Το πώς τα άλογα παράγουν τον ασυνήθιστο συνδυασμό υψηλών και χαμηλών ήχων συνεχίζει να προβληματίζει τους επιστήμονες
Τα άλογα «χλιμιντρίζουν» για να βρουν νέους φίλους, να χαιρετήσουν τους παλιούς και να γιορτάσουν χαρούμενες στιγμές, όπως η ώρα του ταΐσματος. Το πώς ακριβώς παράγουν αυτόν τον χαρακτηριστικό ήχο, που στα αγγλικά αποκαλείται «whinny» ή «neigh», για πολλά χρόνια διέφευγε από τους επιστήμονες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στον ιππικό όμιλο Vordingborg Sportsride Club στη νότια Ζηλανδία της Δανίας, τα άλογα μουγκρίζουν, αναστενάζουν και… χλιμιντρίζουν.
«Αν νιώσουν ότι έχουν μείνει μόνες, θα το κάνουν. Αν ζητάνε φαγητό το πρωί, πολύ συχνά θα το κάνουν», λέει η εκπαιδεύτρια ιππασίας Σίγκριντ Μπιοργκ.
«Όταν τα βγάζουμε έξω, όταν πηγαίνουν στο χωράφι, αυτά που μένουν πίσω καλούν τα άλλα· κι όταν τα φέρνουμε πάλι μέσα, επίσης φωνάζουν.
«Κάποια βγάζουν πολύ καθησυχαστικούς ήχους, σαν χο χο χο, ήσυχους ήχους, και κάποια είναι πιο… φωνακλάδες. Απλώς ουρλιάζουν “έμεινα μόνη, έμεινα μόνη”. Κάνουν, ουάχ!»
Πώς παράγουν τα άλογα τον ήχο «neigh»;
Το χλιμίντρισμα είναι ένας ασυνήθιστος συνδυασμός από χαμηλούς και πολύ οξείς ήχους, σαν κάτι ανάμεσα σε βόγγο και τσιρίγμα, που όμως ακούγονται ταυτόχρονα.
Το βαθύ μέρος του ήχου δεν αποτελούσε μυστήριο. Προέρχεται από τον αέρα που περνά πάνω από ταινίες ιστού στον λάρυγγα, οι οποίες παράγουν ήχο όταν πάλλονται. Πρόκειται για τεχνική παρόμοια με τον τρόπο που μιλούν και τραγουδούν οι άνθρωποι. Το οξύ μέρος, όμως, ήταν πολύ πιο δύσκολο να εξηγηθεί.
Με κάποιες εξαιρέσεις, όσο μεγαλύτερο είναι ένα ζώο τόσο μεγαλύτερο είναι και το φωνητικό του σύστημα και τόσο πιο χαμηλούς ήχους βγάζει. Πώς τα καταφέρνουν λοιπόν τα άλογα;
Σύμφωνα με μια νέα μελέτη, τα άλογα σφυρίζουν. Οι ερευνητές πέρασαν μια μικροσκοπική κάμερα από τα ρουθούνια των αλόγων για να καταγράψουν τι συμβαίνει στο εσωτερικό όταν χλιμιντρίζουν και όταν βγάζουν έναν άλλον συνηθισμένο ήχο, το πιο απαλό και διακριτικό «nicker».
Έκαναν επίσης λεπτομερείς απεικονίσεις και φύσηξαν αέρα μέσα από απομονωμένους λάρυγγες νεκρών αλόγων.
Ανακάλυψαν ότι οι μυστηριώδεις οξείς τόνοι του χλιμιντρίσματος είναι ένα είδος σφυρίγματος που ξεκινά από τον λάρυγγα του αλόγου.
Ο αέρας θέτει σε δόνηση τους ιστούς στον λάρυγγα, ενώ η περιοχή ακριβώς από πάνω συσπάται, αφήνοντας ένα μικρό άνοιγμα από όπου «δραπετεύει» το σφύριγμα. Αυτό διαφέρει από το ανθρώπινο σφύριγμα, που το παράγουμε με το στόμα.
«Όταν μπορούσαν να παράγουν τον οξύ ήχο, αυτός ο οξύς ήχος μετατοπιζόταν σε υψηλότερες συχνότητες, κάτι που αποτελεί πολύ ισχυρή ένδειξη ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για σφύριγμα», εξηγεί η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κοπεγχάγης Ελοντί Μαντέλ-Μπρίφερ, η οποία υπογράφει τη μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο στην επιθεώρηση Current Biology μαζί με επιστήμονες από τη Γαλλία, την Αυστρία και την Ελβετία.
«Όλα κλείνουν, μένει μόνο ένα μικρό άνοιγμα, κι αυτό παράγει το σφύριγμα, όπως όταν σφυρίζουμε με τα χείλη μας.»
Τα άλογα είναι από τα ελάχιστα ζωικά είδη που σφυρίζουν
Λίγα μικρά τρωκτικά, όπως οι αρουραίοι και τα ποντίκια, σφυρίζουν με αυτόν τον τρόπο, αλλά, όπως λέει η Μαντέλ-Μπρίφερ, τα άλογα είναι το πρώτο γνωστό μεγάλο θηλαστικό που έχει αυτή την ικανότητα.
«Κάποιοι άνθρωποι, κι εμείς, μπορούμε επίσης να ενεργοποιούμε τις αιθουσαίες φωνητικές πτυχές που βρίσκονται κάτω από τις φωνητικές χορδές· έτσι κάνουμε το τραγούδι του λάρυγγα», προσθέτει η ειδικός. «Κι έπειτα μπορούμε να μιλάμε ταυτόχρονα με το σφύριγμα – αν το κάνω… τότε παράγω δύο συχνότητες. Κατά τα άλλα, σε άλλα είδη αυτό είναι πολύ σπάνιο και τα μόνα δύο είδη όπου γνωρίζουμε ότι η διφωνία υπάρχει συνεχώς είναι το χλιμίντρισμα των αλόγων και τα ηχηρά καλέσματα των άλκων (wapiti).»
Τα άλογα είναι τα μόνα ζώα που είναι γνωστό ότι μπορούν να σφυρίζουν με τον λάρυγγά τους την ώρα που «τραγουδούν». Τα άγρια άλογα του Πρζεβάλσκι φαίνεται ότι μπορούν να κάνουν κάτι παρόμοιο, όπως και οι άλκες, αλλά αυτό δεν έχει ακόμη μελετηθεί.
Πιο μακρινοί συγγενείς των αλόγων, όπως τα γαϊδούρια και οι ζέβρες, δεν μπορούν να παράγουν αυτούς τους πολύ οξείς ήχους.
Η Μαντέλ-Μπρίφερ πιστεύει ότι τα διπλού τόνου χλιμιντρίσματα ίσως βοηθούν τα άλογα να μεταφέρουν πολλά μηνύματα ταυτόχρονα. Τα χλιμιντρίσματα με διαφορετικό τονικό ύψος μπορεί να τα βοηθούν να εκφράζουν ένα πιο σύνθετο φάσμα συναισθημάτων όταν κοινωνικοποιούνται, σημειώνει.
«Με αυτές τις δύο συχνότητες μπορούν πραγματικά να εκφράσουν ολόκληρη την γκάμα των πιθανών συναισθημάτων, επειδή μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους σε αυτές τις δύο διαστάσεις», προσθέτει.