Η ΕΕ συνδέει ολοένα και περισσότερο τη διεύρυνση με την εξωτερική πολιτική και τη δημοκρατική σύγκλιση - Σερβία, Γεωργία και Τουρκία οι χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις και σημάδια οπισθοδρόμησης.
Όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πόσο στενά οι υποψήφιες χώρες ακολουθούν την εξωτερική και την πολιτική ασφάλειάς της. Στις ετήσιες εκθέσεις αξιολόγησης, η Γεωργία, η Τουρκία και η Σερβία ξεχωρίζουν για την έλλειψη σύγκλισης με την ευρωπαϊκή γραμμή, γεγονός που περιορίζει τις προοπτικές «σταδιακής ένταξης».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας επεκτείνεται σε υβριδικές επιθέσεις στο έδαφος της ΕΕ, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ολοένα πιο αποφασισμένες να αξιοποιήσουν τη διεύρυνση, ώστε να φέρουν τις γειτονικές χώρες σε ευθυγράμμιση με την εξωτερική δράση και τις δημοκρατικές αξίες της Ένωσης. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι υποψήφιες χώρες σύμφωνες.
«Η κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας έχει εξελιχθεί σε ολοένα σημαντικότερη διάσταση της διαδικασίας διεύρυνσης», ανέφερε υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ΕΕ σε δημοσιογράφους. «Ιδίως στο πλαίσιο στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα, θεωρούμε ότι οι υποψήφιες χώρες ήδη συμβάλλουν στην ασφάλεια της Ένωσης».
Η ΕΕ εργάζεται για να εμβαθύνει τη συνεργασία με τις υποψήφιες χώρες σε ζητήματα όπως η άμυνα, η διαχείρισης των συνόρων, η κυβερνοασφάλεια και η προστασία κρίσιμων υποδομών. Η ευθυγράμμιση με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας θεωρείται βασικός δείκτης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χαρακτηρίσει ανοιχτά τις τέσσερις πιο προχωρημένες υποψήφιες χώρες ως «πρωτοπόρες». Οι εκθέσεις σκιαγραφούν μια πιο σύνθετη εικόνα για τις υπόλοιπες, μείγμα στασιμότητας και οπισθοδρόμησης.
Τρεις χώρες ξεχωρίζουν για τη χαμηλή ή πολύ χαμηλή ευθυγράμμισή τους στην εξωτερική πολιτική: η Τουρκία, η Γεωργία και η Σερβία. Και στις τρεις διαπιστώνονται σημάδια δημοκρατικής οπισθοδρόμησης.
«Έχουμε μερικές περιπτώσεις όπου οι [υποψήφιες χώρες] οπισθοδρομούν, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την Τουρκία και τη Γεωργία», ανέφερε άλλος υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ΕΕ. «Η Σερβία στην πραγματικότητα έχει επίσης ελαφρά οπισθοδρόμηση».
Σερβία
Η έκθεση για τη χώρα επισημαίνει αρνητικές τάσεις στα λεγόμενα θεμελιώδη δικαιώματα, το διαπραγματευτικό κεφάλαιο που καλύπτει το κράτος δικαίου και τη δικαιοσύνη.
Σημαντική εξαίρεση εξακολουθεί να αποτελεί το Βελιγράδι. Έχει προωθήσει σημαντική τεχνική δουλειά σε ζητήματα που σχετίζονται με την εσωτερική αγορά, αλλά πολιτικά βρίσκεται πιο κοντά στις χώρες που οπισθοδρομούν παρά στις πρωτοπόρες.
Η ευθυγράμμιση της Σερβίας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ βρίσκεται στο 63%. Οι σχέσεις της με την Κίνα και τη Ρωσία θεωρούνται αντίθετες προς τη θέση της ΕΕ, ιδίως η άρνησή της να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, της Λευκορωσίας και του Ιράν.
Για τις Βρυξέλλες, η πρόσφατη εκλογική νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» δημιουργεί ελπίδες για επανεκκίνηση. Το κίνημα απομάκρυνε από την εξουσία, μετά από 14 χρόνια, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, με πρόγραμμα κατά της διαφθοράς που ζητά θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
«Πρόκειται για ευκαιρία να προχωρήσει συνολικά η διαδικασία προσχώρησης. Και είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με την εκάστοτε κυβέρνηση και να τη βοηθήσουμε να μετατρέψει τις διακηρυγμένες προτεραιότητες, ιδίως στους τομείς των θεμελιωδών, σε συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις», ανέφερε ο πρώτος αξιωματούχος.
Ένα ακόμη βασικό σημείο τριβής είναι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο. Η νέα κυβέρνηση στο Βελιγράδι δύσκολα θα το αναγνωρίσει, είπε ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα στη Σύνοδο Διεύρυνσης του Euronews την Τρίτη.
