Η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα φαίνεται πως έχει γίνει το θέμα-ταμπού, καθώς ολοκληρώνεται η πρώτη εβδομάδα της COP31.
Απρόθυμοι να αναφερθούν στα ορυκτά καύσιμα εμφανίζονται οι ηγέτες, παρά τις ολοένα και πιο έντονες προειδοποιήσεις ότι ο κόσμος θα ξεπεράσει το όριο του 1,5°C, καθώς ολοκληρώνεται η πρώτη εβδομάδα των συζητήσεων της COP31.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απευθύνθηκε την Τετάρτη (11 Νοεμβρίου) στους ηγέτες στην Αττάλεια, περιγράφοντας το πρόσφατο κύμα ακραίων καιρικών φαινομένων και θανατηφόρων δασικών πυρκαγιών που έπληξαν την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο ως το «καλοκαίρι της αλήθειας».
«Βρισκόμαστε σε ένα παγκόσμιο σημείο καμπής», είπε. «Η τελευταία έκθεση του ΟΗΕ είναι ξεκάθαρη: Βρισκόμαστε σε τροχιά να υπερβούμε τον στόχο του 1,5°C και κάθε κλάσμα βαθμού μετρά».
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τις προτεραιότητες της ΕΕ για την COP31, μεταξύ άλλων την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και την «ενίσχυση των παγκόσμιων εταιρικών σχέσεων» για την οικοδόμηση καθαρών οικονομιών, χωρίς όμως σε κανένα σημείο της ομιλίας της να αναφερθεί στα ορυκτά καύσιμα.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, τα ορυκτά καύσιμα, δηλαδή ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, είναι με μεγάλη διαφορά ο μεγαλύτερος παράγοντας της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής, καθώς αντιστοιχούν περίπου στο 68% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σχεδόν στο 90% όλων των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Η φον ντερ Λάιεν κατηγορήθηκε ότι «αστόχησε», επειδή δεν είπε λέξη για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα (TAFF) και επειδή χρησιμοποίησε «εορταστικό τόνο» παρά το γεγονός ότι η χρηματοδότηση για το κλίμα από την ΕΕ παραμένει στάσιμη.
«Ο εξηλεκτρισμός πρέπει να συνδεθεί ξεκάθαρα με μια μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, διαφορετικά δίνει στη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων κάλυψη για να συνεχίσει σαν να μη συμβαίνει τίποτα, αποκομίζοντας κέρδη ενώ οι απλοί άνθρωποι πλήττονται από τους αυξανόμενους λογαριασμούς ενέργειας και τις επιπτώσεις», δήλωσε η διευθύντρια του δικτύου Climate Action Network Europe Κιάρα Μαρτινέλι.
Η Φινλανδία παρουσιάζει οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων
Οι συμφωνίες στη σύνοδο του ΟΗΕ απαιτούν συναίνεση από όλα τα μέρη, σχεδόν 200 χώρες, κάτι που σημαίνει ότι η πρόοδος είναι συχνά αργή και σταδιακή.
Αυτό όμως δεν εμπόδισε τη Φινλανδία να παρουσιάσει στη σύνοδο έναν νέο εγχώριο οδικό χάρτη για την TAFF, ακολουθώντας τα βήματα της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ολλανδίας.
Αφού πρωταγωνίστησε στην εκπόνηση ενός παγκόσμιου οδικού χάρτη TAFF πριν παραδώσει την προεδρία της COP, η Βραζιλία εργάζεται επίσης ενεργά πάνω στον δικό της εγχώριο εθνικό οδικό χάρτη, μαζί με διάφορα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού.
Περισσότερο από το 96% της ηλεκτρικής ενέργειας της Φινλανδίας παράγεται ήδη από μη ορυκτές πηγές, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στον κόσμο.
Ωστόσο, η ενεργειακή ένταση της οικονομίας και η κατανάλωση ενέργειας ανά κάτοικο είναι και οι δύο πολύ υψηλές, λόγω του σχετικά μεγάλου τομέα βαριάς βιομηχανίας, των μεγάλων αποστάσεων μετακίνησης και της αυξημένης ανάγκης θέρμανσης εξαιτίας του ψυχρού κλίματος.
Το 2025 η μεγαλύτερη μεμονωμένη ενεργειακή πηγή, τα καύσιμα από ξύλο, αντιστοιχούσε στο 28% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, ενώ η πυρηνική ενέργεια και τα ορυκτά καύσιμα κάλυπταν το 27% και το 18% αντίστοιχα.
