Ο καλλιτέχνης με έδρα το Μπρίστολ Τομ Μπέιλι περνά έξι εβδομάδες βυθισμένος σε μια περιοχή που αλλάζει ταχύτερα από σχεδόν κάθε άλλο μέρος στη Γη.
Όταν ο Βρετανός θεατρικός δημιουργός Τομ Μπέιλι ξεκίνησε, τον Μάρτιο, από τα νορβηγορωσικά σύνορα, είχε μαζί του μια σκηνή, μια φορητή εστία, αρκετό εξοπλισμό για να αντέξει θερμοκρασίες από -30°C έως +15°C – και καμία έτοιμη παράσταση να παρουσιάσει. Αυτό ακριβώς επιδίωκε.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Μπέιλι, που έχει έδρα το Μπρίστολ και δραστηριοποιείται μέσω της θεατρικής ομάδας MECHANIMAL, διένυε πάνω από 600 χιλιόμετρα στα αρκτικά σύνορα ανάμεσα στη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, με σκι, έλκηθρο, πεζός και με βάρκα.
Το δίμηνο ταξίδι, με τίτλο «Threshold - A Wild New Border Journey», ολοκληρώθηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου του Στάμσουντ στα νησιά Λοφότεν στις 27 Μαΐου.
«Είμαι θεατρικός δημιουργός, περιβαλλοντικός καλλιτέχνης και παθιάζομαι με το να φτιάχνω έργα για τη φύση και την κλιματική αλλαγή», λέει ο Μπέιλι στο Euronews Earth, μιλώντας μέσω βιντεοκλήσης από το Σβόλβαερ στα νησιά Λοφότεν. «Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεγαλύτερη εστίαση στο πώς μπορούμε να περιοδεύουμε και να ταξιδεύουμε με τις δουλειές μας σε μια εποχή κλιματικής αλλαγής».
Αντί να πετάξει αεροπορικώς σε έναν προορισμό, ο Μπέιλι επέλεξε να διασχίσει ο ίδιος το τοπίο – περνώντας περίπου έξι εβδομάδες μέσα από απομακρυσμένα δάση, παγωμένες λίμνες και ορεινά παράκτια τοπία και συναντώντας στην πορεία κοινότητες Σάμι, ντόπιους κατοίκους, καλλιτέχνες και ερευνητές.
«Παραδοσιακά, στις θεατρικές περιοδείες, πετάμε ή οδηγούμε κάπου και απλώς περνάμε από τα μέρη χωρίς ιδιαίτερη επαφή με το τοπίο», λέει.
«Αυτός είναι ένας τρόπος να αναγνωρίσω και να διερευνήσω πραγματικά τη γη για την οποία προσπαθώ να μιλήσω».
Ήρθε η ώρα να συμπεριλάβουμε νομικά τη φύση ως συντελεστή λήψης αποφάσεων;
Το ταξίδι είναι εξίσου πολιτική όσο και καλλιτεχνική διερεύνηση. Ο Μπέιλι εξερευνά τι σημαίνει η επιταχυνόμενη αλλαγή στην Αρκτική για τους ανθρώπους που ζουν εκεί – και για το ερώτημα ποιος, ή τι, έχει λόγο στις αποφάσεις για το μέλλον της.
«Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, καθώς αλλάζει το κλίμα, νέοι πόροι και θαλάσσιες οδοί γίνονται διαθέσιμοι – και ανακύπτει το ερώτημα της ιδιοκτησίας, της μοιρασιάς των πόρων, της κυριαρχίας», εξηγεί.
Θίγει επίσης το κίνημα για τα δικαιώματα της φύσης.
«Μήπως έχει έρθει η ώρα να συμπεριλάβουμε τη φύση νομικά ως συντελεστή λήψης αποφάσεων, ως φορέα δικαιωμάτων σε κάθε απόφαση που παίρνουμε για την Αρκτική;» διερωτάται. «Πώς θα ήταν αν η θάλασσα, ή οι τάρανδοι ή οι λειχήνες είχαν εκπροσώπηση;»
Οι αντιδράσεις των ντόπιων στο ταξίδι είναι, όπως λέει, γενικά θετικές.
«Ίσως εκτιμούν ότι κάνω κάτι λίγο πιο αργό – που αφορά περισσότερο το να ακούω τους ανθρώπους της περιοχής, να έρχομαι πραγματικά σε επαφή επί εβδομάδες ή μήνες με το τοπίο, τους ανθρώπους και τον πολιτισμό».
