«Κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού και κάθε επιπλέον έτος υπερθέρμανσης πάνω από 1,5°C αυξάνει τις κλιματικές επιπτώσεις και κινδύνους, όπως οι φονικές πλημμύρες, καύσωνες και πυρκαγιές που έπληξαν φέτος πολλές χώρες».
Ο κόσμος κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, μειώνοντας την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και αυξάνοντας τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, περιορίζοντας έτσι τις εκπομπές που θερμαίνουν τον πλανήτη και προκαλούν ολοένα συχνότερα και πιο έντονα ακραία καιρικά φαινόμενα σε όλη την Ευρώπη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ωστόσο, πρέπει να κινηθούμε πολύ ταχύτερα και να επενδύσουμε πολύ περισσότερα στη μείωση των εκπομπών άνθρακα, σύμφωνα με μεγάλη νέα έκθεση που δημοσίευσε σήμερα το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών.
Η έκθεση αποκαλύπτει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πράξη όσον αφορά την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, καθώς και την πρόκληση που έχουν μπροστά τους οι πολιτικοί ηγέτες στη σύνοδο για το κλίμα COP31 τον Νοέμβριο.
Οι παγκόσμιες δεσμεύσεις για περιορισμό των εκπομπών που θερμαίνουν τον πλανήτη υπολείπονται κατά πολύ των κλιματικών στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού και βάζουν τον κόσμο σε τροχιά για άνοδο της θερμοκρασίας κατά 2,6°C μέσα σε αυτόν τον αιώνα. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ελπίδα.
Η έκθεση εξετάζει ένα σενάριο «χαμηλότερης δυνατής» υπέρβασης του ορίου του 1,5°C, στο οποίο η μέγιστη θέρμανση περιορίζεται στους 1,7-1,8°C.
Για να ακολουθήσει ο κόσμος αυτή την πορεία, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (GHG) θα πρέπει να μειωθούν κατά 18% έως το 2030, 45% έως το 2035 και 69% έως το 2040 σε σχέση με τα επίπεδα του 2025. Θα απαιτηθούν εκτεταμένες αφαιρέσεις CO2 από την ατμόσφαιρα ώστε η θερμοκρασία να επανέλθει στο ή κάτω από το 1,5°C.
Οι τρέχουσες πολιτικές μας οδηγούν σε άνοδο της θερμοκρασίας κατά 2,8°C
Ακόμη κι αν οι χώρες υλοποιήσουν πλήρως τις πιο πρόσφατες κλιματικές δεσμεύσεις τους, η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 2,6°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα μέχρι το 2100, αναφέρει η ετήσια έκθεση Emissions Gap Report.
Αυτό θα σήμαινε ότι ξεπερνάμε κατά πολύ τον ιστορικό στόχο που συμφωνήθηκε στο Παρίσι: να κρατηθεί η θέρμανση σαφώς κάτω από τους 2°C, με προσπάθεια για ένα πιο ασφαλές όριο 1,5°C. Όπως σημειώνει η έκθεση, κάθε πιθανότητα να μείνουμε στο 1,5°C έχει «χαθεί» λόγω δεκαετιών ανεπαρκούς δράσης για το κλίμα.
«Ο κόσμος δεν μπορεί πλέον να αποφύγει την υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού και οι συνέπειες είναι ήδη καταστροφικές», δηλώνει ο επικεφαλής του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες σε ανακοίνωση για την παρουσίαση της έκθεσης, που παρακολουθείται στενά.
«Θανάσιμες πλημμύρες, ακραίοι καύσωνες, ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, χαμένες ζωές, παραλυμένες οικονομίες, βαθύτερες ανισότητες, και όσοι έχουν τη μικρότερη ευθύνη υποφέρουν πρώτοι και περισσότερο».
Συνολικά, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου το 2025 ήταν περίπου στα ίδια επίπεδα με τα ρεκόρ του 2024, με τη διαφορά ανάμεσα στις δύο χρονιές τόσο μικρή ώστε να μην μπορεί καν να καταγραφεί, σύμφωνα με την έκθεση.
Οι εκπομπές άνθρακα μόνο από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου – τον βασικό παράγοντα της κλιματικής αλλαγής – αυξήθηκαν ελαφρά το 2025 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Ο Γκουτέρες τονίζει ότι χρειάζονται βαθιές και άμεσες περικοπές για να προστατευθεί η ανθρωπότητα από τις ολοένα χειρότερες επιπτώσεις, αλλά αντί γι’ αυτό «οι εκπομπές παραμένουν σε επίπεδα ρεκόρ. Και τα εθνικά κλιματικά σχέδια και οι τρέχουσες πολιτικές υπολείπονται επικίνδυνα».
Αν συνεχίσουμε μόνο με τις σημερινές πολιτικές, η θέρμανση θα φτάσει τους 2,8°C, προειδοποιεί η έκθεση.
