«Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να υποβαθμίζεται με ανησυχητικούς ρυθμούς, όμως μέσα σε αυτή τη δραματική πτώση υπάρχουν λόγοι αισιοδοξίας.»
Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να υποβαθμίζεται με «ανησυχητικό ρυθμό», ωστόσο οι ειδικοί επιμένουν ότι υπάρχουν ακόμη λόγοι ελπίδας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Νέα έρευνα από τη WWF και τη Zoological Society of London (ZSL) προειδοποιεί ότι υπήρξε κατά μέσο όρο μείωση 73 τοις εκατό στο μέγεθος των παρακολουθούμενων πληθυσμών άγριας ζωής μέσα σε περίοδο 52 ετών.
Ο δείκτης Living Planet (LPI) παρακολουθεί πώς εξελίσσονται οι πληθυσμοί των ειδών σε όλο τον κόσμο και βασίζεται σε σχεδόν 35.803 τάσεις πληθυσμών και 5.790 είδη σπονδυλοζώων (αμφίβια, πουλιά, ψάρια, θηλαστικά και ερπετά).
Τα πιο πρόσφατα ευρήματά του, που δημοσιεύονται στην έκθεση Living Planet Report (LPR) 2026 της WWF, δείχνουν ότι οι παρακολουθούμενοι πληθυσμοί άγριας ζωής μειώθηκαν κατά μέσο όρο 2,5 τοις εκατό μεταξύ 1970 και 2022.
Ο LPI χρησιμοποιεί τις μεταβολές στα μεγέθη των πληθυσμών για να διαπιστώσει αν, κατά μέσο όρο, η σχετική αφθονία των παρακολουθούμενων ειδών σπονδυλοζώων έχει αυξηθεί, μειωθεί ή παραμείνει σταθερή. Αυτό δεν σημαίνει ότι σήμερα υπάρχουν συνολικά 73 τοις εκατό λιγότερα άγρια ζώα απ’ ό,τι το 1970.
Τι προκαλεί τη μείωση των πληθυσμών άγριας ζωής;
Η νέα έρευνα προειδοποιεί ότι η απώλεια και υποβάθμιση ενδιαιτημάτων είναι οι πιο συχνά αναφερόμενες απειλές που πλήττουν τους παρακολουθούμενους πληθυσμούς άγριας ζωής, ακολουθούμενες από την υπερεκμετάλλευση, την κλιματική αλλαγή, τη ρύπανση, τα χωροκατακτητικά είδη και τις ασθένειες.
«Αυτές οι απειλές, με τη σειρά τους, τροφοδοτούνται από ευρύτερες συστημικές αποτυχίες στα συστήματα τροφίμων, ενέργειας και χρηματοδότησης», αναφέρει η έκθεση.
Οι πιο απότομες μειώσεις καταγράφονται στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, την Αφρική και την Ασία και Ειρηνικό.
Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, οι μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στη φύση είχαν ήδη συντελεστεί και η βιοποικιλότητα βρισκόταν σε χειρότερη κατάσταση ήδη στο έτος βάσης 1970, κάτι που εξηγεί γιατί η αρνητική τάση σε αυτές τις περιοχές είναι μικρότερη.
«Η πρόοδος έχει ήδη ξεκινήσει»
Παρά τα σκληρά ευρήματα, η έκθεση αναδεικνύει την αποτελεσματικότητα των δράσεων προστασίας, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να αντιστραφεί η τάση.
Οι τίγρεις είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 2010 είχαν απομείνει μόνο περίπου 3.200 τίγρεις στο φυσικό τους περιβάλλον και το είδος έδειχνε να οδεύει γρήγορα προς την εξαφάνιση. Όμως μέχρι πέρυσι, ο πληθυσμός είχε αυξηθεί σε περίπου 5.700 ζώα, σημειώνοντας άνοδο 70 τοις εκατό.
Ο τόνος με μπλε πτερύγια του Ατλαντικού είχε επίσης πάρει τον ίδιο δρόμο, με τους πληθυσμούς του να καταρρέουν ύστερα από δεκαετίες υπεραλίευσης. Σήμερα, οι πληθυσμοί έχουν ανακάμψει σε σημείο που κανένα από τα δύο είδη δεν θεωρείται πλέον απειλούμενο.
Στη Νότια Αφρική, οι πληθυσμοί ελεφάντων είναι σταθεροί ή αυξάνονται σε πολλές περιοχές όπου οι τοπικές κοινότητες αναλαμβάνουν τη διαχείριση της γης που μοιράζονται μαζί τους.
Και πέρυσι, η πράσινη θαλάσσια χελώνα έγινε η πρώτη θαλάσσια χελώνα που υποβαθμίστηκε ποτέ από την κατηγορία «Endangered» στην κατηγορία «Least Concern», έπειτα από δεκαετίες δράσεων προστασίας.
«Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να υποβαθμίζεται με ανησυχητικό ρυθμό, όμως μέσα σε αυτές τις απότομες μειώσεις υπάρχουν λόγοι για ελπίδα», δηλώνει η δρ Kirsten Schuijt, γενική διευθύντρια της WWF International.
«Η έκθεση αναδεικνύει στοιχεία που δείχνουν ότι πολλοί πληθυσμοί ειδών είναι σταθεροί ή ανακάμπτουν, μαζί με εμπνευστικές ιστορίες που αποδεικνύουν πως η φύση μπορεί να ξαναβρεί τα πατήματά της και ότι η αλλαγή είναι δυνατή.»