Η ζεστή άνοιξη στην Αρκτική κάνει το ταξίδι επικίνδυνο
Το ταξίδι μόνο εύκολο δεν ήταν. Μια ασυνήθιστα ζεστή άνοιξη σήμαινε ότι το χιόνι ήταν συχνά μαλακό και λασπώδες, καθιστώντας το ταξίδι πολύ πιο δύσκολο από ό,τι περίμενε.
Τελικά, ο Μπέιλι ταξίδευε τη νύχτα, όταν η θερμοκρασία πέφτει και το χιόνι παγώνει ξανά, και κοιμόταν στη σκηνή του την ημέρα.
Μόνο το στήσιμο και το μάζεμα του καταυλισμού τού έτρωγαν τέσσερις με πέντε ώρες καθημερινά – μαζί με το λιώσιμο του χιονιού για πόσιμο νερό, μια διαδικασία που κάθε φορά διαρκούσε περίπου μία ώρα. «Έκανε πραγματικά πολύ κρύο, υπήρξαν μερικές πολύ μεγάλες μέρες και το να σέρνω αυτό το έλκηθρο ήταν εξαιρετικά δύσκολο», λέει.
Το Brexit πρόσθεσε ένα απρόσμενο επίπεδο δυσκολίας: ως Βρετανός πολίτης, ο Μπέιλι υπόκειται στο όριο των 90 ημερών παραμονής στη ζώνη Σένγκεν. «Τα σύνορα είναι διαρκώς στο μυαλό μου», λέει. «Πρέπει να είμαι πολύ προσεκτικός στο να περιορίσω τη διάρκεια του ταξιδιού και τις μέρες μετακίνησης πίσω στο Ηνωμένο Βασίλειο».
Μια παράσταση που έπεται
Το ίδιο το ταξίδι αποτελεί την έρευνα. Μια ολοκληρωμένη παράσταση, σε δημιουργία μαζί με τη σκηνογράφο της ομάδας Νατάσα Σούντσαϊλντ – η οποία εργάζεται ως καλλιτέχνιδα σε πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας στο Κίρκενες της Νορβηγίας όσο ταξιδεύει ο Μπέιλι – αναμένεται, εφόσον βρεθεί χρηματοδότηση, να κάνει πρεμιέρα το 2027.
Ο Μπέιλι είναι προσεκτικός στο να μη διογκώνει τη σημασία του εγχειρήματος ως «μοντέλου» για άλλους. «Δεν περιμένω αυτό να είναι ένα εφαρμόσιμο μοντέλο για κάθε έργο», λέει.
Υποστηρίζει όμως ότι η συζήτηση για τις “πράσινες” περιοδείες συχνά επικεντρώνεται υπερβολικά στη λογιστική του άνθρακα, αντί να ξανασκεφτούμε τη σχέση ανάμεσα στη δημιουργία τέχνης και τον φυσικό κόσμο.
«Μερικές φορές νιώθω ότι έχουμε κολλήσει σε αυτή τη λογική: συνεχίζουμε όπως συνήθως, απλώς θα ταξιδεύουμε με τρένο αντί για αεροπλάνο», λέει. «Αυτό δεν σημαίνει ότι ερχόμαστε πραγματικά αντιμέτωποι με τις τεράστιες αλλαγές που φέρνει η κλιματική αλλαγή – ούτε με τις ευκαιρίες που ανοίγονται αν ξανασκεφτούμε τη σχέση μας με τον πλανήτη».
Το μεγαλύτερο ερώτημα για εκείνον είναι αν το θέατρο μπορεί να ξεπεράσει τη δημιουργία έργων για τη φύση και να αρχίσει να δημιουργεί έργα μαζί με αυτήν.
«Ίσως αυτή τη στιγμή το να κάνεις ένα μακρύ ταξίδι μέσα στη φύση, ντυμένος πότε πότε σαν τάρανδος, να μοιάζει με χαζή ιδέα. Αλλά ίσως σε πέντε χρόνια να είναι ένα πολύ βιώσιμο και επίκαιρο ερώτημα», λέει.
Ο Μπέιλι παρουσίασε για πρώτη φορά δημόσια υλικό που συνέλεξε στη διάρκεια του ταξιδιού στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου του Στάμσουντ στις 27 Μαΐου. Η ολοκληρωμένη παράσταση αναμένεται να είναι έτοιμη για παρουσίαση μέχρι το καλοκαίρι του 2027.