Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η μείωση των εκπομπών, που οφείλεται εν μέρει σε συγκρούσεις και διαταραχές στο εμπόριο, δεν είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα.
Πτώση αναμένεται να σημειώσουν το 2026 οι παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα από ορυκτά καύσιμα. Η αναμενόμενη μείωση κατά 0,4% έρχεται καθώς επιταχύνεται η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με φόντο την ενεργειακή κρίση του πολέμου στο Ιράν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι εκπομπές από το πετρέλαιο προβλέπεται να μειωθούν κατά 1,9%, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Προϋπολογισμό Άνθρακα 2026 (2026 Global Carbon Budget), που μετρά την πρόοδο προς τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.
«Η μείωση των εκπομπών CO2 από ορυκτά καύσιμα είναι ενθαρρυντική, αλλά μια μείωση που οφείλεται εν μέρει σε γεωπολιτικά σοκ δεν αποτελεί βιώσιμη κλιματική λύση», προειδοποιεί ο καθηγητής Πιερ Φρίντλινγκσταϊν, διευθυντής του Γραφείου Παγκόσμιου Προϋπολογισμού Άνθρακα στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης.
Την πτώση στις εκπομπές άνθρακα από ορυκτά καύσιμα αντισταθμίζει όμως η αύξηση των εκπομπών από αλλαγές στη χρήση γης, όπως η αποψίλωση δασών, ανεβάζοντας τις συνολικές εκπομπές CO2 στα 43,3 δισ. τόνους φέτος, από 42,8 δισ. το 2025.
Ο Φρίντλινγκσταϊν αναφέρει ότι απαιτείται περαιτέρω επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ηλεκτροποίησης, ώστε οι παγκόσμιες εκπομπές να κορυφωθούν και να μπουν σε μια διαρκή πορεία μείωσης.
Με την ηλεκτροποίηση να βρίσκεται στο επίκεντρο των κλιματικών συνομιλιών της COP31 αυτή την εβδομάδα, οι παγκόσμιοι ηγέτες ετοιμάζονται να δεσμευτούν σε νέους στόχους που ευθυγραμμίζονται με αυτόν τον σκοπό.
«Σε αυτή την COP, τα κράτη βρίσκονται μπροστά σε μια επιλογή: ηλεκτρικό ή σοκ», είπε ο εκτελεστικός γραμματέας του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή Σάιμον Στίελ στις εναρκτήριες δηλώσεις του στις 9 Νοεμβρίου. «Η αποδοτική ηλεκτροτεχνολογία και η καθαρή ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας θεραπεία για τη ρύπανση που θερμαίνει τον πλανήτη και τα καλπάζοντα κόστη των νοικοκυριών, εν μέσω της συνεχιζόμενης κρίσης του κόστους των ορυκτών καυσίμων».
Οι ειδικοί προειδοποιούν όμως ότι η πρόοδος παραμένει υπερβολικά αργή. Ο εναπομείνας «προϋπολογισμός άνθρακα», δηλαδή η ποσότητα CO2 που μπορεί να εκπεμφθεί πριν η θέρμανση φτάσει τους 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ανέρχεται πλέον σε 150 δισ. τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια εκπομπών με τους σημερινούς ρυθμούς, σύμφωνα με την έκθεση.
Ποιες χώρες αναμένουν τη μεγαλύτερη πτώση στις εκπομπές από ορυκτά καύσιμα το 2026;
Τη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ των μεγάλων ρυπαντών προβλέπεται να καταγράψει η ΕΕ, στο 1,5%. Οι ΗΠΑ ακολουθούν με 1,3%, κυρίως λόγω μείωσης των εκπομπών από τον άνθρακα, οι οποίες είχαν εκτοξευθεί πέρυσι εξαιτίας των υψηλών τιμών φυσικού αερίου και του ψυχρού καιρού. Οι εκπομπές της Ιαπωνίας αναμένεται να μειωθούν κατά 1%.
Η Κίνα προβλέπεται να σημειώσει πτώση 0,9% το 2026, χάρη στη μεγάλη μείωση των εκπομπών από το πετρέλαιο και την ισχυρή ανάπτυξη της ηλεκτροπαραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Αν και η χώρα παράγει το 32% των παγκόσμιων εκπομπών από ορυκτά καύσιμα, είναι παράλληλα παγκόσμια πρωταθλήτρια στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών, καθώς και στην αναδάσωση και τη φύτευση νέων δασών. Το ήμισυ των παγκόσμιων εκπομπών που αποφεύγονται χάρη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα ηλεκτρικά οχήματα καταγράφεται στην Κίνα.
Η Ινδία πηγαίνει κόντρα στην τάση, καθώς οι εκπομπές της προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4,4%, πάνω από τον μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 3,5% της τελευταίας δεκαετίας. Ο υπόλοιπος κόσμος αναμένεται να δει πτώση 0,7%, κυρίως λόγω υψηλότερων τιμών πετρελαίου και περιορισμών στην προσφορά.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η απανθρακοποίηση δεν σημαίνει «θυσία της οικονομικής ανάπτυξης»: το 2025, 59 χώρες εξέπεμψαν λιγότερο διοξείδιο από ό,τι πριν από την πανδημία COVID-19, ενώ οι οικονομίες τους μεγάλωσαν.
