Από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας έως τα συστήματα τροφίμων που τροφοδοτούν την κλιματική αλλαγή, ειδικοί παρουσιάζουν 10 ευρήματα που απαιτούν άμεση δράση.
Οι εκπομπές του παρελθόντος έχουν ήδη «κλειδώσει» τις μελλοντικές κλιματικές επιπτώσεις, όμως η έκταση αυτής της ζημιάς εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ενέργειες που θα κάνουμε τώρα, σύμφωνα με μια μεγάλη νέα μελέτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση 10 New Insights In Climate Science έχει συνταχθεί από περισσότερους από 70 επιστήμονες από σχεδόν 30 χώρες και στόχο έχει να μεταφράσει την πολύπλοκη έρευνα σε σύντομα, εύληπτα συμπεράσματα, ώστε να «ενημερώσει αποφάσεις υψηλού διακυβεύματος».
Δημοσιευμένη σήμερα (6 Οκτωβρίου), προειδοποιεί ότι η υπέρβαση του ορίου των 1,5°C, όπως προβλέπεται στη νομικά δεσμευτική Συμφωνία του Παρισιού, συνεπάγεται «ταχύτατα αυξανόμενους κινδύνους μη αναστρέψιμων επιπτώσεων» για τους ωκεανούς, τους παγετώνες και το μόνιμα παγωμένο έδαφος, ενώ το οικονομικό και κοινωνικό κόστος αποδεικνύεται μεγαλύτερο απ’ όσο είχε υπολογιστεί μέχρι σήμερα.
10 συμπεράσματα για να αποτραπεί περαιτέρω κλιματική καταστροφή
«Τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα», λέει ο Johan Rockström, διευθυντής του Potsdam
Institute for Climate Impact Research, συμπρόεδρος της The Earth League και μέλος της συντακτικής επιτροπής της έκθεσης.
«Το 1,5°C είναι ένα όριο που το υπερβαίνουμε με δική μας ευθύνη. Πέρα από αυτό, αυξάνονται οι κίνδυνοι αλυσιδωτών και δυνητικά μη αναστρέψιμων κλιματικών επιπτώσεων, με κάθε επιπλέον δέκατο του βαθμού να τις κάνει πιο σοβαρές».
Τα βασικά ευρήματα των 10 New Insights, που παρουσιάζονται από τα Future Earth, The Earth League και το World Climate Research Programme, δείχνουν ότι το «παράθυρο δράσης» στενεύει αλλά παραμένει ανοικτό, αποτυπώνοντας τι έχει ήδη κλειδώσει, τι μπορεί ακόμη να αποφευχθεί και πού οι πολιτικές μπορούν να έχουν τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Η απορρόφηση θερμότητας από τους ωκεανούς θολώνει τις μακροπρόθεσμες προοπτικές
Οι ωκεανοί συνεχίζουν να απορροφούν πρωτοφανείς ποσότητες θερμότητας λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, «κλειδώνοντας» επιπλέον θέρμανση για τα επόμενα χρόνια.
Τον Αύγουστο, η παγκόσμια θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας έφτασε τους 21,1°C – την υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ. Πέρσι, οι ειδικοί προειδοποίησαν ότι η οξίνιση των ωκεανών του πλανήτη – η μείωση του pH του νερού λόγω της απορρόφησης CO₂ – μπήκε για πρώτη φορά στη ζώνη κινδύνου.
Η νέα έκθεση αναφέρει ότι βαθιές περικοπές στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι «επιτακτικά αναγκαίες» για να αποτραπεί η περαιτέρω μακροπρόθεσμη συσσώρευση θερμότητας.
«Ο ωκεανός υπήρξε ο απορροφητής κραδασμών του πλανήτη μας», λέει η Wendy Broadgate, Global Hub Director στο Future Earth και μέλος της συντακτικής επιτροπής της έκθεσης.
«Επειδή η θερμότητα χρειάζεται δεκαετίες για να φτάσει στα μεγάλα βάθη των ωκεανών, οι σημερινές εκπομπές στην πράξη κλειδώνουν επιπλέον θέρμανση και άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Βαθιές και γρήγορες μειώσεις των εκπομπών είναι ο μόνος τρόπος να περιοριστούν αυτοί οι κίνδυνοι».
Η στάθμη της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει
Η τήξη των παγετώνων και των πάγων τροφοδοτεί την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, εκθέτοντας ολοένα περισσότερους ανθρώπους σε κίνδυνο σοβαρών πλημμυρών.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι ένα μέρος της ανόδου της στάθμης είναι ήδη μη αναστρέψιμο λόγω των εκπομπών του παρελθόντος, όμως το μέγεθός της εξακολουθεί να εξαρτάται από το πόσο γρήγορα ο κόσμος θα δράσει για να μειώσει τα αέρια του θερμοκηπίου.
