Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την πρωτοβουλία EU-INC, υποσχόμενη πλαίσιο ψηφιακής σύστασης εταιρειών εντός 48 ωρών για την ενοποίηση της κατακερματισμένης ευρωπαϊκής αγοράς.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε την πρωτοβουλία EU-INC στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, το ευρωπαϊκό σχέδιο για τη ριζική απλοποίηση της λειτουργίας των νεοφυών επιχειρήσεων σε όλη την Ένωση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ έναντι της τεχνολογικής ισχύος των ΗΠΑ και της Κίνας.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στήριξε την πρωτοβουλία, η οποία έχει νομική ονομασία «28ο καθεστώς», καθώς θα λειτουργεί ως ένα de facto «28ο κράτος» όπου οι ιδρυτές θα μπορούν να εγγράφουν τις εταιρείες τους.
«Οι επιχειρηματίες μας, οι καινοτόμες εταιρείες, θα μπορούν να ιδρύουν μια εταιρεία σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος μέσα σε 48 ώρες και αποκλειστικά διαδικτυακά», δήλωσε μπροστά σε ένα ακροατήριο στο οποίο περιλαμβάνονταν διευθύνοντες σύμβουλοι τεχνολογικών εταιρειών, ιδρυτές και επενδυτές επιχειρηματικού κεφαλαίου.
Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις «θα απολαμβάνουν το ίδιο κεφαλαιακό καθεστώς σε ολόκληρη την ΕΕ. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα στο οποίο οι εταιρείες θα μπορούν να δραστηριοποιούνται και να αντλούν χρηματοδότηση χωρίς τριβές σε όλη την Ευρώπη, εξίσου εύκολα όσο σε ενιαίες αγορές όπως οι ΗΠΑ ή η Κίνα».
Πώς σκοπεύει η ΕΕ να γεφυρώσει 27 ρυθμιστικές αγορές σε ένα ενιαίο πανευρωπαϊκό σύστημα; Για τους εμπνευστές του EU-INC, το πρώτο βήμα προς μια ευρωπαϊκή Silicon Valley είναι η μείωση του κατακερματισμού και η ενίσχυση του ψηφιακού μετασχηματισμού.
«Η ιδέα είναι να υπάρξει μια τυποποιημένη ευρωπαϊκή νομική οντότητα με ένα κεντρικό, ψηφιακό μητρώο, ώστε οι εταιρείες (όχι μόνο οι νεοφυείς) να μπορούν να εγγράφονται γρήγορα και με προσιτό κόστος», δήλωσε στο Euronews ο Ρόμπιν Βότερς, διευθυντής λειτουργιών (COO) του European Startup Network και συντονιστής του EU-INC.
Τι είναι το EU-INC;
Η Ευρώπη διαθέτει 27 διαφορετικά συστήματα εταιρικού δικαίου, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την ανάπτυξη των νεοφυών επιχειρήσεων. Οι εταιρείες σε πρώιμο στάδιο έρχονται αντιμέτωπες με συγκεχυμένες ψηφιακές υπηρεσίες, αυστηρές απαιτήσεις συμμόρφωσης, καθυστερήσεις στη φορολογία και αντικρουόμενες πολιτικές για τα stock options, εμπόδια που δυσχεραίνουν την κλιμάκωση, την εξασφάλιση χρηματοδότησης και τη διατήρηση ταλέντου.
Ο κώδωνας του κινδύνου ήχησε για πρώτη φορά το 2024, όταν ο Μάριο Ντράγκι, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προειδοποίησε ότι η υπερρύθμιση και η κατακερματισμένη αγορά νεοφυών επιχειρήσεων στην Ευρώπη απειλούν την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. Η υπερρύθμιση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που εμποδίζουν τη Γηραιά Ήπειρο να κλείσει το χάσμα ως προς την κλιμάκωση των startups σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Η στήριξη της φον ντερ Λάιεν στο EU-INC στο Νταβός στοχεύει στη μείωση αυτών των διοικητικών τριβών, παρέχοντας μια ενιαία, κλιμακούμενη ευρωπαϊκή εταιρική δομή ως πρόσθετη επιλογή, παράλληλη με τα υφιστάμενα εθνικά συστήματα.
Πρόκειται για ευθεία αναφορά στο αμερικανικό εταιρικό μοντέλο. Αντικατοπτρίζει τον γενικό νόμο εταιρειών της πολιτείας Ντέλαγουερ (Delaware General Corporation Law), σε ακόμη ένα παράδειγμα της ρήσης «οι ΗΠΑ καινοτομούν, η Κίνα αντιγράφει και η ΕΕ ρυθμίζει».
