Κατασκευή επιχειρηματικού πάρκου σε τμήμα πρώην ναζιστικού στρατοπέδου συγκέντρωσης προκαλεί εκκλήσεις για διατήρηση των σωζόμενων καταλοίπων
Λίγα μισογκρεμισμένα τσιμεντένια μπλοκ σε ένα χωράφι πνιγμένο στα αγριόχορτα είναι ό,τι έχει απομείνει ορατό από αυτό που κάποτε ήταν ένα εκτεταμένο ναζιστικό συγκρότημα καταναγκαστικής εργασίας γύρω από την αυστριακή κωμόπολη Λέομπερσντορφ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σήμερα, τα σχέδια για την κατασκευή ενός επιχειρηματικού πάρκου στον χώρο, με μια αποθήκη ψυχρής αποθήκευσης και ένα κατάστημα της αλυσίδας εκπτωτικών σούπερ μάρκετ Lidl, έχουν προκαλέσει αγανάκτηση στην αλπική χώρα, η οποία για πολλά χρόνια απέφευγε να αναμετρηθεί με το ναζιστικό της παρελθόν.
«Για μένα είναι ένα αίσθημα θλίψης, γιατί ένας τόπος φορτωμένος με ιστορία χτίζεται εκ νέου, θυσιάζεται στην οικονομία», δήλωσε στο AFP ο Έριχ Στρομπλ, επικεφαλής τοπικής καμπάνιας για τη διατήρηση μέρους του χώρου.
Μετά την προσάρτηση της Αυστρίας από τη ναζιστική Γερμανία το 1938, το συγκρότημα Weinberglager χρησιμοποιήθηκε για χιλιάδες αιχμαλώτους πολέμου και καταναγκαστικούς εργάτες.
Αργότερα περιέλαβε και το παράρτημα Hirtenberg του στρατοπέδου συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα της Αυστρίας που προορίζονταν αποκλειστικά για γυναίκες.
Περίπου 400 γυναίκες, κυρίως από τη Σοβιετική Ένωση αλλά και από την Ιταλία και την Πολωνία, κρατούνταν στο παράρτημα Hirtenberg μεταξύ Σεπτεμβρίου 1944 και Απριλίου 1945 και εξαναγκάζονταν να κατασκευάζουν πυρομαχικά πεζικού σε γειτονικό εργοστασιακό συγκρότημα.
Παρότι ορισμένα ερείπια των εργοστασίων σώζονται, οι παραγκουπόλεις του στρατοπέδου και οι περισσότερες άλλες δομές σταδιακά κατεδαφίστηκαν, επαναχρησιμοποιήθηκαν ή καταστράφηκαν μετά τον πόλεμο.
Ωστόσο, ο Μπερτράν Περτς, ιστορικός που ειδικεύεται στο στρατόπεδο Μαουτχάουζεν, δήλωσε στο AFP ότι ο χώρος του Hirtenberg παραμένει «ιστορικά σημαντικός», εν μέρει επειδή «οι γυναίκες κρατούμενες στο Μαουτχάουζεν έχουν περιθωριοποιηθεί στην κουλτούρα μνήμης».
Τα σχέδια για την κατασκευή επιχειρηματικού πάρκου στο οικόπεδο περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της Βιέννης, συμπεριλαμβανομένης γης που αποτελούσε κάποτε τμήμα του στρατοπέδου συγκέντρωσης, έγιναν δημόσια γνωστά το 2024.
«Πένθος, οργή, αγανάκτηση»
Αρχαιολογικές έρευνες έχουν εντοπίσει σωζόμενα ίχνη του πρώην στρατοπέδου, αλλά η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μνημείων της Αυστρίας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κατάλοιπα δεν είναι «επαρκή» για να κηρυχθούν διατηρητέα μνημεία.
Καθώς οι μπουλντόζες έχουν ήδη μπει στον χώρο, οι ακτιβιστές ανανεώνουν τις εκκλήσεις τους να διασωθεί.