Η δρ Schuijt αποδίδει την ανάκαμψη των πληθυσμών τίγρεων, τόνου με μπλε πτερύγια και πράσινων χελωνών σε χρόνια «συνεπούς συλλογικής προστασίας».
Προσθέτει: «Για να συνεχιστούν και να επεκταθούν αυτές οι επιτυχίες προστασίας, οι βιομηχανίες και τα συστήματα που οδηγούν στην απώλεια της φύσης πρέπει να μετασχηματιστούν.
Η πρόοδος έχει ήδη ξεκινήσει. Όχι παντού και όχι ακόμη στην απαιτούμενη κλίμακα, αλλά αρκετά ώστε να δείχνει ότι η αλλαγή είναι δυνατή. Ήρθε η ώρα να επιταχύνουμε την κλίμακα των συστημικών αλλαγών που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και να συνεργαστούμε σε αρμονία με τη φύση για να οικοδομήσουμε έναν πιο βιώσιμο, δίκαιο και ανθεκτικό κόσμο.»
Τα τρία συστήματα που οδηγούν στην απώλεια βιοποικιλότητας
Παρότι η έκθεση αναγνωρίζει τη σημασία αυτών των ανακάμψεων, υποστηρίζει ότι αυτές εντάσσονται σε ένα «πολύ μεγαλύτερο σύνολο δυνάμεων» που σπρώχνουν τη βιοποικιλότητα προς την αντίθετη κατεύθυνση. Πρώτο: ο τρόπος με τον οποίο ο κόσμος παράγει και χρησιμοποιεί ενέργεια.
«Η καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου για την τροφοδότηση σπιτιών, μεταφορών και βιομηχανίας παράγει περίπου τα τρία τέταρτα των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που οδηγούν την κλιματική αλλαγή, η οποία έχει πλέον εξελιχθεί σε αιτία απώλειας βιοποικιλότητας σε κάθε οικοσύστημα της Γης», αναφέρει η έκθεση.
Το δεύτερο είναι ο τρόπος με τον οποίο ο κόσμος παράγει και καταναλώνει τροφή. Η γεωργία είναι η μεγαλύτερη μεμονωμένη αιτία απώλειας και υποβάθμισης ενδιαιτημάτων και ο βασικός κινητήριος μοχλός της μείωσης της βιοποικιλότητας.
«Το τρίτο είναι το χρηματοπιστωτικό σύστημα», εξηγεί η έκθεση. «Η κατανομή κεφαλαίου – οι αποφάσεις για το ποιες βιομηχανίες λαμβάνουν επενδύσεις και ποιες όχι – καθορίζει ποιες δραστηριότητες αναπτύσσονται και ποιες συρρικνώνονται.»
Το 2023, περίπου 7,3 τρισ. δολάρια (6,5 τρισ. ευρώ) διοχετεύθηκαν σε δραστηριότητες που βλάπτουν τη φύση, ενώ μόλις 220 δισ. δολάρια (197 δισ. ευρώ) κατευθύνθηκαν σε δραστηριότητες που την προστατεύουν ή την αποκαθιστούν.
«Μέχρι να αλλάξει αυτή η αναλογία, οι βασικοί κινητήριοι παράγοντες της απώλειας βιοποικιλότητας θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται», αναφέρει η έκθεση.
Θετικά σημεία καμπής
Οι ειδικοί λένε ότι ο μετασχηματισμός αυτών των συστημάτων, ακόμη κι αν μοιάζει «αδύνατος», μπορεί να πυροδοτήσει θετικά σημεία καμπής. Αυτό συμβαίνει όταν ξεπερνιέται ένα όριο και η αλλαγή επιταχύνεται.
Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι ένα σαφές παράδειγμα. Πριν από δεκαετίες, μια τεχνολογία όπως η ηλιακή ενέργεια χρησιμοποιούνταν σε αριθμομηχανές τσέπης και δορυφόρους.
Σήμερα, αποτελεί την φθηνότερη πηγή νέας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στις περισσότερες χώρες και συμβάλλει στο να αμβλυνθεί το σοκ στις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη από τον πόλεμο στο Ιράν.
Πέρυσι, η ηλιακή ενέργεια παρήγαγε το 13,1 τοις εκατό της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, ξεπερνώντας τον άνθρακα και πλησιάζοντας το φυσικό αέριο. Μαζί με την αιολική, η ηλιακή ενέργεια παρήγαγε για πρώτη φορά, το 2025, περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια στην ΕΕ από ό,τι τα ορυκτά καύσιμα.
«Κάθε φάση της μετάβασης έχει προκαλέσει αντίσταση από βιομηχανίες και πολιτικά συμφέροντα των οποίων η κυριαρχία απειλείται από αυτήν», αναφέρει η έκθεση.
«Τα τελευταία χρόνια, αυτή η αντίσταση έχει ενταθεί σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Η αντίδραση αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι μετασχηματισμοί και υποδηλώνει ότι η αλλαγή έχει γίνει αρκετά ανατρεπτική ώστε να έχει σημασία. Η υπέρβαση αυτής της φάσης απαιτεί ανθεκτικότητα, διάθεση προσαρμογής και αποφασιστικότητα να συνεχίσουμε.»