Το Euronews αναλύει τη νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για χορήγηση δανείου στήριξης 45 δισ. ευρώ στην Ουκρανία. Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε.
«Aποφασισμένη όσο ποτέ να στηρίξει την Ουκρανία, στον πόλεμο και την ειρήνη, είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσιάζοντας δάνειο ύψους 45 δισ. ευρώ για να στηρίξει την εμπόλεμη χώρα που αντιμετωπίσει ολοένα αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα.
«Πιστεύουμε ότι αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να δώσουμε στην Ουκρανία ένα ισχυρό χαρτί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», είπε την Τετάρτη η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι την ευχαρίστησε δημόσια, λέγοντας ότι «η ισχυρή στήριξη στην Ουκρανία είναι το καλύτερο μήνυμα προς τη Ρωσία ότι αυτός ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει».
Βεβαίως το δάνειο απομένει να εγκριθεί από τους ηγέτες της ΕΕ, όμως η αναγκαιότητα είναι ολοένα πιο πιεστική. Οι αδιάκοποι αεροπορικοί βομβαρδισμοί της Μόσχας έχουν πολλαπλασιάσει το κόστος και έχουν εντείνει την εξάρτηση του Κιέβου από την ξένη βοήθεια.
Οι «27», ωστόσο, ανησυχούν και για την εικόνα που θα δοθεί αν εγκρίνουν νέα χρηματοδότηση για την Ουκρανία σε μια περίοδο που οι λογαριασμοί της ενέργειας έχουν εκτοξευτεί, εν μέσω σφιχτών προϋπολογισμών και κοινωνικής δυσαρέσκειας. Εξάλλου, κάθε νέα δέσμευση θα πέσει στις πλάτες των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Εδώ συνοψίζονται όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το νέο δάνειο.
Γιατί τώρα;
Τον Δεκέμβριο πέρυσι, οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν σε δάνειο 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των στρατιωτικών και χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας για τα έτη 2026 και 2027.
Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ, που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, είχε σχεδιαστεί με την υπόθεση ότι ο πόλεμος θα έληγε κάποια στιγμή μέσα στο 2026. Αντί γι' αυτό συνέβη το αντίθετο: η Μόσχα κλιμάκωσε τις επιθέσεις της, κάνοντας τον χειμώνα για τους Ουκρανούς ανυπόφορο και παραλύοντας ακόμη περισσότερο την οικονομία της χώρας.
Οι ασταμάτητες επιθέσεις έχουν διαταράξει την επιχειρηματική δραστηριότητα, έχουν πλήξει το ενεργειακό σύστημα και έχουν μειώσει την ικανότητα του Κιέβου να συγκεντρώνει δημόσια έσοδα. Ο αποκλεισμός στη Μαύρη Θάλασσα, μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδός για τους Ουκρανούς αγρότες, έχει επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Η καταστροφή έχει ανοίξει «τρύπα» ύψους 70 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό της Ουκρανίας για το 2027. Στη σύνοδο κορυφής του Οκτωβρίου, οι ηγέτες άκουσαν τον Ζελένσκι και συμφώνησαν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.
Γιατί 45 δισ. ευρώ;
Πρόκειται για τον καταμερισμό βαρών ανάμεσα στην ΕΕ και τους συμμάχους της.
Πέρυσι, η ΕΕ δεσμεύτηκε να καλύψει τα δύο τρίτα από τις εκτιμώμενες ανάγκες ύψους 135 δισ. ευρώ της Ουκρανίας. Έτσι προέκυψε το δάνειο των 90 δισ. ευρώ.
Τώρα επαναλαμβάνεται ο ίδιος υπολογισμός: τα 45 δισ. ευρώ θα καλύψουν τα δύο τρίτα του ελλείμματος των 70 δισ. ευρώ. Άλλοι σύμμαχοι, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Αυστραλία, αναμένεται να καλύψουν τα υπόλοιπα 25 δισ. ευρώ.
Στην πρότασή της, η Κομισιόν προσφέρει στους συμμάχους δύο τρόπους συνεισφοράς: μια πρόσθετη χρηματοδότηση 5 δισ. ευρώ μέσω εγγυήσεων με αξιολόγηση AAA ή την παράταση προηγούμενου δανείου της G7, το οποίο στηρίζεται στα απρόσμενα κέρδη από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Ελάχιστες είναι οι ελπίδες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συμβάλουν οικονομικά, παρά τη σαρωτική νίκη του Δημοκρατικού Κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές.
«Δεν θα ήταν σοφό να καταρτίζουμε προϋπολογισμό μόνο πάνω στην ελπίδα», σχολίασε σκωπτικά ένας ανώτερος αξιωματούχος της Επιτροπής.
Πώς θα συγκεντρωθεί το ποσό;
Τα 45 δισ. ευρώ θα αντληθούν μέσω κοινού δανεισμού από τις αγορές, μια σχετικά απλή επιλογή.
Η Επιτροπή, η οποία διαθέτει υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση, θα εκδώσει ομόλογα διαφόρων λήξεων στις αγορές και θα δανειστεί σταδιακά τα χρήματα εξ ονόματος όλων των κρατών μελών.
Πρόκειται για την ίδια μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε και στο δάνειο των 90 δισ. ευρώ.
Συνολικά, η ΕΕ θα συγκεντρώσει 135 δισ. ευρώ για την Ουκρανία τα έτη 2026 και 2027.
Πόσο θα κοστίσει;
Ο κοινός δανεισμός είναι πάντα ακριβός, πολύ περισσότερο σήμερα.
