Ορισμένοι κλιματικοί επιστήμονες είχαν ήδη από τη δεκαετία του 1970 δηλώσει ότι μια νέα εποχή παγετώνων βρισκόταν προ των πυλών, οι ισχυρισμοί τους όμως θεωρούνται αμφιλεγόμενοι
Περίπου 6.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα καλύπτει η παγοκάλυψη Barnes στον βορειοανατολικό Καναδά. Ωστόσο, εδώ και μερικές δεκαετίες λιώνει ξανά, αποτελώντας απτή απόδειξη της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Οι επιστήμονες προχωρούν ακόμη παραπέρα: υποψιάζονται, με βάση νέα στοιχεία, ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει ακόμη και αποτρέψει μια επερχόμενη περίοδο ψύχους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μέχρι περίπου το 1960 η παγωμένη επιφάνεια αρχικά μεγάλωνε. «Μόλις είχε αρχίσει, όλα ήταν φυσιολογικά, η επόμενη εποχή παγετώνων ήταν προ των πυλών και ξαφνικά όλα σταμάτησαν», λέει ο γεωχημικός Νικολάς Γιανγκ στο Lamont-Doherty Earth Observatory της Columbia Climate School. Η περίοδος αυτής της νέας παγοκάλυψης πάντως δεν κράτησε πολύ.
Σημείο καμπής το 1961
Το καλοκαίρι του 1961 θεωρείται, σύμφωνα με τις ιστορικές μετεωρολογικές καταγραφές, ένα από τα θερμότερα του 20ού αιώνα. Οι μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες εκείνου του καλοκαιριού ήταν συγκρίσιμες με το ακραίο έτος 2021.
Από τη δεκαετία του 1960 και μετά, τα καναδικά καλοκαίρια έχουν γενικά θερμανθεί αισθητά, όπως η κυβέρνηση του Καναδά ανέφερε (πηγή στα Γερμανικά). Οι θερμοκρασίες αυξήθηκαν και η επέκταση της παγοκάλυψης Barnes, που είχε αρχίσει ήδη πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια, αντιστράφηκε. Ο εθνικός μέσος όρος για τους θερινούς μήνες έχει αυξηθεί μέχρι σήμερα κατά περίπου 2,1 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τη τότε βάση αναφοράς. Ο βορράς θερμαίνεται περίπου τρεις φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
«Είναι ένα πολύ εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς έχουμε βγάλει το σύστημα από την ισορροπία του», αναφέρει ο Γιανγκ. Μαζί με τους συναδέλφους του μελέτησε τη λαυρεντιδική παγοκάλυψη. Πριν από 95.000 έως 20.000 χρόνια, αυτό το τεράστιο παγοκάλυμμα κάλυπτε μεγάλες περιοχές του Καναδά και των βόρειων ΗΠΑ. Σήμερα, από αυτήν έχει απομείνει η παγοκάλυψη Barnes, ο παγετώνας των 6.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων στον βορειοανατολικό Καναδά, στο νησί Μπάφιν.
Η ομάδα γύρω από τον επιστήμονα Γιανγκ θέλησε να διαπιστώσει αν ο παγετώνας ήταν κάποτε ακόμη μικρότερος από σήμερα και στη συνέχεια μεγάλωσε ξανά. Για τον σκοπό αυτό εξέτασαν τη βλάστηση στην περιοχή γύρω από τον παγετώνα, που στο παρελθόν ενδέχεται να βρισκόταν η ίδια κάτω από τον πάγο.
Η παγοκάλυψη μεγάλωσε ξανά πριν από 2.000 χρόνια
Στις αναλύσεις της βλάστησης γύρω από τον πάγο, οι ερευνητές εξέτασαν ίχνη άνθρακα-14. Όσο οι οργανισμοί ζουν, αυτό το στοιχείο συσσωρεύεται, και μετά τον θάνατό τους αποδομείται με προβλέψιμους ρυθμούς· με βάση αυτή τη διαδικασία μπορεί να υπολογιστεί η ηλικία οργανικών υλικών. «Αν το κάνεις αρκετά συχνά, μπορείς στην πραγματικότητα να φτιάξεις ένα χρονολόγιο που δείχνει πώς το όριο του πάγου εξαπλώνεται συστηματικά πάνω από τα φυτά. Ουσιαστικά παρακολουθείς την εξάπλωση αυτού του ορίου», λέει ο Γιανγκ.
Έτσι, διαπίστωσαν το εξής: η λαυρεντιδική παγοκάλυψη είχε τη μικρότερη έκτασή της πριν από περίπου 3.000 χρόνια. Αντίθετα, πριν από 2.000 χρόνια άρχισε ξανά να επεκτείνεται. Οι ερευνητές θεωρούν ότι οι τότε κλιματικές συνθήκες επέτρεψαν τη νέα συσσώρευση πάγου, άρα οι θερμοκρασίες πρέπει να ήταν χαμηλές.
Αν και οι ίδιοι οι επιστήμονες μιλούν για εποχή παγετώνων, διευκρινίζουν ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για την αρχή μιας νέας περιόδου ψύχους. Τυπικά, η ανθρωπότητα ζει σήμερα στην ύστερη εποχή παγετώνων του Καινοζωικού, που ξεκίνησε πριν από 34 εκατομμύρια χρόνια.
