Η απόφαση προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ουκρανία, διχάζει την πολωνική πολιτική σκηνή και επαναφέρει στο προσκήνιο ανοιχτά ιστορικά ζητήματα
Ο πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι ανακοίνωσε ότι αφαιρεί το Τάγμα του Λευκού Αετού από τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Τεκμηρίωσε την απόφαση με τη συγκατάθεση του Ουκρανού ηγέτη να δοθεί σε μία στρατιωτική μονάδα η ονομασία «Ηρώων του UPA (Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού)».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε βίντεο που αναρτήθηκε το βράδυ της Παρασκευής στην πλατφόρμα X, ο Ναβρότσκι υπογράμμισε ότι η απόφαση για την αφαίρεση του παρασήμου «δεν στρέφεται κατά του ουκρανικού έθνους» και «δεν σημαίνει αλλαγή της στρατηγικής κατεύθυνσης της πολωνικής πολιτικής ασφάλειας».
Τόνισε επίσης ότι η στήριξη της Πολωνίας προς την Ουκρανία στον πόλεμο με τη Ρωσία παραμένει αμετάβλητη. Ταυτόχρονα, εκτίμησε ότι οι σχέσεις ανάμεσα στη Βαρσοβία και το Κίεβο υπονομεύονται από την «ενίσχυση μιας μνήμης δηλητηριασμένης από έγκλημα». Κατά την άποψή του, η αφαίρεση του παρασήμου έχει χαρακτήρα «όχι μόνο συμβολικό· αποτελεί και προειδοποιητικό μήνυμα». Όπως πρόσθεσε, «υπάρχουν όρια που δεν επιτρέπεται να παραβιάζονται στις πολωνο-ουκρανικές σχέσεις».
Αντίδραση της Πολωνίας και της Ουκρανίας
Στην απόφαση του Πολωνού προέδρου απάντησε ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σίμπιχα, χαρακτηρίζοντάς την «στρατηγικό λάθος του Ναβρότσκι, από το οποίο θα ωφεληθεί μόνο η Ρωσία». Ανακοίνωσε επίσης ότι θα επιστρέψει τον Σταυρό Ταξιάρχη με Αστέρα του Τάγματος Αξίας της Δημοκρατίας της Πολωνίας, που του απονεμήθηκε το 2022.
Από τα πολωνικά παράσημα Αξίας – τον Σταυρό Αξιωματικού του Τάγματος Αξίας της Δημοκρατίας της Πολωνίας – παραιτήθηκαν επίσης ο επικεφαλής του Γραφείου του Προέδρου της Ουκρανίας Κιρίλο Μπουντάνοφ και ο πρέσβης της Ουκρανίας στην Πολωνία Βασίλ Μπόντναρ.
«Δυστυχώς, ο πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι προέβη σε μια μη φιλική κίνηση απέναντι στο έθνος μας, στερώντας από τον πρόεδρο της Ουκρανίας το Τάγμα του Λευκού Αετού που του είχε απονεμηθεί προηγουμένως. Αναμφίβολα πρόκειται για δώρο προς τον επιτιθέμενο της Μόσχας, το οποίο εκείνος θα αξιοποιήσει αδίστακτα εναντίον και των δύο χωρών μας» έγραψε ο Μπουντάνοφ στην εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram το Σάββατο.
Ο Μπόντναρ έγραψε σε ανάρτησή του στο Facebook ότι «δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος απέναντι σε μια απόφαση που θεωρεί ιστορικά άδικη».
«Κατανοώντας τα συναισθήματα που επικρατούν στην Πολωνία, δεν μπορώ να αποδεχθώ το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι – φίλος της Πολωνίας, επικεφαλής ενός κράτους που υπερασπίζεται με γενναιότητα τον εαυτό του απέναντι στον Ρώσο επιτιθέμενο και υπερασπίζεται την ειρήνη στην Ευρώπη – στερήθηκε το ανώτατο πολωνικό παράσημο» πρόσθεσε.
Το γραφείο του Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν σχολίασε την υπόθεση. Αντίθετα, ο πρόεδρος του κοινοβουλίου της Ουκρανίας Ρούσλαν Στεφαντσούκ εκτίμησε ότι η απόφαση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη συνεργασία των δύο κρατών.
Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έγραψε στην πλατφόρμα X ότι «η σύγκρουση μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας χαροποιεί τον Πούτιν και σοκάρει τους συμμάχους μας». Πρόσθεσε επίσης: «Καθήκον των προέδρων Ζελένσκι και Ναβρότσκι είναι να κατευνάζουν τα πνεύματα, όχι να κλιμακώνουν την ένταση. Η γραμμή του μετώπου βρίσκεται αλλού».
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Άνταμ Σλάπκα επεσήμανε ότι την απόφαση του Ναβρότσκι υποδέχθηκαν θετικά οι ρωσικές αρχές, υπενθυμίζοντας ανάρτηση του Ντμίτρι Μεντβέντεφ.
Εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης έκριναν τις ενέργειες του προέδρου ορθές, ενώ πολιτικοί της Αριστεράς και του κόμματος Πολωνία 2050 επισήμαναν τον κίνδυνο επιδείνωσης των πολωνο-ουκρανικών σχέσεων.