Η υπέρβαση του 1,5°C θεωρείται πλέον αναπόφευκτη
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού πάνω από το 1,5°C αυξάνει τα ακραία καιρικά φαινόμενα και την πιθανότητα μη αναστρέψιμων αλλαγών στον πλανήτη, από τον θάνατο των κοραλλιογενών υφάλων μέχρι το λιώσιμο του μόνιμου παγετού.
Ο πλανήτης έχει ήδη θερμανθεί περίπου κατά 1,4°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή και η υπέρβαση του 1,5°C αναμένεται μέσα σε λίγα χρόνια.
Η ομάδα των G20 ευθύνεται για τα τρία τέταρτα των παγκόσμιων εκπομπών, αλλά ο Γκουτέρες επιμένει ότι «όλες οι χώρες, ιδιαίτερα οι μεγάλες ρυπογόνες, πρέπει να κάνουν περισσότερα» για να σταματήσει η θέρμανση του πλανήτη.
Η τελευταία αυτή πρόβλεψη της UNEP για τη θέρμανση είναι χειρότερη από πέρσι, λόγω της επίσημης αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από τη συμφωνία του Παρισιού και των αυξημένων αναθεωρήσεων των ιστορικών εκπομπών, εξηγεί η συντάκτρια της έκθεσης Anne Olhoff.
Η αύξηση των εκπομπών επιβραδύνθηκε στις χώρες της G20, αλλά οι ΗΠΑ αποτέλεσαν «μεγάλη εξαίρεση», προσθέτει η έκθεση.
Μεταξύ των έξι μεγαλύτερων ρυπαντών στον κόσμο, τα προκαταρκτικά στοιχεία για το 2025 δείχνουν αύξηση των εκπομπών στις ΗΠΑ, την Ινδονησία και την Κίνα και μείωση στην Ινδία, τη Ρωσία και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, σε όρους μεγέθους, η αύξηση στις ΗΠΑ κατά 133 μεγατόνους ισοδύναμου CO2 «ξεπέρασε κατά πολύ» την αντίστοιχη οποιασδήποτε άλλης χώρας, λόγω της αυξημένης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και της ανάκαμψης της παραγωγής ηλεκτρισμού από άνθρακα.
Η δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στην Τουρκία, η οποία θα φιλοξενήσει τη σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου.
Οι ΗΠΑ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ρυπαντής στον κόσμο, μετά την Κίνα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει χαρακτηρίσει την κλιματική αλλαγή απάτη και έχει ανατρέψει πολιτικές καθαρής ενέργειας, την ώρα που ενισχύει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων.
Η εκτελεστική γραμματέας της UNEP, Inger Andersen, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι καμία χώρα δεν είναι προστατευμένη από την κλιματική αλλαγή και ότι οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές «σε κάθε έθνος του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ».
Λιγότερος άνθρακας και μειωμένες εκπομπές μεθανίου
Η έκθεση περιγράφει ένα σενάριο με πιθανότητα 50% να επανέλθει η παγκόσμια θέρμανση στο 1,5°C έως το 2100.
Για να επιτευχθεί αυτό, η θέρμανση πρέπει να κορυφωθεί γύρω στους 1,8°C μέχρι το 2050 και να αφαιρεθούν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα ώστε η θερμοκρασία να μειωθεί περαιτέρω.
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα θα πρέπει να μειωθεί τουλάχιστον κατά 75% έως το 2035 σε σχέση με το 2025 και να έχει ουσιαστικά καταργηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο μέχρι το 2040.
Οι εκπομπές μεθανίου θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 25% χαμηλότερες από τα επίπεδα του 2025 έως το 2035 και τουλάχιστον 40% χαμηλότερες έως το 2040.
«Το βασικό συμπέρασμα είναι απλό: οι κυβερνήσεις πρέπει να προχωρήσουν άμεσα στην εφαρμογή πολιτικών που μειώνουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων», δηλώνει ο Μπιλ Χερ, διευθύνων σύμβουλος του διεθνούς ινστιτούτου πολιτικής Climate Analytics.
Ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική κρίση κατηγορούν τους μεγάλους ρυπαντές ότι εγκαταλείπουν τους στόχους του Παρισιού και μια σκληρή αντιπαράθεση για τον στόχο του 1,5°C αναμένεται στη σύνοδο COP31.
«Πρόκειται για ιστορική αποτυχία πολιτικής ηγεσίας. Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη εδώ και δεκαετίες, αλλά οι κυβερνήσεις προτίμησαν την καθυστέρηση αντί για τη δράση. Οι συνέπειες θα μετρηθούν σε ζωές που θα χαθούν, όχι μόνο σε βαθμούς θέρμανσης», λέει ο Μοχάμεντ Αντόου, διευθυντής του think tank Power Shift Africa με έδρα την Κένυα.
Ο Γκουτέρες αναγνωρίζει ότι υπάρχει «κενό ηγεσίας» στο πεδίο του κλίματος, αλλά υπογραμμίζει ότι η υπέρβαση του 1,5°C «δεν συνιστά παράδοση».