Μια νέα μελέτη κατατάσσει τα διάφορα είδη ακραίων καιρικών φαινομένων ανάλογα με το πόσες ζωές κόστισαν το 2025, σύμφωνα με τα παγκόσμια στοιχεία
Καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες συζητούν στο COP31 στην Τουρκία τι πρέπει να γίνει απέναντι στην κλιματική αλλαγή, αξίζει να λάβουν υπόψη νέα έρευνα για το οικονομικό και ανθρώπινο κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Το 2025 καταγραφόταν κατά μέσο όρο μία κλιματική καταστροφή την ημέρα και πλούσιες και φτωχές χώρες επλήγησαν εξίσου σοβαρά.
Η έκθεση, η οποία δεν συνυπολογίζει το τρέχον «γκοντζίλα» Ελ Νίνιο, δείχνει πώς η θέρμανση που προκαλείται από τα ορυκτά καύσιμα καθιστά τα ακραία καιρικά φαινόμενα πιο θανατηφόρα και πιο επιζήμια για την οικονομία.
Η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ρουμανία βρέθηκαν το 2025 ανά τις 20 περισσότερο πληγείσες χώρες παγκοσμίως, ενώ τα περαιτέρω ακραία φαινόμενα φέτος δείχνουν ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένο γεγονός.
Σχεδόν ένα εκατομμύριο ζωές χάθηκαν από ακραία καιρικά φαινόμενα τα τελευταία 30 χρόνια
Το 2025, 367 ακραία καιρικά γεγονότα καταγράφηκαν παγκοσμίως, σύμφωνα με τον Δείκτη Κλιματικού Κινδύνου (Climate Risk Index - CRI) 2027. Προκάλεσαν σχεδόν 35.000 θανάτους (είναι πολύ πιθανό ο πραγματικός αριθμός να είναι πολύ υψηλότερος, καθώς οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη καταγράφονται σοβαρά λιγότερο στις φτωχότερες χώρες), επηρέασαν περισσότερους από 100 εκατ. ανθρώπους και προκάλεσαν άμεσες οικονομικές απώλειες άνω των US$158 δισ. (€143 δισ.).
Αναδρομικά, στα τελευταία 30 χρόνια, 900.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων και αυτά οδήγησαν σε άμεσες οικονομικές απώλειες συνολικού ύψους άνω των US$4,7 τρισ. (€4,2 τρισ.), ποσό σχεδόν ισοδύναμο με το σημερινό ΑΕΠ της Γερμανίας.
Από το 1996 έως σήμερα, την περίοδο που εξετάζει η μελέτη, πλούσιες χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία έχουν γίνει πολύ πιο ευάλωτες σε θανατηφόρο καιρό. Οι συντάκτες της έκθεσης αναφέρουν ότι αυτές οι χώρες πρέπει να αντιμετωπίσουν τα αποτελέσματα του Δείκτη Κλιματικού Κινδύνου ως προειδοποίηση για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν από συχνά γεγονότα ή σπάνια αλλά εξαιρετικά ακραία περιστατικά: «Οι ανθρώπινες απώλειες και το οικονομικό κόστος των ακραίων καιρικών γεγονότων που συνδέονται με το κλίμα θα συνεχίσουν να αυξάνονται, εκτός αν υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στο επίπεδο φιλοδοξίας για τον μετριασμό και στη χρηματοδοτική στήριξη».
Το 2025, οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο ήταν η Τζαμάικα, η Σρι Λάνκα και η Ισπανία, ακολουθούμενες από την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και το Πακιστάν.
Γιατί η Ισπανία ήταν η τρίτη χειρότερα πληγείσα χώρα από ακραία φαινόμενα το 2025;
Η Ισπανία επλήγη από επτά ακραία καιρικά γεγονότα το 2025, ενώ εκατοντάδες ακόμη περιστατικά υπήρξαν καταστροφικά για τις τοπικές κοινότητες χωρίς να ταξινομηθούν ως ακραία.