«Ένα πρώην στρατόπεδο συγκέντρωσης δεν πρέπει να οικοδομείται εκ νέου με νέες κατασκευές», ανέφερε η Διεθνής Επιτροπή Μαουτχάουζεν.
Στεκόμενος μπροστά στον χώρο, όπου γκρι κολόνες αναδύονται ήδη από το έδαφος, ο Γιόζεφ Πούμπεργκερ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Επιτροπής Μαουτχάουζεν Αυστρίας, δήλωσε στο AFP ότι νιώθει «πένθος, οργή, αγανάκτηση που κάτι τέτοιο μπορεί να συμβαίνει στην Αυστρία το 2026».
Το σχέδιο έχει προκαλέσει αντιδράσεις και επειδή η γη ανήκε προηγουμένως σε εταιρεία συνδεδεμένη με τον τοπικό δήμαρχο, Αντρέας Ραμχάρτερ, η οποία την πούλησε το 2022 και το 2023 έναντι άνω των 15 εκατομμυρίων ευρώ, σύμφωνα με δημοσιεύματα τοπικών μέσων ενημέρωσης.
Η αυστριακή εταιρεία TRA LEO GmbH & Co KG, που αγόρασε το οικόπεδο, δήλωσε στο AFP ότι έχει προσφερθεί να στηρίξει τη δημιουργία μνημείου στον χώρο.
Η Lidl επιβεβαίωσε τα σχέδιά της να ανοίξει κατάστημα στο υπό κατασκευή επιχειρηματικό πάρκο, υπογραμμίζοντας όμως ότι θα βρίσκεται «όχι ακριβώς στον χώρο του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης, αλλά σε γειτονικό οικόπεδο».
Μνημειακή στήλη
Στη μεταπολεμική περίοδο, η Αυστρία για πολύ καιρό παρουσιαζόταν ως θύμα των ναζί, αγνοώντας τη συνενοχή πολλών Αυστριακών.
Μόνο από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 η χώρα όπου γεννήθηκε ο Αδόλφος Χίτλερ άρχισε να εξετάζει τη δική της ευθύνη για το Ολοκαύτωμα.
Ο Περτς, ο ιστορικός, σημείωσε ότι μια συζήτηση όπως αυτή που γίνεται σήμερα για τον χώρο του Hirtenberg «θα ήταν αδύνατη τη δεκαετία του 1980», προσθέτοντας ότι πλέον υπάρχει «μεγαλύτερη ευαισθησία» απέναντι στα πρώην ναζιστικά σημεία.
Ωστόσο, στη σημερινή Αυστρία, τα αιτήματα για διατήρηση της μνήμης συγκρούονται ολοένα και περισσότερο με «την αντίθετη τάση, δηλαδή να λέγεται: “Τώρα αυτό πρέπει πραγματικά να σταματήσει”», όπως είπε.
Το ακροδεξιό FPÖ, που ιδρύθηκε από πρώην ναζί, ήρθε πρώτο στις βουλευτικές εκλογές του 2024 στην Αυστρία, χωρίς όμως να καταφέρει να βρει εταίρους για να σχηματίσει κυβέρνηση. Ωστόσο συμμετέχει σε κυβερνητικούς συνασπισμούς σε πέντε από τα εννέα ομόσπονδα κρατίδια της χώρας.
Στο κέντρο του Λέομπερσντορφ, οι κάτοικοι με τους οποίους μίλησε το AFP είτε δεν είχαν ακούσει για το έργο είτε δεν ήθελαν να μιλήσουν γι’ αυτό.
Το 2024 ανεγέρθηκε μια μνημειακή στήλη για να τιμήσει τα θύματα του στρατοπέδου Hirtenberg.
Για τον Πούμπεργκερ, όμως, αυτό δεν αρκεί.
«Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει απτή απόδειξη των κτιρίων στα οποία οι ναζί φυλάκισαν ανθρώπους, τους βασάνισαν, τους σκότωσαν», είπε.
«Διαφορετικά, η μνήμη μετατρέπεται σε μια εικονική πράξη ή σε κάτι που υπάρχει μόνο σε βιβλία, φωτογραφίες και ταινίες».