Η πιο πρόσφατη έκθεση Planetary Health Check προειδοποιεί ότι επτά από τα ζωτικής σημασίας συστήματα υποστήριξης της ζωής της Γης υπερβαίνουν τα όρια σε επίπεδα-ρεκόρ.
Η πίεση αυξάνεται σε όλα τα κρίσιμα συστήματα υποστήριξης της ζωής στη Γη, καθώς επιστήμονες προειδοποιούν ότι επτά Πλανητικά Όρια, που έχουν ήδη παραβιαστεί, συνεχίζουν να επιδεινώνονται.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο πιο πρόσφατος έλεγχος «Planetary Health Check», που υπογράφεται από περισσότερους από 60 επιστήμονες και εκπονήθηκε από το Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK), έρχεται έπειτα από 12 μήνες θερμοκρασιών ρεκόρ στους ωκεανούς, πλημμυρών, δασικών πυρκαγιών και ακραίων θερμοκρασιών που έχουν χαρακτηρίσει το 2026.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι και τα επτά παραβιασμένα Πλανητικά Όρια βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα υπέρβασης που έχουν καταγραφεί, αλλά τονίζει ότι διαθέτουμε τη «γνώση, τις δυνατότητες και τις λύσεις» για να αλλάξουμε πορεία.
«Η διάγνωση είναι σαφής», λέει ο Boris Sakschewski, επιστήμονας του PIK (πηγή στα Αγγλικά) και κύριος συγγραφέας της έκθεσης.
«Η πίεση αυξάνεται σε κάθε Πλανητικό Όριο που βρίσκεται ήδη έξω από τον ασφαλή χώρο λειτουργίας. Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος μεγάλης κλίμακας, επίμονης και ενδεχομένως μη αναστρέψιμης αλλαγής αυξάνεται, ενώ το περιθώριο λάθους στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων μειώνεται.»
Ποια είναι τα 9 Πλανητικά Όρια;
Παρουσιάστηκε το 2023 και η πρωτοβουλία Planetary Boundaries Science στοχεύει να καλύψει κρίσιμα κενά στην κατανόησή μας για τα συστήματα υποστήριξης της ζωής στη Γη.
Καθόρισε εννέα όρια που πρέπει να παραμένουν εντός ασφαλών ορίων, ώστε η ανθρωπότητα να παραμένει «ασφαλής» και ο φυσικός κόσμος «ανθεκτικός». Οι επιστήμονες παρακολουθούν αυτά τα όρια επί δεκαετίες, για να αποτυπώσουν την κατάσταση του πλανήτη.
Τα επτά όρια που έχουν παραβιαστεί είναι η κλιματική αλλαγή (η μακροπρόθεσμη μετατόπιση της θερμοκρασίας και των καιρικών συνθηκών της Γης), η μεταβολή της ακεραιότητας της βιόσφαιρας (η συνολική υγεία, λειτουργία και ανθεκτικότητα του ζωντανού συστήματος της Γης), η αλλαγή των χερσαίων συστημάτων (λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως η γεωργία), η μεταβολή των γλυκών υδάτων, η τροποποίηση των βιογεωχημικών ροών, η εισαγωγή νέων οντοτήτων (όπως τα μικροπλαστικά) και η οξίνιση των ωκεανών.
Το τελευταίο αυτό όριο παραβιάστηκε πέρυσι, όταν επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το pH της επιφάνειας των ωκεανών έχει μειωθεί κατά περίπου 0,1 μονάδες, κάτι που αντιστοιχεί σε άνοδο της οξύτητας κατά 30 έως 40 τοις εκατό, από την αρχή της βιομηχανικής εποχής.
Σήμερα, τα μόνα Πλανητικά Όρια που ο άνθρωπος δεν έχει παραβιάσει είναι η μείωση του στρατοσφαιρικού όζοντος (η λέπτυνση του προστατευτικού στρώματος της Γης) και η φόρτιση της ατμόσφαιρας με αερολύματα (ατμοσφαιρική ρύπανση), τα οποία έχουν δείξει σημάδια βελτίωσης την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η παγκόσμια πρόοδος μπορεί να «αποκαλύψει» μη ασφαλή επίπεδα αερολυμάτων που εξακολουθούν να υφίστανται σε ορισμένες περιοχές.
«Έχουμε λύσεις για να αλλάξουμε πορεία»
Η έκθεση αναγνωρίζει τους φυσικούς απορροφητήρες άνθρακα, όπως οι ωκεανοί, τα δάση και οι τυρφώνες, ως θεμελιώδεις για την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών.
Η βλάστηση και τα εδάφη απορροφούν σημαντικό μέρος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που προκαλεί ο άνθρωπος, αλλά τα επαναλαμβανόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα – που γίνονται πιθανότερα λόγω της κλιματικής αλλαγής – υποβαθμίζουν αυτά τα συστήματα. Σε ορισμένες περιοχές, τα οικοσυστήματα έχουν στην πράξη μετατραπεί από καταβόθρες άνθρακα σε πηγές άνθρακα, πράγμα που σημαίνει ότι πλέον εκπέμπουν περισσότερο CO2 απ’ όσο απορροφούν.
Ο Sakschewski προειδοποιεί ότι ο πλανήτης μας κινδυνεύει τώρα να χάσει τη «ρυθμιστική του ικανότητα απέναντι στις αυξανόμενες πιέσεις» που του ασκούμε – υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να υπερεκτιμούμε την ανθεκτικότητα των χερσαίων απορροφητήρων άνθρακα.
«Δεν έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου, αλλά έχουμε τη γνώση, τις δυνατότητες και τις λύσεις για να αλλάξουμε πορεία», δηλώνει ο Johan Rockström, διευθυντής του PIK και συν-συγγραφέας της έκθεσης.
«Η επιτάχυνση της δράσης ώστε να επιστρέψουμε στον ασφαλή χώρο λειτουργίας σε όλα τα Πλανητικά Όρια είναι απαραίτητη για την προστασία ζωών και μέσων διαβίωσης και για την εκπλήρωση της υπόσχεσης μιας κοινής, ευημερούσας μελλοντικής πορείας.»
Μια νέα εμβληματική έρευνα από το The Earthshot Prize και το University of Exeter αποκάλυψε πρόσφατα 51 λύσεις που μπορούν να πυροδοτήσουν «γρήγορη και μετασχηματιστική αλλαγή» για την αποκατάσταση του πλανήτη μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Από αυτές τις 51 λύσεις, εντοπίστηκαν πέντε βασικές ομάδες – τα λεγόμενα «Earthshots».
Πρόκειται για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα μέσω της μετάβασης σε καθαρή ενέργεια, τον περιορισμό της χρήσης στερεών καυσίμων για το μαγείρεμα, την προστασία των ωκεανών και την αυστηρότερη αντιμετώπιση της αποψίλωσης των δασών.
«Για να αντιστρέψουμε τη ζημιά στα οικοσυστήματα πριν να είναι αργά, πρέπει να ενεργοποιήσουμε θετικά σημεία καμπής, όπου η πρόοδος αυτοτροφοδοτείται, το κόστος μειώνεται με την κλίμακα και η ανάκαμψη γίνεται αυτοπροωθούμενη», λέει ο καθηγητής Tim Lenton, κάτοχος της έδρας κλιματικής αλλαγής και επιστήμης συστήματος της Γης στο University of Exeter.