Γεωργία
Αξιωματούχοι της ΕΕ χαρακτηρίζουν τη Γεωργία «πολύ θλιβερή ιστορία», καθώς η χώρα βυθίζεται ακόμη περισσότερο στη δημοκρατική οπισθοδρόμηση και περιορίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα. Τον Μάρτιο, η ΕΕ ανέστειλε την ελεύθερη μετακίνηση χωρίς βίζα για κατόχους γεωργιανών διπλωματικών, υπηρεσιακών και επίσημων διαβατηρίων.
Οι Βρυξέλλες θεωρούν την Τιφλίδα υποψήφια μόνο κατ’ όνομα, καθώς δεν έχει σημειώσει καμία πρόοδο στα εννέα βήματα που είχαν τεθεί όταν της χορηγήθηκε το καθεστώς υποψήφιας χώρας. Το 2024, η γεωργιανή κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν θα επιδιώξει συνομιλίες προσχώρησης πριν από το 2028.
Στη σύνοδο του Euronews την Τρίτη, ο πρωθυπουργός Ηράκλι Κομπαχίτζε δεν μπόρεσε να εξηγήσει πώς σκοπεύει η Τιφλίδα να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την ΕΕ. Κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για δύο μέτρα και δύο σταθμά και για πολιτικά παιχνίδια, ενώ αρνήθηκε να κάνει πίσω σε αμφιλεγόμενη νομοθεσία.
«Δεν υπάρχει προοπτική να αλλάξει αυτό, εκτός αν οι γεωργιανές αρχές αλλάξουν επειγόντως πορεία. Και αυτό απαιτεί πραγματικά ανανεωμένη δέσμευση στις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Εμείς, φυσικά, παραμένουμε δεσμευμένοι στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες του γεωργιανού λαού», είπε ο δεύτερος υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ΕΕ.
Τουρκία
Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Τουρκία αποτελεί μια ακόμη ξεκάθαρη περίπτωση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, και είναι η μόνη υποψήφια χώρα όπου η ευθυγράμμιση στην εξωτερική πολιτική αξιολογείται ως «πολύ χαμηλή».
Την ίδια ώρα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Άγκυρα έχει ενισχύσει τη συνεργασία σε τομείς όπου τα συμφέροντα συμπίπτουν με εκείνα της Ένωσης: το εμπόριο, τη μετανάστευση, την περιφερειακή ασφάλεια και τη συνδεσιμότητα.
Η Τουρκία αποτελεί κρίσιμη πύλη για τον Μεσαίο Διάδρομο, την εμπορική οδό στην οποία η ΕΕ επενδύει σημαντικά, ώστε να συνδέσει την Ευρώπη με την Κεντρική Ασία, αποφεύγοντας τη Ρωσία προς βορρά και τη Διώρυγα του Σουέζ προς νότο.
«Η παράκαμψη των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας παραμένει σημαντικό ζήτημα. Η Τουρκία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο, αλλά θα έπρεπε να κάνει περισσότερα βήματα», είπε ο δεύτερος αξιωματούχος.
Ένα από τα βασικά εμπόδια για τη βελτίωση των σχέσεων με τις Βρυξέλλες και για την αποδέσμευση των συνομιλιών προσχώρησης παραμένει η κατοχή στην Κύπρο.
Σταδιακή ένταξη
Η ευθυγράμμιση στην εξωτερική πολιτική θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η ΕΕ σχεδιάζει να μεταρρυθμίσει τον τρόπο με τον οποίο επιβραβεύει τις υποψήφιες χώρες όσο προχωρούν, συνδέοντας τα οφέλη με τη στρατηγική σύγκλιση.
Στόχος είναι να προσφέρεται σταδιακή πρόσβαση στην εσωτερική αγορά της ΕΕ και ευκαιρίες στους πολίτες μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus+, η κατάργηση των χρεώσεων περιαγωγής και η ένταξη στον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ (SEPA).
Στις αρχές του επόμενου έτους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ξεκινήσει ειδικό διάλογο με τις υποψήφιες χώρες, για την κατάρτιση εξειδικευμένων μέτρων σταδιακής ένταξης.
«Εξίσου σημαντικό είναι ότι αυτή δεν είναι προσφορά χωρίς όρους. Παραμένει βασισμένη στην επίδοση, με προϋποθέσεις και αναστρέψιμη. Και αυτό που ουσιαστικά αναμένουμε από τους εταίρους μας είναι σταδιακή ευθυγράμμιση με τους κανόνες της ΕΕ και τις στρατηγικές προτεραιότητές της», πρόσθεσε ο δεύτερος αξιωματούχος.