Οι πηγές γλυκού νερού σπανίζουν
Τα κενά στην κάλυψη των αναγκών σε νερό διευρύνονται, καθώς η ξηρασία στην ξηρά – η μακροπρόθεσμη, μεγάλης κλίμακας μείωση της διαθεσιμότητας και των αποθεμάτων γλυκού νερού – επιταχύνεται. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μέχρι το 2030 ένας στους δύο ανθρώπους αναμένεται να αντιμετωπίσει σοβαρές ελλείψεις νερού.
«Η κλιματική αλλαγή και η αυξανόμενη χρήση νερού προκαλούν ταχεία απώλεια γλυκού νερού στις ηπείρους, απειλώντας την ασφάλεια νερού, τα οικοσυστήματα και την παραγωγή τροφίμων», αναφέρει η έκθεση.
«Οι συνέπειες της αδράνειας εκτείνονται από τις απειλές για τα τοπικά μέσα βιοπορισμού έως τις αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρο το σύστημα της Γης».
Οι κυβερνήσεις ενθαρρύνονται να αναπτύξουν ολιστικά σχέδια διαχείρισης υδάτων, γνωστά ως Integrated Water Resource Management, που λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο τον κύκλο του νερού: από την πηγή μέχρι τη διανομή, την επεξεργασία, την επαναχρησιμοποίηση και την επιστροφή του στο περιβάλλον.
Λύσεις βασισμένες στη φύση, όπως η αποκατάσταση υγροτόπων, ποταμών και δασών, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη συγκράτηση γλυκού νερού στην ξηρά, αντί να το αφήνουν να εξατμιστεί ή να καταλήξει κατευθείαν στον ωκεανό.
Οι επιπτώσεις της υπέρβασης του ορίου των 1,5°C
Πρόσφατη έκθεση του United Nations Environment Programme (UNEP) προειδοποίησε ότι η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα ξεπεράσει τους 1,5°C, πιθανότατα μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Αυτό θα επιταχύνει μεγάλο μέρος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που βιώνει ήδη ο φυσικός κόσμος, από τις συρρικνούμενες παγοκρηπίδες μέχρι την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την «άνευ προηγουμένου κατάρρευση» κοραλλιογενών υφάλων και τροπικών δασών.
Το UNEP αναφέρει ότι «δεν υπάρχουν καλά αποτελέσματα αν παραμείνουμε πάνω από τους 1,5°C» και ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να επικεντρωθούν στο να κρατήσουν την υπέρβαση όσο το δυνατόν μικρότερη και συντομότερη.
Τα συστήματα τροφίμων εξακολουθούν να τροφοδοτούν την κλιματική αλλαγή
Η έκθεση αναφέρει ότι ο μετασχηματισμός των συστημάτων τροφίμων, ιδίως μέσω πιο φυτοφαγικών διατροφών, μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την υγεία, αλλά πρέπει να γίνει «προσεκτικά και δίκαια».
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η παραγωγή τροφίμων και η γεωργία ευθύνονται για περίπου το ένα τρίτο των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αποτελώντας τη δεύτερη αιτία μετά την καύση ορυκτών καυσίμων – με το κρέας να έχει αναδειχθεί στον κύριο υπαίτιο.
Στην πραγματικότητα, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης αντιστοιχούν μεταξύ 81 και 86 τοις εκατό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την παραγωγή τροφίμων στην ΕΕ, παρότι παρέχουν μόνο εκτιμώμενο 32 τοις εκατό των θερμίδων και 64 τοις εκατό της πρωτεΐνης.
Σύμφωνα με τον υπολογιστή ανθρακικού αποτυπώματος CO2 Everything, μια μερίδα βοδινού 100 γραμμαρίων ισοδυναμεί με 78,7 χιλιόμετρα οδήγησης, απελευθερώνοντας 15,5 κιλά ισοδύναμου CO2.
Κατανοώντας το «κοινωνικό κόστος» του άνθρακα
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι οικονομικές ζημιές που προκαλούνται από τις εκπομπές άνθρακα είναι «ουσιαστικά υψηλότερες» απ’ όσο είχε υπολογιστεί, προσθέτοντας ότι κάθε επιπλέον τόνος CO2 συνεπάγεται «πρόσθετο κίνδυνο».
«Η χρήση πιο ρεαλιστικών, ενημερωμένων κλιματικών μοντέλων αποκαλύπτει ένα κοινωνικό κόστος του άνθρακα έως και τέσσερις φορές υψηλότερο», αναφέρει η έκθεση.