Εν ολίγοις, το EU-INC δημιουργεί μια νέα εναλλακτική για τους ιδρυτές. Μπορούν να συστήνουν την εταιρεία τους σε ένα από τα 27 κράτη-μέλη ή να την καταχωρίζουν με τη μορφή EU-INC, την 28η επιλογή. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια νέα ευρωπαϊκή δομή για την κλιμάκωση των νεοφυών επιχειρήσεων, από τη σύλληψη μέχρι τη χρηματοδότηση, που θα φέρει δραστικές αλλαγές για startups, ιδρυτές και επενδυτές επιχειρηματικού κεφαλαίου σε όλη την Ένωση.
Η νέα διαδικασία φιλοδοξεί να είναι πολύ πιο απλή. Οι ιδρυτές θα μπορούν να δημιουργούν εταιρείες μέσα σε 48 ώρες μέσω μιας ενιαίας, πανευρωπαϊκής διαδικτυακής πύλης, εξ ολοκλήρου online. Αυτό θα γίνεται μέσω μιας ενιαίας, ενοποιημένης διαδικασίας, η οποία αυτόματα θα τους παρέχει το δικαίωμα να δραστηριοποιούνται σε όλα τα κράτη-μέλη. Οι ιδρυτές θα μπορούν να διαχειρίζονται ολόκληρη την εταιρική τους δομή βάσει ενός και μόνο τυποποιημένου κανονιστικού πλαισίου, αντί για 27 διαφορετικά.
Για τους ιδρυτές, το σημερινό εξαιρετικά κατακερματισμένο περιβάλλον μετατρέπεται έτσι σε ένα πλαίσιο με ένα ενιαίο μητρώο, ένα κοινό σύνολο κανόνων εταιρικής διακυβέρνησης και ένα σύστημα έκδοσης και διαχείρισης μετοχών, συμπεριλαμβανομένων των stock options που λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο για όλους τους εργαζομένους, ανεξάρτητα από τη χώρα στην οποία βρίσκονται. Η επέκταση σε νέες αγορές δεν θα απαιτεί πλέον πρόσθετες θυγατρικές, διπλασιασμό εγγράφων ή εκ νέου δημιουργία νομικής υποδομής σε κάθε χώρα.
Στο μέτωπο της χρηματοδότησης, το βασικό εμπόδιο για τις ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις είναι ότι οι επενδυτές πρέπει να εξετάζουν πλήθος εταιρικών σχημάτων με ιδιαιτερότητες ανά δικαιοδοσία. Με το EU-INC θα μπορούν να αξιολογούν μια ενιαία, συνεπή εταιρική οντότητα. Έτσι, οι επενδυτικές ευκαιρίες θα ενοποιηθούν σε όλη την ΕΕ.
Αυτό σημαίνει επίσης ότι η πρόσληψη ταλέντων σε όλη την Ευρώπη θα πρέπει να γίνει ευκολότερη, καθώς οι εταιρείες θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα ίδια μοντέλα συμμετοχών και τις ίδιες διοικητικές διαδικασίες παντού, χωρίς να χρειάζεται να αλλάζουν την εταιρική τους μορφή για θέματα ανθρώπινου δυναμικού, μισθοδοσίας και συμμετοχής των εργαζομένων.
Οι ιδρυτές και οι Ευρωπαίοι πολίτες αναμένεται να βγουν κερδισμένοι· στο πλαίσιο του EU-INC θα βλέπουν περισσότερες υπηρεσίες, προϊόντα και λύσεις, καθώς οι εταιρείες θα μπορούν να δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ χωρίς τις συνηθισμένες γραφειοκρατικές καθυστερήσεις. Οι καταναλωτές θα επωφεληθούν επίσης από ισχυρότερο διασυνοριακό ανταγωνισμό, σε υποθέσεις όπως αυτή της τράπεζας Wise. Αντί να χρειάζεται να περάσει 14 χρόνια δημιουργώντας ξεχωριστές οντότητες και άδειες σε πολλές χώρες, όπως συνέβη με τη Wise, μια μελλοντική fintech εταιρεία θα μπορούσε να προσφέρει άμεσα διεθνείς μεταφορές με χαμηλές χρεώσεις.
Αυτό μεταφράζεται σε φθηνότερες, ταχύτερες και πιο καινοτόμες υπηρεσίες για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, αν και ελλοχεύει ο κίνδυνος να αποδυναμωθεί ο εποπτικός ρόλος των εθνικών αρχών.
Ένα σχέδιο που άργησε
Το EU-INC δεν είναι η πρώτη προσπάθεια της ΕΕ να δημιουργήσει μια ενιαία αγορά για τις νεοφυείς επιχειρήσεις. Προηγούμενα εγχειρήματα, όπως η Societas Europaea (2004), η Ευρωπαϊκή Ιδιωτική Εταιρεία (2010) και η Εταιρεία Μοναδικού Μέλους (2014), απέτυχαν λόγω διοικητικών βαρών και έλλειψης ομοφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών.
