Η Τουρκία υποστηρίζει ότι ο εξηλεκτρισμός της καθημερινότητας μπορεί να προστατεύσει οικογένειες και επιχειρήσεις από τις «ασταθείς αγορές ενέργειας». Όμως το σχέδιό της κινδυνεύει να μας κρατήσει εγκλωβισμένους στην εποχή των ορυκτών καυσίμων
Η Τουρκία, που θα φιλοξενήσει την COP31, θα φέρει στο προσκήνιο την «κλιματικά υπεύθυνη τεχνητή νοημοσύνη» όταν διοργανώσει τη σύνοδο του ΟΗΕ τον Νοέμβριο, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για το ανθρακικό της αποτύπωμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τη Δευτέρα (21 Σεπτεμβρίου), ο διορισμένος πρόεδρος της COP31 και υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ δήλωσε ότι η πίεση προς τις εταιρείες τεχνολογίας ώστε τα κέντρα δεδομένων τους να λειτουργούν με καθαρή ενέργεια θα είναι μία από τις βασικές προτεραιότητες των διαπραγματεύσεων.
Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται με τον κεντρικό στόχο ηλεκτροποίησης της Τουρκίας, που αποσκοπεί στην αύξηση του παγκόσμιου μεριδίου της ζήτησης ενέργειας που καλύπτεται από ηλεκτρισμό στο 35%, από περίπου 20% σήμερα, έως το 2035.
Η δέσμευση 35-by-35 ανακοινώθηκε τον Ιούνιο ως μέσο για να βοηθήσει στη μετάβαση του κόσμου σε ένα μέλλον χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Έρχεται μετά από αυτό που έχει περιγραφεί ως «η χειρότερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία μας», λόγω της επιδεινούμενης κλιματικής αλλαγής και του σοκ στα ορυκτά καύσιμα από τον πόλεμο κατά του Ιράν.
«Με την ηλεκτροποίηση της καθημερινής ζωής, από τις μεταφορές έως τα κτίρια και τη βιομηχανία, μπορούμε να προστατεύσουμε τις οικογένειες και τις επιχειρήσεις από τις ευμετάβλητες ενεργειακές αγορές», δήλωσε ο Κουρούμ.
«Ο στόχος για 35% έως το 2035 θα είναι μία από τις καθοριστικές προτεραιότητες της προεδρίας μας στην COP31.»
Τι περιλαμβάνει η δέσμευση ηλεκτροποίησης της Τουρκίας
Η ηλεκτροποίηση σημαίνει την αντικατάσταση τεχνολογιών που καίνε ορυκτά καύσιμα, για παράδειγμα την αντικατάσταση ενός αυτοκινήτου ή λεωφορείου ντίζελ με ηλεκτρικό όχημα. Ωστόσο αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα την πλήρη εξάλειψη της χρήσης ρυπογόνων ορυκτών καυσίμων.
Το World Resources Institute (WRI) (πηγή στα Αγγλικά) περιγράφει την ηλεκτροποίηση ως «έναν διευκολυντή, όχι αυτοσκοπό», προσθέτοντας: «Ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο που τροφοδοτείται από δίκτυο με υψηλή συμμετοχή άνθρακα μπορεί να είναι χειρότερο για το κλίμα από ένα αυτοκίνητο που κινείται με [βενζίνη]. Τα οφέλη του, με άλλα λόγια, εξαρτώνται από τον τρόπο παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας.»
Οι ειδικοί εκφράζουν πλέον ανησυχία ότι η δέσμευση 35-by35 θα μπορούσε να επιτρέψει στις κυβερνήσεις να θεωρούν την αυξημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο ως πρόοδο προς τους στόχους ηλεκτροποίησης, μια κίνηση που, όπως λένε, θα «υπονομεύσει σοβαρά τους κλιματικούς στόχους».
«Ας μην επιτρέψουμε να γίνει η ηλεκτροποίηση ο Δούρειος Ίππος της εποχής μας, χρησιμοποιούμενη για να κρύψει νέα κατανάλωση ορυκτών καυσίμων αντί να προωθήσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», λέει η Κλερ Σμιθ από τον συνασπισμό εκστρατειών Beyond Fossil Fuels.
