Ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς έχει γίνει το διεθνές πρόσωπο της Φοιτητικής Λίστας Σερβίας, δεχόμενος κλήσεις από Μακρόν, Κόστα και Πλένκοβιτς. Ωστόσο δεν είναι σαφές αν θα αναδειχθεί ηγέτης της μελλοντικής σερβικής κυβέρνησης.
Αναγνώριση από θεσμούς και κυβερνήσεις της ΕΕ κερδίζει στη Σερβία η Φοιτητική Λίστα (Student List), και ένας άνθρωπος έχει γίνει το πρόσωπο αυτής της εξωστρέφειας: ένας καρδιολόγος και πανεπιστημιακός που μπορεί να εξελιχθεί στον νέο ηγέτη της χώρας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μέχρι πριν από δύο χρόνια, ο Ιλίγια Σρντάνοβιτς ήταν ένας σχετικά άγνωστος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ. Τώρα είναι το διεθνές πρόσωπο του κινήματος που έχει μεταμορφώσει το πολιτικό τοπίο της Σερβίας και ο πρώτος αριθμός που καλούν οι ξένοι ηγέτες.
«Είχα μια συνομιλία με τον Ιλίγια Σρντάνοβιτς, επικεφαλής της Φοιτητικής Λίστας στη Σερβία», έγραψε στο X τη Δευτέρα ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. «Του επανέλαβα τη φιλία της Γαλλίας προς τη Σερβία και την αποφασιστικότητά μας να συνεχίσουμε να τη στηρίζουμε στην ευρωπαϊκή της πορεία».
Ο Μακρόν είναι απλώς ο πιο πρόσφατος ηγέτης που ήρθε σε επαφή μετά τις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου. Σε αυτές, η Φοιτητική Λίστα, μια δύναμη που γεννήθηκε από ένα κίνημα διαμαρτυρίας στη βάση, ανέτρεψε το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς (SNS) ύστερα από 14 χρόνια απόλυτης κυριαρχίας. Κέρδισε 140 από τις 250 έδρες, αρκετές για να σχηματίσει κυβέρνηση μόνη της.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο πρωθυπουργός της Κροατίας Αντρέι Πλένκοβιτς, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγκιαρ, ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας Χρίστιαν Μίτσκοσκι και η Ευρωπαία επίτροπος για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος έσπευσαν να συγχαρούν τη Φοιτητική Λίστα. Σχεδόν όλοι χρησιμοποίησαν τον ίδιο αριθμό: του Σρντάνοβιτς.
Σε κεντρική μορφή των φοιτητικών διαδηλώσεων που ακολούθησαν την καταστροφή στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, στην οποία σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι την 1η Νοεμβρίου 2024, αναδείχθηκε ο 56χρονος καρδιολόγος.
Γεννημένος στο Νόβι Σαντ και μεγαλωμένος στο Βρμπας, εργάζεται από το 1997 στο Ινστιτούτο Καρδιαγγειακών Νόσων της Βοϊβοντίνα στη Σρεμσκα Καμένιτσα και διδάσκει στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νόβι Σαντ.
Σε καταλύτη για μαζικές διαδηλώσεις εξελίχθηκε η τραγωδία, καθώς ήρθε να συμβολίσει τη διαφθορά των δημόσιων θεσμών και τη συγκέντρωση της εξουσίας υπό την κυριαρχία του SNS. Ο Σρντάνοβιτς έγινε δριμύς επικριτής του Βούτσιτς, ιδίως για τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων από την αστυνομία και την παρέμβαση στην ακαδημαϊκή αυτονομία.
«Όσοι δεν συνειδητοποιούν ότι αυτό το ασταμάτητο κύμα υπάρχει σήμερα στην κοινωνία και δεν μπορούν να το καταλάβουν, δυστυχώς, δεν είναι άξιοι του χρόνου στον οποίο ζουν και δεν υπηρετούν αυτή την ιστορική στιγμή», είπε στη σερβική ημερήσια εφημερίδα «Nova» τον Σεπτέμβριο του 2025.
Πριν από δύο μήνες ορίστηκε επικεφαλής του ψηφοδελτίου των 250 υποψηφίων της Φοιτητικής Λίστας, γεγονός που τον έκανε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες δημόσιες φιγούρες στη Σερβία.
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, ο Σρντάνοβιτς έχει δημόσια επιβεβαιώσει τη δέσμευση της Φοιτητικής Λίστας στην ένταξη στην ΕΕ, καθώς και στην καταπολέμηση της διαφθοράς, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. «Παραμένουμε δεσμευμένοι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση», είπε στο Radio Free Europe σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε στις 27 Οκτωβρίου.