Ενίσχυση των αιτημάτων για αποζημίωση
Οι επιστημονικές εξελίξεις καθιστούν πλέον δυνατό να ανιχνεύονται οι κλιματικές επιπτώσεις πίσω στις εκπομπές που τις προκάλεσαν.
Αυτό σημαίνει ότι οι επιστήμονες μπορούν τώρα να συνδέσουν μια μεμονωμένη εταιρεία ή έναν μεγάλο ρυπαντή με συγκεκριμένη θέρμανση – και ενδεχομένως ακόμη και με συγκεκριμένες απώλειες ή ζημιές.
Στο μέλλον, αυτά τα επιπλέον στοιχεία θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις κλιματικές προσφυγές και τις απαιτήσεις για αποζημίωση.
Τα «κλιματικά κλαμπ» μπορούν να βοηθήσουν τις βιομηχανίες να καθαρίσουν το αποτύπωμά τους
«Κλιματικά κλαμπ» που αποτελούνται από χώρες οι οποίες συνεργάζονται σε κλιματικές και εμπορικές πολιτικές μπορούν να δημιουργήσουν μια συλλογική δύναμη για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα.
Αυτά τα λεγόμενα κλαμπ μπορούν, για παράδειγμα, να στηρίξουν φόρους άνθρακα στα σύνορα, που αποτρέπουν τις εταιρείες από το να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε περιοχές με ασθενέστερες κλιματικές πολιτικές – ένα φαινόμενο γνωστό ως «διαρροή άνθρακα».
Υπάρχει όμως και ένας σημαντικός ενδοιασμός. Παρότι τα κλιματικά κλαμπ μπορούν να επιταχύνουν την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, μπορεί επίσης να έχουν τιμωρητικό αποτέλεσμα για τις αναπτυσσόμενες χώρες που δεν διαθέτουν τα εργαλεία, τα χρήματα ή την τεχνολογία για να μειώσουν τις εκπομπές τους.
Γι’ αυτό οι συντάκτες προτείνουν ότι οι πλουσιότερα κράτη ενδέχεται να χρειαστεί να συνδυάσουν αυστηρότερους κανόνες με τεχνική ή χρηματοδοτική στήριξη προς άλλες οικονομίες.
Η παρεμπόδιση της κλιματικής δράσης γίνεται όλο και πιο δύσκολο να εντοπιστεί
Η πρόοδος υπονομεύεται πλέον όχι μόνο από την άρνηση της κλιματικής αλλαγής.
Η έκθεση αναφέρει ότι οι βιομηχανίες με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα εμποδίζουν την αποτελεσματική πολιτική όχι μόνο αρνούμενες πλέον την ύπαρξη της κλιματικής κρίσης. Οι προσπάθειες άσκησης επιρροής περιλαμβάνουν πλέον μια πληθώρα πιο «λεπτών» τακτικών, από το greenwashing έως τη ψηφιακή διάδοση παραπληροφόρησης.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πιο απατηλή μορφή συγκάλυψης της κλιματικής πραγματικότητας, η έκθεση ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια στη λόμπι και τις πολιτικές δωρεές, αυστηρότερους κανόνες κατά των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών και συντονισμένη δράση κατά της παραπληροφόρησης.
Οι συγκρούσεις οδηγούν σε άνισες ενεργειακές μεταβάσεις
Πόλεμοι, εμπορικές διενέξεις και σκληρός ανταγωνισμός για τις ενεργειακές πηγές δυσκολεύουν την παγκόσμια προσπάθεια για απανθρακοποίηση.
Οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια, όπως αυτές που προκαλούνται από τον πόλεμο στο Ιράν και τον πόλεμο στην Ουκρανία, δεν έχουν αντιμετωπιστεί με μία ενιαία αντίδραση. Ενώ πολλές πλούσιες χώρες έχουν επενδύσει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως ασπίδα απέναντι στα σοκ στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, άλλες έχουν εντείνει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων ή αναζητούν νέες πηγές στο εξωτερικό.
Η έκθεση εξηγεί ότι η παγκόσμια αστάθεια μπορεί να κάνει την ενεργειακή μετάβαση ακόμη πιο άνιση από ό,τι είναι ήδη.
Ορισμένα μπλοκ χωρών θα μπορούσαν να απομονώσουν ουδέτερα ή πολιτικά ασταθή κράτη, επιβραδύνοντας τελικά τις παγκόσμιες προσπάθειες απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Και επειδή, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πιο ευάλωτοι πλήττονται περισσότερο από τις αυξήσεις των τιμών, οι συντάκτες προσθέτουν ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι ανησυχίας για τη μελλοντική κλιματική δικαιοσύνη.