Το κόστος δανεισμού έχει εκτοξευθεί παγκοσμίως, ως συνέπεια της ενεργειακής κρίσης, της γεωπολιτικής αστάθειας, των ανησυχιών για το υψηλό χρέος και την ολοένα εντεινόμενη κούρσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Από τις Βρυξέλλες έως την Ουάσινγκτον, τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται υπό πίεση.
Αξιωματούχοι της Επιτροπής εκτιμούν ότι ο ετήσιος λογαριασμός για τους τόκους θα ανέλθει σε περίπου 6 δισ. ευρώ: 3,5 δισ. ευρώ από το δάνειο των 90 δισ. ευρώ (έναντι 3 δισ. ευρώ όταν συμφωνήθηκε) και κάπου μεταξύ 2 δισ. και 2,5 δισ. ευρώ από το δάνειο των 45 δισ. ευρώ. Τα κράτη μέλη θα επιδοτήσουν τους τόκους, ώστε να μην επιβαρυνθεί η Ουκρανία.
Σήμερα, ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι ετήσιες πληρωμές θα καλύπτονται από τον ειδικό φάκελο των 100 δισ. ευρώ που έχει δεσμεύσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Ουκρανία στο επόμενο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Αυτό όμως θα μειώσει τη διαθέσιμη χρηματοδότηση κατά 42 δισ. ευρώ και θα περικόψει τη στήριξη γενικής χρήσης προς το Κίεβο.
Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν οι πληρωμές να καλύπτονται μέσω χωριστού χρηματοδοτικού εργαλείου, ώστε να παραμείνει άθικτο το χαρτοφυλάκιο των 100 δισ. ευρώ.
Το δίλημμα αυτό συνδέει ακόμα περισσότερο την χρηματοδότηση της Ουκρανίας με τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, οι οποίοι εξελίσσονταισε ένα ενιαίο, πολιτικά εκρηκτικό πακέτο. Και τα δύο εξαρτώνται από την ομοφωνία.
Τι γίνεται με τις χώρες που ζητούν εξαίρεση;
Στην πορεία, τέσσερα κράτη μέλη – η Σλοβακία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία – δήλωσαν ότι δεν θα συμμετάσχουν στο νέο σχήμα.
«Λέω ένα ξεκάθαρο όχι στον πόλεμο, στα όπλα και στα πολεμικά δάνεια, και ένα ναι στην ειρήνη», είπε σε βιντεομήνυμά του ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο.
Η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ουγγαρία έχουν ήδη εξαιρεθεί από το δάνειο των 90 δισ. ευρώ και θέλουν να συνεχίσουν την πολιτική αποχής τους. Ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ, έντονος επικριτής της αποστολής όπλων στην Ουκρανία, επιδιώκει να ενταχθεί στο «κλαμπ».
Η στάση αυτή έχει εξοργίσει τον καγκελάριο της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος υποστηρίζει ότι «η στήριξη της Ουκρανίας είναι ζήτημα της αδιαίρετης ευρωπαϊκής μας ασφάλειας και το ίδιο πρέπει να ισχύει για την κατανομή των βαρών αυτής της στήριξης».
Ο Μερτς έχει απειλήσει ότι θα ασκήσει βέτο στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος περιλαμβάνει δισεκατομμύρια σε πόρους από το ταμείο συνοχής για Σλοβακία, Τσεχία, Ουγγαρία και Βουλγαρία, σε περίπτωση που το νέο δάνειο δεν στηριχθεί από όλα τα κράτη μέλη.
«Στηρίζω τον καγκελάριο», είπε η φον ντερ Λάιεν, παίρνοντας το μέρος του Μερτς. «Είμαι πολύ αισιόδοξη ότι θα υπάρξει συμφωνία και από τους 27».
Η Επιτροπή έχει προσφέρει στις τέσσερις χώρες τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στο δημοσιονομικό σκέλος του δανείου (20 δισ. ευρώ) και να εξαιρεθούν από το στρατιωτικό σκέλος του (25 δισ. ευρώ). Ωστόσο, αυτό δύσκολα θα τις μεταπείσει, καθώς η αντίθεσή τους είναι καθαρά πολιτική.
Θα αποπληρωθεί ποτέ;
Η ΕΕ θα ζητήσει από την Ουκρανία να αρχίσει την αποπληρωμή είτε του δανείου των 90 δισ. ευρώ είτε του δανείου των 45 δισ. ευρώ μόνο όταν η Ρωσία συμφωνήσει να καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις στο πλαίσιο μιας μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας.
Μέχρι να έρθει εκείνη η μέρα, τα δάνεια θα ανανεώνονται επ' αόριστον.
Η Μόσχα έχει απορρίψει επανειλημμένα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες η ΕΕ να αναλάβει με κάποιον τρόπο την ευθύνη.
Οι Βρυξέλλες λένε ότι «επιφυλάσσονται του δικαιώματος» να χρησιμοποιήσουν τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, αξίας 210 δισ. ευρώ, για να αποπληρώσουν τη βοήθεια που έχει δοθεί στην Ουκρανία. Αυτό όμως θα στερήσει από το Κίεβο μια απολύτως αναγκαία ένεση ρευστότητας για την ανοικοδόμηση της χώρας μετά το τέλος του πολέμου.
Η Ουκρανία, η οποία είναι ήδη επιβαρυμένη με χρέη προς άλλους εταίρους και θεσμούς, δεν αναμένεται σε καμία περίπτωση να πληρώσει από τα δικά της ταμεία.
«Μπορεί πάντα να υπάρξει μια πολιτική απόφαση για διαγραφή του χρέους», είπε ένας ανώτερος αξιωματούχος.
«Στην πράξη, η ΕΕ έχει καταστεί ο δανειστής έσχατης προσφυγής για την Ουκρανία και είναι πιθανό να παραμείνει σε αυτόν τον ρόλο για αρκετό καιρό».