Θα πετύχει η προσπάθεια του EU-INC; Η επιλογή της φον ντερ Λάιεν να υποστηρίξει το σχέδιο δείχνει τη βούληση της Επιτροπής να ακούσει την κοινότητα των τεχνολογικών startups και των επενδυτών. «[Η Επιτροπή] έχει πλέον τη δυνατότητα να αποδείξει στην πράξη, και όχι μόνο με λόγια, ότι ακούει την κοινότητα και ότι θέλει να είναι τολμηρή και φιλόδοξη», δήλωσε ο Βότερς.
Με την εισαγωγή μιας πλήρως διαδικτυακής διαδικασίας εγγραφής, η Επιτροπή επιδιώκει να αντιμετωπίσει το χρόνιο πρόβλημα της γραφειοκρατίας και να επιταχύνει τη σύσταση νεοφυών επιχειρήσεων. Η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται άμεσα στις προηγούμενες επικρίσεις για την πολυπλοκότητα. Η μετάβαση από την απαίτηση ομοφωνίας στην ενισχυμένη πλειοψηφία (15 από τα 27 κράτη-μέλη) για το «28ο καθεστώς» στοχεύει στον περιορισμό των αδιεξόδων που παρατηρήθηκαν σε παλαιότερες πρωτοβουλίες.
Προτού συμβεί αυτό, η Επιτροπή πρέπει να καταθέσει νομοθετική πρόταση. Αναμένεται να παρουσιάσει τα σχέδιά της για τη δημιουργία του λεγόμενου 28ου καθεστώτος τον Μάρτιο, με έναρξη εφαρμογής που τοποθετείται στο 2027.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη στείλει ισχυρό πολιτικό μήνυμα στήριξης, εγκρίνοντας έκθεση για την πρωτοβουλία με ευρεία διακομματική πλειοψηφία, 492 ψήφους υπέρ και 144 κατά. Μέρος αυτού του ευρέος πλέγματος στήριξης οφείλεται στην πρόβλεψη ασφαλιστικών δικλίδων για τα εργασιακά πρότυπα και τη συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις διοίκησης.
Το Κοινοβούλιο ζητεί το πλαίσιο να λάβει τη μορφή οδηγίας και όχι κανονισμού, παρά τις προειδοποιήσεις των startups για συνέχιση του κατακερματισμού, ενώ αντιδρά και στην ονομασία, προκρίνοντας το Societas Europaea Unificata (S.EU) έναντι του «EU-INC», καθώς, όπως υποστηρίζει ο ευρωβουλευτής Ντάνιελ Ρεπάζι, το δεύτερο στέλνει λάθος μήνυμα για ένα ευρωπαϊκό εταιρικό μοντέλο.
Η πρόταση βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και καμία κυβέρνηση δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί επί ενός σχεδίου που ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια ελέγχου επί του εταιρικού δικαίου, να επηρεάσει τα εθνικά πρότυπα και να υπονομεύσει τον διοικητικό κλάδο ως πηγή εσόδων.
Το EU-INC παραμένει ένα προαιρετικό σύστημα, το οποίο τα κράτη δεν θα είναι υποχρεωμένα να εφαρμόσουν. Θα συνυπάρχει με το εθνικό εταιρικό δίκαιο και δεν θα το αντικαθιστά, επιτρέποντας στους ιδρυτές να επιλέγουν είτε την ενιαία ευρωπαϊκή μορφή είτε την εθνική. Σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ του κανονιστικού πλαισίου του EU-INC και των εθνικών εταιρικών κανόνων, υπερισχύει το πλαίσιο σε επίπεδο ΕΕ για τις εταιρείες που το επιλέγουν.
Ένα βήμα πιο κοντά στη Silicon Valley
Μένει να φανεί ποιον δρόμο θα επιλέξουν οι νεοφυείς επιχειρήσεις, όμως η πρωτοβουλία έχει ήδη αποσπάσει θετικά σχόλια σε όλη την Ευρώπη.
Η διαδικτυακή έκκληση στήριξης του EU-INC το 2024 αυξήθηκε από τις 15.000 σε περισσότερους από 23.000 υποστηρικτές σε ολόκληρο το οικοσύστημα των τεχνολογικών startups, μεταξύ των οποίων ηγέτες όπως ο Άρθουρ Μενς, διευθύνων σύμβουλος της γαλλικής εταιρείας Mistral, ο Άντον Όσικα, συνιδρυτής της σουηδικής εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Lovable, και ο Πάτρικ Κόλισον, διευθύνων σύμβουλος της ιρλανδοαμερικανικής fintech εταιρείας Stripe, καθώς και εταιρείες όπως οι Wise, Klarna και Cabify.
Έχει επίσης εξασφαλίσει τη στήριξη εθνικών οργανώσεων όπως η France Digitale, η Dutch Startup Association, η Danish Entrepreneurs, η Startup Hungary, η German Startup Association και η Austrian Startups, γεγονός που υποδηλώνει ευρωπαϊκό ενδιαφέρον σε αυτό το στάδιο.