΠΑ και την Κίνα, επιχειρεί να ακολουθήσει δική της πορεία με τη νεοφυή εταιρεία Mistral, το νέο μοντέλο της οποίας που κυκλοφόρησε αυτόν τον μήνα υπεραποδίδει σε σχέση με ορισμένα προηγμένα κινεζικά μοντέλα.
Η Ιαπωνία βρίσκεται σε στενή ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ σε θέματα στρατηγικής και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων των προηγμένων ημιαγωγών, της αξιόπιστης ΤΝ και των προτύπων. Ωστόσο δεν θα απορρίψει τα πιο οικονομικά κινεζικά μοντέλα ΤΝ για «εφαρμογές χαμηλότερου κινδύνου», ανέφερε ο Τακαχίρο Τσουτσίγια, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ξένων Σπουδών του Κιότο.
Δύσκολο να αμφισβητηθούν οι δύο κορυφαίες δυνάμεις
Για χώρες που διαθέτουν σημαντική οικονομική και στρατιωτική ισχύ αλλά δεν έχουν ισχυρά μοντέλα ΤΝ αιχμής δικής τους ανάπτυξης, η ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την πρόσβαση σε κέντρα δεδομένων και συμφωνίες για τσιπ με αμερικανικές εταιρείες, ανέφεραν οι Άντον Λάιχτ και Σαμ Γουίντερ-Λέβι στο Carnegie Endowment for International Peace.
Σε ουσία, η πρόσβασή τους σε προηγμένα συστήματα ΤΝ «εξαρτάται από τις διαθέσεις των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής στην Ουάσινγκτον και στο Πεκίνο», είπαν, ενώ οι συγκεκριμένες χώρες μπορεί να έχουν περιορισμένη επιρροή στο μέλλον της ΤΝ.
Η Κίνα, εν τω μεταξύ, μειώνει το τεχνολογικό χάσμα με τις ΗΠΑ όσον αφορά την κατασκευή τσιπ και τις προηγμένες δυνατότητες ΤΝ, ωστόσο εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τις κορυφαίες τεχνολογικές δυνατότητες των ΗΠΑ, τουλάχιστον προς το παρόν.
Επιπλέον, η προσέγγιση ανοικτού κώδικα του Πεκίνου επιτρέπει στις χώρες να είναι λιγότερο εξαρτημένες από τις ΗΠΑ, ενώ η Κίνα παρέχει χρηματοδότηση σε αναπτυσσόμενες χώρες για να αναπτύξουν τα δικά τους οικοσυστήματα ΤΝ, ανέφερε ο Αλμπέρτο Λέμμα, ερευνητής στο think tank ODI Global.
Μέχρι σήμερα, η Κίνα έχει χορηγήσει επιδοτήσεις και δάνεια του δημόσιου τομέα για έργα και δραστηριότητες που χρησιμοποιούν ή καθιστούν δυνατές τεχνολογίες ΤΝ σε τουλάχιστον 77 χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, σύμφωνα με το ερευνητικό εργαστήριο AidData στο William & Mary, δημόσιο πανεπιστήμιο στη Βιρτζίνια.
Μεταξύ των βασικών αποδεκτών συγκαταλέγονται η Νιγηρία, η Ζάμπια, η Γκάνα, το Μπανγκλαντές, η Σενεγάλη, το Καμερούν και η Κένυα.
Αλλάζει επίσης η κοινή αντίληψη. Πρόσφατα αποτελέσματα μελέτης του Pew Research Center έδειξαν ότι οι πολίτες σε χώρες μεσαίου εισοδήματος γίνονται πιο θετικοί και δείχνουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη απέναντι στην Κίνα σε ό,τι αφορά την ΤΝ και τη ρύθμιση της τεχνολογίας.
Συνολικά, πολλές χώρες «δεν θέλουν να διαλέξουν πλευρά ... επειδή υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε κάθε στοίβα τεχνολογιών», είπε ο Άαλουκ Μέχτα, διευθυντής του Wadhwani AI Center στο Center for Strategic and International Studies.
Οι περισσότερες χώρες ενδέχεται τελικά να μην έχουν καλή επιλογή, καθώς δεν μπορούν να ανταγωνιστούν στην ανάπτυξη μοντέλων ΤΝ αιχμής, αλλά «κάθε χώρα στον κόσμο με τον έναν ή τον άλλο τρόπο σκέφτεται την κυριαρχία της στην ΤΝ», είπε. Εξάλλου, «ίσως καμία άλλη χώρα πέρα από τις ΗΠΑ και την Κίνα να μην μπορεί πραγματικά να δημιουργήσει αυτά τα πολύ μεγάλα, ισχυρά μοντέλα».