Η Σμιθ υποστηρίζει ότι η δέσμευση της Προεδρίας, όπως έχει σήμερα, «αφήνει την πίσω πόρτα ανοιχτή» ώστε οι κυβερνήσεις να κρύβουν ή να δικαιολογούν την αυξημένη χρήση ορυκτών καυσίμων υπό το «προκάλυμμα της ηλεκτροποίησης».
«Ήδη βλέπουμε τα κέντρα δεδομένων να αποσπούν ηλεκτρισμό και ανανεώσιμη ενέργεια από τους κλάδους που έχουν πραγματική ανάγκη να απανθρακοποιηθούν, αυξάνοντας την εξάρτηση από ορυκτό αέριο και πιέζοντας προς τα πάνω το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές», προσθέτει.
«Είναι απαραίτητο να υπάρχουν σαφή όρια, ώστε η ηλεκτροποίηση να προωθεί τόσο την κλιματική δικαιοσύνη όσο και τη δίκαιη πρόσβαση σε ανανεώσιμη ενέργεια, και όχι την ατζέντα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων.»
Η Ντουγιού Κουτλουάι, ακτιβίστρια στην Beyond Fossil Fuels, προειδοποιεί επίσης ότι η ηλεκτροποίηση δεν είναι «εκ φύσεως συνώνυμη» με την απανθρακοποίηση.
«Σε παγκόσμιο επίπεδο, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η ατζέντα της ηλεκτροποίησης δεν θα υπονομεύσει την επείγουσα μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα», προσθέτει.
Από πού προέρχεται η ηλεκτρική ενέργεια της Τουρκίας;
Σύμφωνα με το think tank για θέματα ενέργειας Ember (πηγή στα Αγγλικά), το 43% της ηλεκτρικής ενέργειας της Τουρκίας παρήχθη πέρυσι από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Παρά τις συνθήκες ξηρασίας, η υδροηλεκτρική ενέργεια παρέμεινε η μεγαλύτερη πηγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα (16%). Το μερίδιο της αιολικής ενέργειας στην παραγωγή (11,1%) ξεπερνά αυτό πολλών χωρών της G7, μεταξύ των οποίων η Ιταλία (8,1%) και η Γαλλία, που έχει εμμονή με την πυρηνική ενέργεια (8,2%).
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά (10,5%) έχει διπλασιαστεί στην Τουρκία τα τελευταία δύο χρόνια, αλλά εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά των χωρών της νότιας Ευρώπης με παρόμοιο δυναμικό, όπως η Ιταλία (17%) και η Ισπανία (22%).
Ο άνθρακας παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής της Τουρκίας, καλύπτοντας το 34,3% της ηλεκτρικής παραγωγής της το 2025. Το ποσοστό αυτό είναι 1,2 μονάδες πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο και 25,07 πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Σχεδόν τα δύο τρίτα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα στην Τουρκία βασίζονται σε εισαγωγές, κάτι που, όπως προειδοποιούν οι αναλυτές, έχει επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια. Η Τουρκία βασίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο, το οποίο αντιστοιχούσε στο 22,1% της ηλεκτρικής της παραγωγής πέρυσι. Και αυτό το ποσοστό είναι πάνω από τον παγκόσμιο και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Οι εκπομπές του ενεργειακού τομέα της χώρας σχεδόν διπλασιάστηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες, λόγω της αύξησης της παραγωγής από ορυκτά καύσιμα για την κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης, αν και η ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας την τελευταία δεκαετία βοήθησε να ανακοπεί αυτή η τάση.
Οι εκπομπές ανά κάτοικο στην Τουρκία ήταν στα ίδια επίπεδα με τον παγκόσμιο μέσο όρο το 2025. Η χώρα στοχεύει πλέον ώστε το 47% της ηλεκτρικής της ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030, στόχος ελαφρώς πιο φιλόδοξος από τον δεσμευτικό στόχο της ΕΕ για τουλάχιστον 42,5%.
«Η παγκόσμια κρίση στα ορυκτά καύσιμα, που βιώνουμε για δεύτερη φορά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ανέδειξε ακόμη περισσότερο τη σημασία της μετάβασης σε καθαρή ενέργεια», λέει ο Ουφούκ Αλπάρσλαν από την Ember.
«Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία έχει την ευκαιρία να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιφερειακή ενεργειακή μετάβαση.»