Το πιο θανατηφόρο φαινόμενο ήταν ένα κύμα καύσωνα που διήρκεσε από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο και έφερε θερμοκρασίες έως 46°C. Επισήμως αποδόθηκαν σε αυτό 3.900 θάνατοι, αλλά είναι πιθανό να συνέβαλε σε πολλούς περισσότερους θανάτους. Εκείνη την περίοδο, το 2025 ήταν το θερμότερο καλοκαίρι που είχε καταγραφεί ποτέ στην Ισπανία, κατά μέσο όρο 2,1°C πιο ζεστό από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020, αλλά πλέον έχει ξεπεραστεί από το 2026.
Τα κύματα καύσωνα σκοτώνουν επειδή οι υψηλές θερμοκρασίες, ιδίως σε συνδυασμό με την υγρασία, εμποδίζουν το σώμα να αυτορυθμίσει τη θερμοκρασία του. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών και αναπνευστικών νοσημάτων, νεφρικής ανεπάρκειας, επιπλοκών του διαβήτη και ψυχικών επιπτώσεων. Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι ιδιαίτερα άνισες: οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και όσοι ζουν σε ακατάλληλη κατοικία είναι πολύ πιο πιθανό να χάσουν τη ζωή τους.
Το 2025 ήταν η χειρότερη αντιπυρική περίοδος της Ισπανίας εδώ και τρεις δεκαετίες
Μια ιδιαίτερα ξηρή άνοιξη στη δυτική Ισπανία, ακολουθούμενη από τον καύσωνα που εξαφάνισε κάθε υπόλοιπη υγρασία στην πυκνή, ξερή βλάστηση, οδήγησε στο να γίνει το 2025 η χειρότερη αντιπυρική περίοδος της Ισπανίας εδώ και τρεις δεκαετίες.
Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για Δασικές Πυρκαγιές (European Forest Fire Information System - EFFIS) εκτίμησε ότι 382.607 εκτάρια κάηκαν, περίπου 1,5 φορές η έκταση του Λουξεμβούργου.
Πυρκαγιές μαίνονταν στη Γαλικία, την Αστούριας, την Καστίγια και Λεόν και την Εξτερεμαδούρα. Οι περιοχές αυτές, με εξαίρεση την Εξτερεμαδούρα, είναι από τις πιο αποψιλωμένες πληθυσμιακά στη χώρα. Η ερήμωση επηρεάζει τη φροντίδα των δασών. Παραδοσιακές πρακτικές όπως η εκτατική βόσκηση, που παλαιότερα καθάριζε φυσικά το δάσος τον χειμώνα και την άνοιξη, έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί. Τα πυροσβεστικά σώματα στις πληγείσες αυτόνομες κοινότητες έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για την έλλειψη διαχείρισης των δασών και τους περιορισμένους πόρους.
Το πιο δαπανηρό γεγονός ήταν η καταιγίδα Άλις, η οποία προκάλεσε οικονομικές απώλειες ύψους US$100 εκατ. (€91 εκατ.) και επηρέασε περισσότερους από 1.000 ανθρώπους. Η Άλις πυροδότησε ένα μετεωρολογικό φαινόμενο που ονομάζεται «ψυχρή λίμνη» (Depresión Aislada en Niveles Altos), με βροχές που οδήγησαν σε πλημμύρες.
Γιατί τα κύματα καύσωνα είναι τόσο δυσάρεστα για τους ανθρώπους – και την οικονομία
Τα κύματα καύσωνα ήταν με διαφορά ο πιο θανατηφόρος τύπος ακραίων καιρικών φαινομένων το 2025, ευθυνόμενα για σχεδόν 70% όλων των θανάτων.
Η Ιταλία επλήγη περισσότερο, με 6.710 θανάτους κατά τη διάρκεια ενός καλοκαιριού όπου η θερμοκρασία έφτασε τους 45,7°C, και ακολούθησε η Ισπανία με 3.893 θανάτους. Στη Γερμανία, ένα κύμα καύσωνα που έφτασε τους 38,3°C τον Ιούλιο και τον Αύγουστο ήταν το μοναδικό ακραίο καιρικό φαινόμενο που καταγράφηκε το 2025. Παρ’ όλα αυτά, οδήγησε σε περισσότερους από 2.400 θανάτους.
