Ο νέος νόμος προβλέπει κόμβους επιστροφής μεταναστών εκτός ΕΕ και εφόδους σε σπίτια - ΜΚΟ κάνουν λόγο για «ξενοφοβική» στροφή της Ένωσης.
Το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν τη Δευτέρα σε έναν αμφιλεγόμενο νόμο που αποσκοπεί στην επιτάχυνση της διαδικασίας επαναπατρισμού μεταναστών, που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη, σηματοδοτώντας τη σκληρότερη στροφή στη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ εδώ και δεκαετίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η συμφωνία αποσκοπεί στην επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής και στην αύξηση της αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών.
«Η σημερινή συμφωνία ενισχύει την αξιοπιστία της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ και συμπληρώνει το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το 'Ασυλο, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα», δήλωσε ο Νικόλαος Ιωαννίδης, υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής λένε ότι ο "Κανονισμός Επιστροφών" είναι καθοριστικός για την επιτάχυνση των επαναπατρισμών και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της προσπάθειας της ΕΕ να περιορίσει την παράτυπη μετανάστευση.
Αντανακλά επίσης μια ευρύτερη πολιτική μετατόπιση στην Ευρώπη, με τους συντηρητικούς – συχνά με τη στήριξη της ακροδεξιάς – να πιέζουν για πολύ πιο αυστηρή προσέγγιση στο μεταναστευτικό.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μόλις το 29% των μεταναστών που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη εγκαταλείπουν την ΕΕ.
«Πρόκειται πραγματικά για ένα πολύ σημαντικό βήμα, ώστε να διασφαλίσουμε ότι έχουμε τον έλεγχο του τι συμβαίνει στην ΕΕ, για το ποιος εισέρχεται αλλά και ποιος πρέπει να φύγει από την ΕΕ», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων Μάγκνους Μπρούνερ στο τέλος των διαπραγματεύσεων.
Στην καρδιά του νόμου βρίσκεται μια διάταξη που επιτρέπει στα κράτη μέλη της ΕΕ να δημιουργούν κέντρα απέλασης εκτός της Ένωσης, γνωστά ως «κόμβοι επιστροφής», εφόσον συνάψουν σχετική συμφωνία με μια τρίτη χώρα.
«Το επόμενο βήμα είναι να εργαστούμε περισσότερο πάνω στη διπλωματία για τη μετανάστευση, με τις τρίτες χώρες», είπε ο Μπρούνερ, αποφεύγοντας να αναφερθεί σε κάποια συγκεκριμένη χώρα όπου θα μπορούσαν να εγκατασταθούν οι κόμβοι επιστροφής.
Οι κόμβοι αυτοί μπορούν να λειτουργούν είτε ως σημεία διέλευσης είτε ως τόποι όπου ένα άτομο αναμένεται να παραμένει, κάτι που συνιστά σημαντική απόκλιση από τους ισχύοντες κανόνες.
Οι περισσότεροι μετανάστες μπορούν σήμερα να επιστραφούν μόνο στη χώρα καταγωγής τους ή σε μια χώρα με την οποία έχουν αποδεδειγμένο δεσμό. Στο νέο σύστημα, αυτή η προϋπόθεση θα καταργηθεί. Μόνο οι ασυνόδευτοι ανήλικοι θα εξαιρούνται από την απέλαση σε κόμβο επιστροφής, ενώ οι οικογένειες με παιδιά θα μπορούν να αποστέλλονται εκεί.
Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ εργάζονται ήδη για τον εντοπισμό πιθανών εταίρων για μελλοντικά κέντρα επιστροφής. Η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία και η Ελλάδα συμμάχησαν τον περασμένο Μάρτιο για να υλοποιήσουν το αμφιλεγόμενο σχέδιο, ενώ η Ιταλία εφαρμόζει ήδη ένα παρόμοιο σχήμα στην Αλβανία, με δύο κέντρα που φιλοξενούν συνολικά λιγότερους από εκατό μετανάστες.
Ο νόμος επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να ερευνούν «τόπο διαμονής ή άλλους συναφείς χώρους» παράτυπων μεταναστών, διάταξη την οποία ΜΚΟ και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών παρομοιάζουν με τις περιβόητες εφόδους της αμερικανικής υπηρεσίας Immigration and Customs Enforcement (ICE).