Ωστόσο, η Φοιτητική Λίστα προέκυψε από ένα ετερόκλητο κίνημα, με αντιλήψεις που εκτείνονται από τη ριζοσπαστική αριστερά, όπως ο κοινωνιολόγος Γιόβο Μπάκιτς, έως πιο συντηρητικές μορφές. Την ένωνε όχι μια κοινή ιδεολογία, αλλά η απαίτηση για αλλαγή και η αντίθεση στην κυριαρχία του SNS.
Αποκλειστικά στο εσωτερικό πεδίο διεξήχθη η εκστρατεία της, με ελάχιστη προσοχή στον διεθνή προσανατολισμό της Σερβίας. Έτσι, παρότι ο Σρντάνοβιτς έχει ήδη δηλώσει ότι η βελτίωση των σχέσεων με τους γείτονες θα αποτελεί προτεραιότητα, υπάρχουν σημεία στα οποία η εξωτερική πολιτική της Σερβίας δύσκολα θα αλλάξει.
Το σημαντικότερο για τις Βρυξέλλες ίσως είναι η έλλειψη ευθυγράμμισης με την ΕΕ ως προς τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, καθώς πολλοί Σέρβοι θυμούνται ακόμη πώς οι δυτικές κυρώσεις κατά του καθεστώτος του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς έπληξαν τον πληθυσμό.
Για το Κόσοβο, ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα είπε στο Euronews ότι η Φοιτητική Λίστα δεν ήταν διατεθειμένη να συζητήσει την αναγνώριση και ότι «η μουσική στο Βελιγράδι δεν θα αλλάξει». Ο Σρντάνοβιτς έχει πει ότι ο διάλογος με την Πρίστινα πρέπει να συνεχιστεί, αλλά έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης των συμφωνιών που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα.
Ο Σρντάνοβιτς δεν είναι η μόνη εξέχουσα μορφή στη Φοιτητική Λίστα, η οποία ακόμη δεν έχει συμφωνήσει για τη δομή της ηγεσίας της και τη σύνθεση της κυβέρνησης. Οι εκλεγμένοι βουλευτές του κινήματος θα ψηφίσουν γι’ αυτά.
Το Euronews μπορεί να επιβεβαιώσει ότι δεν ήταν μέλος της τετραμελούς αντιπροσωπείας που συναντήθηκε με την επίτροπο Κος στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα, στην πρώτη συνάντηση υψηλού επιπέδου μεταξύ της Φοιτητικής Λίστας και της εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ. Η συνάντηση δεν είχε ανακοινωθεί εκ των προτέρων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τα ονόματα των συμμετεχόντων.
Αυτή η επιφυλακτικότητα αντανακλά το γεγονός ότι τα μέλη της αντιπροσωπείας δεν είναι ακόμη βουλευτές και ότι το παλιό κατεστημένο υπό τον Βούτσιτς παραμένει τυπικά στην εξουσία. Η Ρεπουμπλικανική Εκλογική Επιτροπή ανακοίνωσε τα τελικά αποτελέσματα μόλις την Πέμπτη, ενεργοποιώντας τις προθεσμίες για τη σύγκληση της βουλής και τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Για δύο χρόνια, το φοιτητικό κίνημα διατήρησε μια συλλογική δομή λήψης αποφάσεων, χωρίς σαφή ηγέτη και με μια προσεκτική, στρατηγική επικοινωνιακή προσέγγιση που απέφευγε την προσωποποίηση του αγώνα.
Ο Σρντάνοβιτς δεν ήταν η προφανής επιλογή. Το εβδομαδιαίο περιοδικό του Βελιγραδίου «Vreme» ανέφερε ότι η πρώτη θέση στο ψηφοδέλτιο αναμενόταν να δοθεί στον πρύτανη του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Βλάνταν Τζόκιτς, μέχρι που μια οριακή πλειοψηφία της ολομέλειας του κινήματος τον απέσυρε.
Άλλες μορφές που ενδέχεται να διεκδικήσουν την ηγεσία είναι ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο πανεπιστημιακός Ράντομιρ Σάιτσιτς. Ο πρόεδρος του Μαυροβουνίου Γιάκοβ Μιλάτοβιτς μίλησε και με τους δύο, όπως και με τον Σρντάνοβιτς.
Στη συνέντευξη στο Radio Free Europe, ο Σρντάνοβιτς είπε ότι θα αποδεχόταν μια πρόταση να αναλάβει πρωθυπουργός, προσθέτοντας όμως ότι η λίστα δεν έχει έναν μόνο ηγέτη και ότι οι υποψήφιοι θα επιλεγούν συλλογικά.
Για να φτάσει εκεί, θα πρέπει να πείσει ένα κίνημα βάσης χωρίς αναγνωρίσιμους ηγέτες ότι είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να ηγηθεί της Σερβίας. Παραμένει ασαφές αν τελικά θα αναδειχθεί σε πολιτικό ηγέτη της ή αν θα παραμείνει, προς το παρόν, το πιο αναγνωρίσιμο διεθνώς πρόσωπο του κινήματος.