Τα κύματα καύσωνα είναι πολύ δυσμενή και για την οικονομία. Στη Γερμανία, εκτιμάται ότι κάθε ημέρα με θερμοκρασία πάνω από 30°C προκαλεί οικονομικές απώλειες ύψους €124 εκατ., ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο η παραγωγή ανά ώρα γενικά μειώνεται κατά περίπου US$1,3 (€1,20) ανά εργαζόμενο για κάθε επιπλέον βαθμό μεταξύ 30°C και 35°C.
Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες μειώνουν την παραγωγικότητα και αυξάνουν τα εργατικά ατυχήματα και τις αναρρωτικές άδειες. Τα σωματικά απαιτητικά επαγγέλματα, όπως οι κατασκευές, πλήττονται περισσότερο, με χώρες όπως η Ιταλία να αναγκάζονται συχνά να απαγορεύουν την υπαίθρια εργασία στις πιο ζεστές ώρες της ημέρας. Η μειωμένη παραγωγή περιορίζει τα φορολογικά έσοδα, ενώ αυξάνει το κόστος υγειονομικής περίθαλψης που σχετίζεται με τη ζέστη.
Για τους εργαζόμενους στην ανεπίσημη οικονομία, όπως οι εργάτες συγκομιδής ή οι πωλητές σε λαϊκές αγορές, τα εισοδήματά τους μπορεί να μειωθούν κατά περίπου 40% στη διάρκεια κυμάτων καύσωνα, με κίνδυνο να οδηγηθούν σε χρέη ή να αναγκαστούν να βγάλουν τα παιδιά τους από το σχολείο.
Τα κύματα καύσωνα μπορούν επίσης να διαταράξουν τις υποδομές, όπως φάνηκε στην Ευρώπη φέτος όταν πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας στη Γαλλία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία αναγκάστηκαν να κλείσουν επειδή δεν υπήρχε αρκετό νερό για την ψύξη τους. Τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών μπορούν επίσης να διαταράξουν τις μεταφορές και να αυξήσουν το κόστος για τις πληγείσες επιχειρήσεις.
Ποιες είναι οι λύσεις για τη μείωση των ακραίων καιρικών φαινομένων;
Οι διαπραγματευτές στο COP31 θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα για όλους μας, με τους ειδικούς να υπογραμμίζουν ότι πρέπει να συμφωνήσουν στη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, τα ορυκτά καύσιμα, δηλαδή ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αποτελούν μακράν τον μεγαλύτερο παράγοντα της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής, ευθυνόμενα για περίπου 68% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σχεδόν 90% όλων των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν γίνει πιο έντονα, συχνά και θανατηφόρα όσο οι εκπομπές αυξάνονται.
Η Ευρώπη έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε καθαρές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως η αιολική και η ηλιακή. Πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών έχουν συμβάλει εγκαθιστώντας αντλίες θερμότητας στα σπίτια τους. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής χρειάζεται να κατευθύνουν περισσότερα χρήματα μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και προς τις ανανεώσιμες πηγές.
Όσον αφορά τη μείωση των θανάτων στη διάρκεια κυμάτων καύσωνα, οι πόλεις που επικεντρώνονται στη μείωση του φαινομένου της θερμικής νησίδας στις αστικές περιοχές τα καταφέρνουν καλύτερα. Περισσότερα δέντρα και πράσινοι χώροι και λιγότερα ρυπογόνα οχήματα είναι δύο από τα κλειδιά για πιο δροσερές πόλεις. Το Μιλάνο, μία από τις πιο μολυσμένες πόλεις της Ευρώπης, κέρδισε πρόσφατα ένα παγκόσμιο βραβείο για τα σχέδιά του να φυτέψει τέσσερα εκατομμύρια νέα δέντρα και θάμνους, συμβάλλοντας στον καθαρισμό των δρόμων που πνίγονται στο νέφος.
Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των απλών πολιτών, που πιέζουν τις κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν σοβαρά την κλιματική κρίση και να αναλάβουν πραγματική δράση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η ταινία «National Emergency Briefing», που παρουσιάζει τα δεδομένα για το πώς η κλιματική αλλαγή απειλεί κάθε μέρος της ζωής μας, έχει προβληθεί χιλιάδες φορές σε δωρεάν προβολές σε όλη τη χώρα. Άλλες ευρωπαϊκές χώρες σχεδιάζουν τώρα να δημιουργήσουν αντίστοιχες ταινίες για τις δικές τους χώρες.