«Η διάταξη είναι σκόπιμα ασαφής, ώστε να επιτρέπει ευρεία ερμηνεία στα διαφορετικά κράτη μέλη. Ανοίγει τον δρόμο για εφόδους σε σπίτια αλλά και σε χώρους οργανώσεων που βοηθούν μετανάστες και σε δομές υγείας», δήλωσε στο Euronews η Ελεονόρα Τσελόνρια από την Asgi, ιταλική ένωση νομικών.
Αν και αναγνώρισε ότι σε πολλά κράτη μέλη η αστυνομία θα εξακολουθεί να χρειάζεται δικαστικό ένταλμα για να εισέλθει σε ιδιωτικές κατοικίες, χαρακτήρισε τον νόμο «ανησυχητικό», καθώς μπορεί να ενθαρρύνει τις αρχές να διευρύνουν τις εξουσίες τους.
Άλλες διατάξεις προβλέπουν μεγαλύτερες περιόδους κράτησης, αυστηρότερες απαγορεύσεις εισόδου και νέες εξουσίες εντοπισμού παράτυπων μεταναστών.
Η μέγιστη νόμιμη διάρκεια κράτησης για παράτυπους μετανάστες που περιμένουν να επιστραφούν αυξάνεται από έξι μήνες σε δύο χρόνια, με δυνατότητα εξάμηνης παράτασης και απεριόριστης διάρκειας για άτομα που θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια.
Οι απαγορεύσεις εισόδου θα γίνουν επίσης αισθητά αυστηρότερες, αυξανόμενες από πέντε σε δέκα χρόνια στις περισσότερες περιπτώσεις, με δυνατότητα επιβολής ισόβιας απαγόρευσης για όσους θεωρούνται κίνδυνος για την ασφάλεια.
Άλλη αλλαγή αφορά τις προσφυγές. Με βάση τους ισχύοντες κανόνες, οι απελάσεις αναστέλλονται αυτόματα όσο εκκρεμούν νομικές προσφυγές, όμως ο νέος νόμος θα καταργήσει αυτή την αυτόματη προστασία, αφήνοντας στα δικαστήρια να αποφασίζουν κατά περίπτωση αν πρέπει να «παγώσει» μια εντολή επιστροφής.
Ο κανονισμός εισάγει επίσης την Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής, με στόχο να διευκολύνει την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων επιστροφής μεταξύ των κρατών μελών, αλλά η χρήση της θα παραμείνει προαιρετική.
Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής υπήρξε το πιο δύσκολο σημείο στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Συμβουλίου και Κοινοβουλίου. Σύμφωνα με τον συμβιβασμό, ορισμένες διατάξεις θα τεθούν σε ισχύ 12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού. Το Συμβούλιο αρχικά πίεζε για προθεσμία δύο ετών.
Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ευρωβουλευτές της αριστεράς έχουν επικρίνει το κείμενο, υποστηρίζοντας ότι θα θέσει σε κίνδυνο τις ζωές των μεταναστών και θα παραβιάσει θεμελιώδη δικαιώματα.
«Το κείμενο που οριστικοποιήθηκε σήμερα είναι το αποτέλεσμα μιας ντροπιαστικής συμφωνίας: το νομικό οπλοστάσιο που υπηρετεί μια ξενοφοβική ιδεολογία είναι πλέον πλήρες», δήλωσε στην Euronews η ευρωβουλευτής των Πρασίνων/EFA Μελίσα Καμαρά μετά το τέλος των συνομιλιών.
«Αυτός ο κανονισμός θα δημιουργήσει ένα δρακόντειο σύστημα κράτησης και απελάσεων, από την κράτηση ανθρώπων σε κέντρα μεταναστών για έως και 30 μήνες μέχρι τη διάλυση οικογενειών και την αποστολή ανθρώπων σε χώρες που δεν γνωρίζουν», δήλωσε η Σίλβια Κάρτα, υπεύθυνη συνηγορίας στην Picum, δίκτυο οργανώσεων που στηρίζουν μετανάστες χωρίς χαρτιά.
Ο νόμος θα πρέπει τώρα να εγκριθεί και τυπικά από τους ευρωβουλευτές και τα κράτη μέλη της ΕΕ και θα μπορούσε να τεθεί σε ισχύ ήδη από τον επόμενο μήνα.