Από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας έως τα συστήματα τροφίμων που επιδεινώνουν την κλιματική αλλαγή, ειδικοί παρουσιάζουν 10 κρίσιμες επισημάνσεις για άμεση δράση.
Οι εκπομπές του παρελθόντος έχουν ήδη “κλειδώσει” ορισμένες μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αλλά το μέγεθος αυτής της ζημιάς εξακολουθεί να εξαρτάται από τις δράσεις που θα αναλάβουμε τώρα, σύμφωνα με μια σημαντική νέα μελέτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση 10 New Insights In Climate Science, που έχει συνταχθεί από περισσότερους από 70 επιστήμονες σε σχεδόν 30 χώρες, στοχεύει να μετατρέψει σύνθετη έρευνα σε προσιτά, συνοπτικά συμπεράσματα ώστε να “ενημερώσει αποφάσεις με υψηλό διακύβευμα”.
Δημοσιευμένη σήμερα (6 Οκτωβρίου), προειδοποιεί ότι η υπέρβαση του 1,5°C, όπως προβλέπεται στη νομικά δεσμευτική Συμφωνία του Παρισιού, συνεπάγεται “ταχέως κλιμακούμενους κινδύνους μη αναστρέψιμων επιπτώσεων” για τους ωκεανούς, τους παγετώνες και το μόνιμα παγωμένο έδαφος, ενώ οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της υπέρβασης είναι μεγαλύτερες απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
10 βασικά συμπεράσματα για να αποτραπεί περαιτέρω κλιματική ζημιά
“Τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα”, λέει ο Johan Rockström, διευθυντής του Potsdam
Institute for Climate Impact Research, συμπρόεδρος του The Earth League και μέλος της συντακτικής επιτροπής της έκθεσης.
“Το 1,5°C είναι ένα όριο που το ξεπερνάμε με δική μας ευθύνη. Πέρα από αυτό, οι κίνδυνοι για αλυσιδωτές και ενδεχομένως μη αναστρέψιμες κλιματικές επιπτώσεις αυξάνονται, με κάθε επιπλέον δέκατο του βαθμού να τις κάνει πιο σοβαρές”.
Τα βασικά σημεία των 10 New Insights, που δημιουργήθηκαν από τους Future Earth, The Earth League και το World Climate Research Programme, καταγράφουν ένα “στενότερο παράθυρο δράσης” που όμως παραμένει ανοικτό, δείχνοντάς μας τι έχει ήδη κλειδώσει, τι μπορεί ακόμη να αποφευχθεί και πού η πολιτική μπορεί να έχει τη μεγαλύτερη επίδραση.
Η απορρόφηση θερμότητας από τον ωκεανό θολώνει τις μακροπρόθεσμες προοπτικές
Οι ωκεανοί συνεχίζουν να απορροφούν ποσότητες ρεκόρ θερμότητας λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, “κλειδώνοντας” επιπλέον θέρμανση για τα επόμενα χρόνια.
Τον Αύγουστο, η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας παγκοσμίως έφτασε τους 21,1°C – το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ. Οι ειδικοί είχαν προειδοποιήσει πέρυσι ότι η οξίνιση των ωκεανών – η μείωση του pH του νερού λόγω απορρόφησης CO₂ – μπήκε για πρώτη φορά στη ζώνη κινδύνου.
Η νέα έκθεση αναφέρει ότι απαιτούνται “επειγόντως” βαθιές μειώσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω μακροπρόθεσμη συσσώρευση θερμότητας.
“Ο ωκεανός υπήρξε το αμορτισέρ του πλανήτη μας”, λέει η Wendy Broadgate, Global Hub Director στο Future Earth και μέλος της συντακτικής επιτροπής της έκθεσης.
“Επειδή η θερμότητα χρειάζεται δεκαετίες για να φτάσει στα βάθη του ωκεανού, οι σημερινές εκπομπές ουσιαστικά κλειδώνουν περαιτέρω θέρμανση και άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Βαθιές, γρήγορες μειώσεις στις εκπομπές είναι ο μόνος τρόπος να περιορίσουμε αυτούς τους κινδύνους”.
Η στάθμη της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει
Η τήξη των παγετώνων και των παγοκαλυμμάτων οδηγεί σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας, εκθέτοντας ολοένα και περισσότερους ανθρώπους σε σοβαρές πλημμύρες.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι ένα μέρος αυτής της ανόδου είναι ήδη μη αναστρέψιμο λόγω των εκπομπών του παρελθόντος, όμως το ακριβές μέγεθός της εξακολουθεί να εξαρτάται από το πόσο γρήγορα θα μειώσει η διεθνής κοινότητα τα αέρια του θερμοκηπίου.
Οι πηγές γλυκού νερού λιγοστεύουν
Τα υδατικά κενά διευρύνονται καθώς η ξήρανση των ηπείρων – η μακροχρόνια, μεγάλης κλίμακας μείωση της διαθεσιμότητας γλυκού νερού και των αποθεμάτων του – επιταχύνεται. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μέχρι το 2030 ένας στους δύο ανθρώπους αναμένεται να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις νερού.
“Η κλιματική αλλαγή και η αυξανόμενη χρήση νερού προκαλούν την ταχεία απώλεια γλυκού νερού σε ολόκληρες τις ηπείρους, απειλώντας την ασφάλεια του νερού, τα οικοσυστήματα και την παραγωγή τροφίμων”, αναφέρει η έκθεση.