Οι κύριες εγχώριες ενεργειακές πηγές σήμερα είναι τα καύσιμα από ξύλο, η υδροηλεκτρική ενέργεια, η αιολική ενέργεια, η ηλιακή ενέργεια, τα απόβλητα, η τύρφη και οι αντλίες θερμότητας.
Η Φινλανδία, που στοχεύει να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2035, δεν όρισε πάντως μια νομικά δεσμευτική προθεσμία για την TAFF. Ο οδικός της χάρτης ακολουθεί τη διαδικασία της Σάντα Μάρτα για την TAFF, μετά τη διαγραφή κάθε αναφοράς στη δημιουργία οδικού χάρτη μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα από το τελικό κείμενο της COP30 στο Μπελέμ πέρυσι.
«Είναι θετικό να βλέπουμε περισσότερες χώρες να ανταποκρίνονται στο κάλεσμα να σχεδιάσουν το μέλλον τους πέρα από τα ορυκτά καύσιμα», δήλωσε ο Ρομέν Ιουαλαλέν της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Oil Change International.
«Ωστόσο, οι οδικοί χάρτες πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από μια απλή επανάληψη των υφιστάμενων πολιτικών: πρέπει να δούμε τις πλούσιες χώρες να επιταχύνουν την έξοδό τους από τα ορυκτά καύσιμα ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους παγκόσμιους κλιματικούς στόχους».
Η κατάργηση των ορυκτών καυσίμων «δεν έχει νόημα» χωρίς χρηματοδότηση
Η Τουρκία, η Γαλλία, οι ΗΠΑ και η Ιταλία είναι μερικές από τις χώρες που έφεραν λομπίστες των ορυκτών καυσίμων στην ετήσια σύνοδο για το κλίμα, προκαλώντας για άλλη μια φορά ερωτήματα για το ποιος έχει θέση στο τραπέζι και για την ακεραιότητα της διαδικασίας.
Η συμπροεδρεύουσα Τουρκία έχει επίσης δεχθεί κριτική για τη μεγάλη εξάρτησή της από τον άνθρακα, που παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής της.
Παρά την προώθηση της επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το εθνικό κλιματικό σχέδιο της χώρας επιτρέπει επίσης αύξηση, αντί για μείωση, των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς συνεχίζει να εντείνει την έρευνα για ορυκτά καύσιμα τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στη νότια χώρας.
Μάλιστα, καθώς ξεκινούσε η COP31 τη Δευτέρα (9 Νοεμβρίου), ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πανηγύρισε το γεγονός ότι η χώρα είχε πραγματοποιήσει ανακάλυψη πετρελαίου στην επικράτειά της.
Την Πέμπτη (12 Νοεμβρίου) ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ, ο οποίος έχει στο παρελθόν υποστηρίξει ότι τα ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητα για την ενεργειακή ασφάλεια, δήλωσε ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται πρόσβαση σε τεχνολογία και χρηματοδότηση, αλλιώς δεν θα μπορέσουν να πραγματοποιήσουν τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια.
«Χωρίς αυτά, να λες στους ανθρώπους ότι δεν χρειάζεται να καταναλώνουν άνθρακα, ότι δεν χρειάζεται να καταναλώνουν άλλα ορυκτά καύσιμα, δεν έχει κανένα νόημα», είπε στο πρακτορείο ειδήσεων AFP.
«Πρέπει να παράγουμε αυτή την ηλεκτρική ενέργεια. Θα θέλαμε να το κάνουμε με ανανεώσιμες πηγές. Θα θέλαμε να το κάνουμε με την πυρηνική ενέργεια, όμως φυσικά για την ανάπτυξη πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας απαιτείται τεράστιος όγκος χρηματοδότησης».
Η χρηματοδότηση αναμένεται να εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αμφισβητούμενα ζητήματα στην Αττάλεια, ιδίως όσον αφορά τη χρηματοδότηση της προσαρμογής και των απωλειών και ζημιών στις χώρες που είναι πιο ευάλωτες στις κλιματικές καταστροφές, όπως τα αναπτυσσόμενα κράτη και τα μικρά νησιωτικά κράτη.