Μέσα σε αυτή τη μεγάλη, υπερκείμενη εποχή παγετώνων εναλλάσσονται ψυχρότερες παγετωνικές φάσεις, δηλαδή περίοδοι ψύχους, με θερμότερες μεσοπαγετωνικές φάσεις.
Ερευνητές βρίσκουν απόδειξη για την έναρξη μιας περιόδου ψύχους
Οι ερευνητές είχαν μέσω έμμεσων μετρήσεων «αρκετά καλή εικόνα για το πώς αυτή η τεράστια παγοκάλυψη έχει μεγαλώσει και ξαναεξαφανιστεί μέσα σε χιλιετίες, αλλά το να αποτυπώνουμε την αρχή αυτής της διαδικασίας με άμεσες παρατηρήσεις είναι κάτι καινούργιο», λέει ο κλιμαγεωχημικός Γεργκ Σέφερ, συνάδελφος του Γιανγκ.
Με τις νέες μεθόδους μέτρησης, οι επιστήμονες κατάφεραν να τεκμηριώσουν τα πρώτα βήματα της ανάπτυξης της τεράστιας παγοκάλυψης μέσα στο τοπίο. Η προσέγγιση αυτή «μας προσέφερε τη σπάνια ευκαιρία να καταλάβουμε πώς ξεκινά μια νέα περίοδος παγετώνων και πώς ανασχηματίζεται η λαυρεντιδική παγοκάλυψη», συνεχίζει ο Σέφερ.
Τη στιγμή λοιπόν που η παγοκάλυψη άρχισε ξανά να μεγαλώνει, πριν από περίπου 2.000 χρόνια, θα πρέπει, σύμφωνα με τους ερευνητές, να τη θεωρούμε ως την έναρξη της επόμενης εποχής παγετώνων της Γης. Αυτή η ερμηνεία αμφισβητεί τις επικρατούσες αντιλήψεις για το πότε ξεκινούν οι εποχές παγετώνων.
Προηγούμενες μελέτες, που βασίζονταν σε μοντέλα, υπέθεταν ότι η επόμενη περίοδος παγοκάλυψης θα άρχιζε μόνο σε μερικές χιλιάδες ή και δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Κατά τον Γιανγκ, όμως, το νέο μεγάλωμα της παγοκάλυψης θα πρέπει να θεωρείται ως η αρχή, αντί να περιμένουμε να σχηματιστούν ξανά τεράστιες ηπειρωτικές μάζες πάγου, όπως εκείνες που υπήρχαν πριν από 95.000 χρόνια.
Ορισμένοι κλιματικοί επιστήμονες είχαν ήδη από τη δεκαετία του 1970 δηλώσει ότι μια νέα εποχή παγετώνων βρισκόταν προ των πυλών, οι ισχυρισμοί τους όμως θεωρούνται αμφιλεγόμενοι. «Στην πραγματικότητα συνέβη», λέει τώρα ο Γιανγκ, τώρα υπάρχουν κατά κάποιον τρόπο αποδείξεις γι’ αυτό. Θα χρειάζονταν χιλιάδες χρόνια μέχρι η ψύξη να γίνει αισθητή.
Η κλιματική αλλαγή κάνει ολοένα περισσότερους παγετώνες να εξαφανίζονται
Η δεκαετία του 1960 αποτέλεσε, από μια ακόμη άποψη, σημείο καμπής για τον λαυρεντιδικό παγετώνα. Το κλίμα της Γης είχε θερμανθεί τόσο πολύ, ώστε η παγοκάλυψη Barnes να χάνει το καλοκαίρι περισσότερο πάγο από όσο κέρδιζε τον χειμώνα. Η επόμενη περίοδος παγοκάλυψης δεν πρόλαβε να εξελιχθεί. Εξαιτίας αυτού του φαινομένου συρρικνώνονται ολοένα περισσότεροι παγετώνες, ακόμη και στη Γερμανία.
Ορισμένα μοντέλα προβλέπουν επίσης ότι και ο λαυρεντιδικός παγετώνας, ο οποίος με έκταση 6.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων παραμένει σαφώς μεγαλύτερος από τα υπολείμματα των παγετώνων στη Γερμανία, οδεύει προς το τέλος του. Τους επόμενους αιώνες θα μπορούσε πάντως να λιώσει ολοκληρωτικά.
«Αυτά θα είναι τα απολύτως τελευταία υπολείμματα της λαυρεντιδικής παγοκάλυψης, που θα εξαφανιστούν για πάντα», λέει ο Γιανγκ. Το λιώσιμο τόσο απέραντων επιφανειών πάγου μπορεί να έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από την ίδια την περιοχή. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η εξαφάνισή τους θα μπορούσε να αλλάξει τη δυναμική μελλοντικών περιόδων παγοκάλυψης και εποχών παγετώνων. Κάποιοι επιστήμονες εκτιμούν μάλιστα ότι μπορεί να ξεκινήσει και στην Ευρώπη μια νέα εποχή παγετώνων.
Ο λόγος είναι ότι ο παγετώνας λειτουργούσε ως αφετηρία για την έναρξη νέων περιόδων ψύχους, όταν το κλίμα της Γης ψυχραινόταν. Η υπερμεγέθης ψυχρή μάζα δημιουργούσε φαινόμενα ανάδρασης, οδηγώντας σε περαιτέρω αύξηση του πάγου. Όταν ο παγετώνας έχει εξαφανιστεί, αυτός ο μηχανισμός ψύξης παύει να υπάρχει.