Οι ειδικοί προειδοποιούν: οι επίσημοι απολογισμοί θανάτων από καύσωνες είναι κατά πολύ υποτιμημένοι.
Η Ινδία ψήνεται σε ένα καυτό καλοκαίρι, με τις θερμοκρασίες στη βόρεια πολιτεία Ουτάρ Πραντές να ξεπερνούν τους 48°C τον Μάιο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια πρόσφατη μελέτη υπογραμμίζει τους κινδύνους από αυτές τις ολοένα πιο ακραίες θερμοκρασίες. Εκτιμά ότι μία μόνο ημέρα ακραίας ζέστης προκαλεί περίπου 3.400 επιπλέον θανάτους σε εθνικό επίπεδο στην Ινδία.
Ένα πενθήμερο κύμα καύσωνα συνδέεται με σχεδόν 30.000 επιπλέον θανάτους, σύμφωνα με την μελέτηπου δημοσιεύθηκε πέρυσι στο περιοδικό Frontiers in Environmental Health.
Τα κύματα καύσωνα γίνονται συχνότερα, διαρκούν περισσότερο και είναι πιο έντονα, καθώς η κλιματική αλλαγή, που τροφοδοτείται από την καύση ορυκτών καυσίμων, ωθεί τις παγκόσμιες θερμοκρασίες υψηλότερα. Τα τελευταία 11 χρόνια, από το 2015 έως το 2025, ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO).
Γιατί οι εκτιμήσεις είναι τόσο υψηλότερες από τα επίσημα στοιχεία;
Οι επίσημοι απολογισμοί των θανάτων από καύσωνα στην Ινδία είναι πολύ χαμηλότεροι – μεταξύ 500 και 1.500 ετησίως σε όλη τη χώρα – αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν ότι υποτιμούν κατά πολύ την πραγματική εικόνα. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη ενιαίου συστήματος καταγραφής και στη μη συνεκτίμηση των έμμεσων επιπτώσεων, όπως η επιδείνωση υποκείμενων παθήσεων.
Η μελέτη είναι η πρώτη που επιχειρεί να διορθώσει αυτή την εικόνα, παρέχοντας αναλυτικά στοιχεία για όλες τις 765 περιφέρειες της Ινδίας. Καταγράφει επίσης το πλήρες κρυφό αντίκτυπο της ζέστης, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους επιπλέον θανάτους στη διάρκεια ενός κύματος καύσωνα και όχι μόνο όσους αποδίδονται άμεσα σε θερμοπληξία ή σε καταστροφές που σχετίζονται με τη ζέστη.
Ελλείψει ομοιόμορφων, πανεθνικών δεδομένων, οι ερευνητές εξέτασαν ιστορικά στοιχεία από 10 ινδικές πόλεις σε διαφορετικές κλιματικές ζώνες σχετικά με τα ποσοστά υπερβάλλουσας θνησιμότητας κατά τη διάρκεια κυμάτων καύσωνα. Αντιστοίχισαν καθεμία από τις 765 περιφέρειες της Ινδίας με την πόλη που έχει το πιο παρόμοιο κλίμα, ώστε να εκτιμήσουν πόσοι επιπλέον θάνατοι θα σημειώνονταν στις θερμές περιόδους.
Η Ινδική Μετεωρολογική Υπηρεσία κηρύσσει καύσωνα όταν η θερμοκρασία φτάνει τους 40°C ή περισσότερο στις πεδινές περιοχές ή τουλάχιστον 30°C στις ορεινές. Για να χαρακτηριστεί έτσι, οι μέγιστες θερμοκρασίες πρέπει επίσης να είναι τουλάχιστον 4,5°C πάνω από τον κανονικό μέσο όρο της περιοχής για τουλάχιστον δύο συνεχόμενες ημέρες.
Συνοψίζοντας τα δεδομένα όλων των περιφερειών ώστε να προκύψουν τα εθνικά και πολιτειακά σύνολα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μία μόνο εξαιρετικά ζεστή ημέρα συνδέεται με περίπου 3.400 επιπλέον θανάτους σε όλη την Ινδία. Ένα πενθήμερο κύμα καύσωνα συνδέεται με περίπου 30.000 επιπλέον θανάτους.
Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις καταγράφονται σε πολιτείες όπως η Ουτάρ Πραντές, η οποία από μόνη της αντιστοιχεί σε περίπου 8.100 επιπλέον θανάτους κατά τη διάρκεια ενός πενθήμερου καύσωνα. Μεμονωμένες περιφέρειες όπως η Αχμενταμπάντ, η Τζαϊπούρ και η Σουράτ ξεπέρασαν καθεμία τους 250 υπερβάλλοντες θανάτους σε ένα μόνο επεισόδιο.
Τα ευρήματα αυτά χαρακτηρίζονται πάντως συντηρητικές εκτιμήσεις, καθώς βασίζονται σε ιστορικά θερμοκρασιακά δεδομένα αναφοράς και σε εξαγωγή συμπερασμάτων από αστικά δεδομένα. Η άνοδος της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερες ευαλωτότητες των αγροτικών περιοχών – εργασία σε εξωτερικούς χώρους, περιορισμένη πρόσβαση σε κλιματισμό και ιατρική περίθαλψη, υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και προϋπαρχουσών παθήσεων – πιθανότατα σημαίνουν ότι οι πραγματικοί αριθμοί είναι ακόμη υψηλότεροι.
Απαιτείται καλύτερη προστασία για τους πιο ευάλωτους πολίτες της Ινδίας
Η μελέτη τονίζει την ανάγκη για καλύτερη προστασία των πολιτών της Ινδίας κατά τη διάρκεια κυμάτων καύσωνα, ιδίως στις πιο θερμές και πυκνοκατοικημένες περιοχές. Αυτό περιλαμβάνει πιο στοχευμένα τοπικά σχέδια δράσης για τον καύσωνα, βελτιωμένη και προσαρμοσμένη στις υψηλές θερμοκρασίες υγειονομική υποδομή και ισχυρά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Η έρευνα αποκαλύπτει επίσης βαθιές ανισότητες. Οι πέντε πολιτείες με το μεγαλύτερο βάρος θνησιμότητας από καύσωνα συγκεντρώνουν το 66 τοις εκατό των επιπλέον θανάτων σε εθνικό επίπεδο, ενώ συνεισφέρουν μόλις το 29 τοις εκατό του ΑΕΠ της Ινδίας – γεγονός που σημαίνει ότι οι περιοχές με τις λιγότερες δυνατότητες χρηματοδότησης της προσαρμογής είναι και εκείνες που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι αυτό θα πρέπει να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο κατευθύνονται οι ομοσπονδιακές επενδύσεις στην ανθεκτικότητα απέναντι στη ζέστη.
Τα ευρήματα έχουν συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα της Ινδίας. Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι χώρες σε όλη τη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική αντιμετωπίζουν παρόμοιο συνδυασμό ακραίας ζέστης, περιορισμένων υγειονομικών υποδομών και ελλιπούς καταγραφής θανάτων – γεγονός που καθιστά τη μεθοδολογία σε επίπεδο περιφέρειας της Ινδίας ένα πιθανό πρότυπο για την κατανόηση ενός σε μεγάλο βαθμό αόρατου απολογισμού θανάτων αλλού.
Θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη στην Ευρώπη
Τα ευρήματα έχουν επιπτώσεις και πιο κοντά μας. Μελέτη ερευνητών του Imperial College London και της London School of Hygiene & Tropical Medicine διαπίστωσε ότι η κλιματική αλλαγή ήταν υπεύθυνη για εκτιμώμενους 16.500 επιπλέον θανάτους σε 854 ευρωπαϊκές πόλεις το καλοκαίρι του 2025 – ποσοστό 68 τοις εκατό όλων των θανάτων που σχετίζονταν με τη ζέστη εκείνο το καλοκαίρι.
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού-ρεκόρ ζέστης του 2024, περισσότεροι από 62.000 άνθρωποι πέθαναν από τον καύσωνα στην Ευρώπη.
Στην Ισπανία, μόνο ο Μάιος του 2026 κατέγραψε αριθμό-ρεκόρ 101 θανάτων που σχετίζονταν με τη ζέστη, 3,6 φορές πάνω από τον μηνιαίο μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας, πριν καν αρχίσει το καλοκαίρι – με τον υπουργό Υγείας να προειδοποιεί ότι η ζέστη πλέον φτάνει πριν προλάβουν οι οργανισμοί των ανθρώπων να εγκλιματιστούν.
Καθώς οι εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται, αυτό που καταδεικνύει με σαφήνεια η ινδική μελέτη είναι το πραγματικό ανθρώπινο μέγεθος μιας κρίσης που τα επίσημα στοιχεία μόλις αρχίζουν να αποτυπώνουν.