Στην COP29 στο Μπακού το 2024, οι ανεπτυγμένες χώρες συμφώνησαν να κινητοποιούν τουλάχιστον 300 δισ. δολάρια (268 δισ. ευρώ) ετησίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου στόχου 1,3 τρισ. δολαρίων (1,63 τρισ. ευρώ) από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές.
Στην COP30 πέρσι, οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να επιδιώξουν τουλάχιστον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για την προσαρμογή έως το 2035, χωρίς όμως να καθορίσουν τη βάση υπολογισμού, ποιος πληρώνει ή με ποιον τρόπο θα διατεθούν τα χρήματα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι μία «ρεαλιστική πορεία προς ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα» για τη χρηματοδότηση του κλίματος στην COP31 θα ήταν να κατοχυρωθεί η δέσμευση για τριπλασιασμό και να συμφωνηθεί μια βάση 40 δισ. δολαρίων (36,2 δισ. ευρώ) με ενδιάμεσους στόχους πριν από το 2035, με ένα ελάχιστο ποσοστό επιχορηγήσεων σε σχέση με τα δάνεια.
Μια όμως έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ, που δημοσιεύθηκε λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο, διαπίστωσε ότι ακόμη και ο τριπλασιασμός της σημερινής διεθνούς δημόσιας χρηματοδότησης για την προσαρμογή θα κάλυπτε μόνο το 23-29% των αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών.
Η δέσμευση της COP31 για εξηλεκτρισμό κερδίζει έδαφος, αλλά και κριτική
Παρότι η TAFF δεν βρίσκεται στην επίσημη ατζέντα της COP31, έχει ήδη εξελιχθεί σε σημείο έντονης αντιπαράθεσης λόγω της εκτίναξης του κόστους πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά τον πόλεμο κατά του Ιράν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν επίσης ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία, δεδομένης της δέσμευσης «35-by-35» της Τουρκίας. Η πρωτοβουλία αυτή προβλέπει ότι το παγκόσμιο ποσοστό της ενεργειακής ζήτησης που καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια θα αυξηθεί στο 35%, από περίπου 23% σήμερα, έως το 2035.
Περισσότερες από δώδεκα χώρες και αρκετά μικρά νησιωτικά κράτη έχουν στηρίξει δημόσια τον στόχο, ανάμεσά τους και ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, μόλις λίγες εβδομάδες αφότου η κυβέρνησή του ενέκρινε το αμφιλεγόμενο κοίτασμα φυσικού αερίου Jackdaw στη Βόρεια Θάλασσα.
Στήριξη εξέφρασε και η φον ντερ Λάιεν, υποστηρίζοντας ότι η δέσμευση είναι εφικτή και θα ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ.
Ο εξηλεκτρισμός σημαίνει την αντικατάσταση τεχνολογιών που καίνε ορυκτά καύσιμα με ηλεκτρική ενέργεια, όπως για παράδειγμα η μετάβαση από ένα αυτοκίνητο ντίζελ σε ένα ηλεκτρικό όχημα (EV).
Οι επικριτές προειδοποιούν όμως ότι ο εξηλεκτρισμός από μόνος του δεν θα εξαλείψει τη χρήση ορυκτών καυσίμων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα, ώστε οι κυβερνήσεις να λογαριάζουν την επέκταση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο ως πρόοδο προς τη δέσμευση 35-by-35.
«Η μετάβαση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στην ηλεκτρική ενέργεια μειώνει τις εκπομπές μόνο αν αυτή η ηλεκτρική ενέργεια είναι καθαρή, κάτι που καθιστά τη γρήγορη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών μη διαπραγματεύσιμη», σημείωσε η εκτελεστική διευθύντρια της πανευρωπαϊκής δεξαμενής σκέψης Strategic Perspectives Λίντα Κάλχερ.
«Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια είναι οι φθηνότερες και από τις ταχύτερες πηγές νέας ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως, ακόμη περισσότερο από τότε που οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν. Ωστόσο, παραμένει ο κίνδυνος περαιτέρω εγκλωβισμού σε ορυκτά καύσιμα και επενδύσεων σε μη οικονομικά βιώσιμα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδιαίτερα καθώς η αυξανόμενη ενεργειακή ζήτηση από τα κέντρα δεδομένων τροφοδοτεί εκκλήσεις για νέα δυναμικότητα ορυκτών καυσίμων».
Η COP31 θα ολοκληρωθεί στις 20 Νοεμβρίου.