Το Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης ανακοίνωσε με τη σειρά του την έναρξη ενημερωτικής εκστρατείας αφιερωμένης στον ουκρανικό εθνικισμό.
Αμφιλεγόμενη απόφαση του προέδρου της Ουκρανίας
Στα τέλη Μαΐου, ο πρόεδρος της Ουκρανίας αποφάσισε να δώσει σε μία στρατιωτική μονάδα την ονομασία «Ηρώων του UPA», απόφαση που προκάλεσε επικρίσεις από τις πολωνικές αρχές, μεταξύ άλλων από τον πρωθυπουργό, τον υπουργό Άμυνας Βλάντισλαβ Κοσίνιακ-Καμίς και το υπουργείο Εξωτερικών.
Την περασμένη εβδομάδα, το Συμβούλιο του Τάγματος του Λευκού Αετού, κατόπιν αιτήματος του προέδρου Ναβρότσκι, εξέτασε το ενδεχόμενο αφαίρεσης του παρασήμου από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και διατύπωσε τη γνωμοδότησή του.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έλαβε το Τάγμα του Λευκού Αετού τον Απρίλιο του 2023 από τα χέρια του τότε προέδρου Αντρέι Ντούντα «σε αναγνώριση των εξέχουσων υπηρεσιών του στην εμβάθυνση των φιλικών και πολύπλευρων σχέσεων μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας, για την ανάπτυξη της συνεργασίας υπέρ της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη και για την ακατάβλητη στάση του στην υπεράσπιση των αναπαλλοτρίωτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Σύμφωνα με τον νόμο για τα παράσημα και τις διακρίσεις, ο πρόεδρος μπορεί να αφαιρέσει ένα παράσημο με δική του πρωτοβουλία, αφού ζητήσει τη γνώμη του αρμόδιου συμβουλίου, ή κατόπιν δικής του εισήγησης. Αυτό είναι δυνατό όταν «η απονομή του παρασήμου ή της διάκρισης έγινε κατόπιν παραπλάνησης ή όταν ο παρασημοφορημένος διέπραξε πράξη που τον καθιστά ανάξιο του παρασήμου ή της διάκρισης».
Στις αρχές Ιουνίου, ο επικεφαλής του Γραφείου Εθνικής Ασφαλείας, Μπάρτος Γκροντέτσκι, εξέφρασε την άποψη ότι η αφαίρεση του παρασήμου απαιτεί «αντισυπογραφή του πρωθυπουργού». Παρόμοια θέση διατύπωσε ο επικεφαλής της Προεδρικής Καγκελαρίας Ζμπίγκνιεφ Μπογκούτσκι, ο οποίος υπογράμμισε ότι, παρότι η απονομή των παρασήμων ανήκει στις προεδρικές προνομίες, για την αφαίρεσή τους «πιθανότατα θα χρειαστεί η αντισυπογραφή του πρωθυπουργού». Ο Άνταμ Σλάπκα, από την πλευρά του, ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση θα τοποθετηθεί μόνο όταν λάβει σχετικό αίτημα από τον πρόεδρο.
Η διαμάχη γύρω από τη δράση της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (OUN) και του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA) παραμένει εδώ και πολλά χρόνια ένα από τα βασικά ζητήματα που διχάζουν την Πολωνία και την Ουκρανία.
Στη πολωνική αφήγηση, τα γεγονότα στο Βολίν το 1943 αναγνωρίζονται ως γενοκτονία, ενώ στην Ουκρανία παρουσιάζονται συχνότερα ως αποτέλεσμα ένοπλης σύγκρουσης, για την οποία ευθύνονται και οι δύο πλευρές. Επιπλέον, στη συλλογική ιστορική μνήμη της Ουκρανίας, η OUN και η UPA αντιμετωπίζονται κυρίως ως οργανώσεις που πολέμησαν εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι αποκλειστικά ως σχηματισμοί στραμμένοι κατά των Πολωνών.
Η άποψη των Πολωνών
Από την πιο πρόσφατη δημοσκόπηση της United Surveys για λογαριασμό της Wirtualna Polska, που πραγματοποιήθηκε πριν από την απόφαση του προέδρου Ναβρότσκι, προέκυψε ότι υπέρ της ανάκλησης της τιμητικής αυτής διάκρισης τάχθηκε το 51,2% των ερωτηθέντων. Από αυτούς, το 31,9% δήλωσε ότι στηρίζει απολύτως ένα τέτοιο βήμα.
Κατά της απόφασης τάχθηκε το 35,5% των ερωτηθέντων. Η πλειονότητα αυτής της ομάδας, δηλαδή το 23%, επέλεξε την απάντηση «μάλλον όχι», ενώ το 12,5% εξέφρασε κατηγορηματική αντίθεση.
Το υπόλοιπο 13,3% των συμμετεχόντων στην έρευνα δεν είχε διαμορφωμένη άποψη ή επέλεξε την απάντηση «δεν ξέρω/δύσκολο να πω».