Μπορεί η καθαρή τεχνολογία να αντισταθμίσει τις εκπομπές από την αυξανόμενη ενεργειακή ζήτηση;
Δύο τρίτα της φετινής αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας καλύπτονται από την ηλιακή και την αιολική ενέργεια και τα ηλεκτρικά οχήματα, σύμφωνα με την έκθεση.
Σε συνοδευτική ανάλυση, οι συγγραφείς προβλέπουν ότι από σήμερα έως το τέλος του 2028, μεταξύ 64% και 79% των εκπομπών από νέα ζήτηση θα αντισταθμιστεί από νέα έργα ηλιακής, αιολικής ενέργειας και ηλεκτρικά οχήματα.
Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια συνέβαλαν στην περικοπή 4,1 δισ. τόνων εκπομπών άνθρακα το 2025, από μόλις 0,28 δισ. τόνους το 2010. Το ποσό αυτό προβλέπεται να φτάσει τα 4,6 δισ. τόνους φέτος.
Τα ηλεκτρικά οχήματα προχωρούν πιο αργά. Μόλις περίπου το 10% του παγκόσμιου στόλου αυτοκινήτων ήταν ηλεκτροκίνητο το 2025, ή 6% αν εξαιρεθούν τα υβριδικά, καθώς ο στόλος οχημάτων χρειάζεται χρόνο για να ανανεωθεί.
«Μια πτώση των εκπομπών σε ένα μόνο έτος δεν αποτελεί κορύφωση, εκτός αν οφείλεται σε δομική αλλαγή», λέει ο ερευνητής καθηγητής Γκλεν Πίτερς στο Κέντρο CICERO για τη Διεθνή Έρευνα για το Κλίμα (CICERO Center for International Climate Research) και μέλος της ομάδας της έκθεσης. Ο ίδιος σημειώνει ότι οι καθαρές τεχνολογίες ρίχνουν τις εκπομπές σε δεκάδες χώρες, όχι όμως αρκετά ώστε να «κλειδώσει» μια παγκόσμια κορύφωση.
Η Τουρκία, χώρα υποδοχής της COP31, θα προωθήσει στις συνομιλίες του ΟΗΕ τον κεντρικό της στόχο «35 έως το 35», ζητώντας από τις χώρες να αυξήσουν συλλογικά το ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης που καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια στο 35%, από περίπου 20%, έως το 2035. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ο στόχος πρέπει να επιτευχθεί με χρήση καθαρής ενέργειας, αν πρόκειται να έχει ουσιαστικό νόημα.
Πτώση, όχι κορύφωση στις εκπομπές από ορυκτά καύσιμα
Διαφορετική είναι η εικόνα σε σχέση με πέρυσι, όταν η ίδια έκθεση διαπίστωσε ότι οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα είχαν φτάσει σε ιστορικό υψηλό, αυξανόμενες κατά 1,1%, με πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα όλα σε άνοδο.
Φέτος, πρωταγωνιστικό ρόλο στην πτώση έχει το πετρέλαιο. Οι εκπομπές από το πετρέλαιο προβλέπεται να μειωθούν κατά 1,9% και από το φυσικό αέριο κατά 0,3%, ενώ ο άνθρακας αναμένεται να αυξηθεί κατά 0,6%, πιθανότατα ως βραχυπρόθεσμη αντίδραση στο ενεργειακό σοκ από τη σύγκρουση στο Ιράν και όχι ως σημείο καμπής.
Οι εκπομπές από τη χρήση γης κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση. Προβλέπεται να αυξηθούν στα 5,1 δισ. τόνους, λόγω πυρκαγιών σε τύρφη και υποβάθμισης δασών στη Νοτιοανατολική Ασία που συνδέονται με την έναρξη του Ελ Νίνιο. Η έκθεση προσθέτει ότι το ισχυρό Ελ Νίνιο του 2026 αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στον χερσαίο «απορροφητήρα» άνθρακα το επόμενο έτος.
Η αφαίρεση άνθρακα επίσης δεν καλύπτει ακόμη τη διαφορά. Η αναδάσωση και η δημιουργία νέων δασών αντισταθμίζουν περίπου το ήμισυ των εκπομπών από μόνιμη αποψίλωση, όμως οι νέες τεχνολογίες απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα σήμερα αντισταθμίζουν λιγότερο από 30 λεπτά ετήσιων εκπομπών από ορυκτά καύσιμα, σύμφωνα με την έκθεση.
Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι αν η διάδοση της καθαρής τεχνολογίας συνεχίσει να επιταχύνεται, «μια διαρκής κορύφωση και πτωτική πορεία των παγκόσμιων εκπομπών CO2 θα μπορούσε να απέχει μόνο λίγα χρόνια».