“Οι συνέπειες της αδράνειας εκτείνονται από τις απειλές για τα τοπικά εισοδήματα μέχρι τις αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρο το σύστημα της Γης”.
Οι κυβερνήσεις ενθαρρύνονται να αναπτύξουν ολιστικά σχέδια διαχείρισης υδάτων, γνωστά ως Integrated Water Resource Management, που λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο τον υδρολογικό κύκλο: από την πηγή έως τη διανομή, την επεξεργασία, την επαναχρησιμοποίηση και την επιστροφή στο περιβάλλον.
Λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως η αποκατάσταση υγροτόπων, ποταμών και δασών, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη συγκράτηση γλυκού νερού στην ξηρά, αντί να το αφήνουν να εξατμιστεί ή να καταλήξει απευθείας στον ωκεανό.
Οι επιπτώσεις της υπέρβασης του 1,5°C
Πρόσφατη έκθεση του United Nations Environment Programme (UNEP) προειδοποίησε ότι η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα ξεπεράσει το 1,5°C, πιθανότατα μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Αυτό θα επιτάχυνε μεγάλο μέρος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που ήδη βιώνει ο φυσικός κόσμος, από τα συρρικνούμενα παγοκαλύμματα έως την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την “πρωτοφανή κατάρρευση” κοραλλιογενών υφάλων και τροπικών δασών.
Το UNEP αναφέρει ότι “δεν υπάρχουν καλά αποτελέσματα αν παραμείνουμε πάνω από το 1,5°C” και ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να επικεντρωθούν στο να κρατήσουν την υπέρβαση όσο το δυνατόν μικρότερη και συντομότερη.
Τα συστήματα τροφίμων εξακολουθούν να τροφοδοτούν την κλιματική αλλαγή
Η έκθεση αναφέρει ότι ο μετασχηματισμός των συστημάτων τροφίμων, ιδιαίτερα μέσω πιο φυτοκεντρικών διατροφών, μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την υγεία, αλλά πρέπει να γίνει “προσεκτικά και δίκαια”.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η παραγωγή τροφίμων και η γεωργία ευθύνονται για το ένα τρίτο των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δεύτερη μόνο μετά την καύση ορυκτών καυσίμων – και το κρέας έχει αναγνωριστεί ως ο βασικός ένοχος.
Στην πραγματικότητα, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης αντιπροσωπεύουν μεταξύ 81 και 86 τοις εκατό των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την παραγωγή τροφίμων στην ΕΕ, παρότι εκτιμάται ότι παρέχουν μόλις 32 τοις εκατό των θερμίδων και 64 τοις εκατό της πρωτεΐνης.
Σύμφωνα με τον υπολογιστή ανθρακικού αποτυπώματος CO2 Everything, μια μερίδα 100 γραμμαρίων βοδινού ισοδυναμεί με 78,7 χλμ. οδήγησης, απελευθερώνοντας 15,5 κιλά ισοδύναμου CO2.
Κατανόηση του “κοινωνικού κόστους” του άνθρακα
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι οικονομικές ζημιές που προκαλούνται από τις εκπομπές άνθρακα είναι “ουσιαστικά μεγαλύτερες” από ό,τι είχε εκτιμηθεί μέχρι σήμερα, προσθέτοντας ότι κάθε επιπλέον τόνος CO2 συνεπάγεται “πρόσθετο κίνδυνο”.
“Η χρήση πιο ρεαλιστικών, επικαιροποιημένων κλιματικών μοντέλων αποκαλύπτει ένα κοινωνικό κόστος του άνθρακα έως και τέσσερις φορές υψηλότερο”, αναφέρει η έκθεση.
Ενίσχυση των αξιώσεων για αποζημίωση
Οι επιστημονικές εξελίξεις καθιστούν πλέον δυνατή την ιχνηλάτηση των κλιματικών επιπτώσεων πίσω στις εκπομπές που τις προκάλεσαν.
Αυτό σημαίνει ότι οι επιστήμονες μπορούν πλέον να συνδέσουν μια μεμονωμένη εταιρεία ή έναν μεγάλο ρυπαντή με τη θέρμανση – και ίσως ακόμη και με συγκεκριμένες απώλειες ή ζημιές.
Στο μέλλον, αυτά τα επιπλέον στοιχεία θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη κλιματική δικαστική διεκδίκηση και τις απαιτήσεις για αποζημίωση.
Οι “κλιματικοί σύλλογοι” μπορούν να βοηθήσουν τις βιομηχανίες να καθαρίσουν το αποτύπωμά τους
“Κλιματικοί σύλλογοι” που αποτελούνται από χώρες που συνεργάζονται σε πολιτικές για το κλίμα και το εμπόριο μπορούν να δημιουργήσουν μια συλλογική δύναμη για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα.
Οι λεγόμενοι αυτοί σύλλογοι μπορούν, για παράδειγμα, να στηρίξουν φόρους στα σύνορα με βάση τον άνθρακα, που εμποδίζουν τις εταιρείες να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε περιοχές με πιο χαλαρές κλιματικές πολιτικές – ένα φαινόμενο γνωστό ως “διαρροή άνθρακα”.
Υπάρχει όμως μια επιφύλαξη. Παρότι οι κλιματικοί σύλλογοι μπορούν να επιταχύνουν την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, μπορεί επίσης να έχουν τιμωρητική επίδραση σε αναπτυσσόμενες χώρες που στερούνται τα μέσα, τα χρήματα ή την τεχνολογία για να μειώσουν τις εκπομπές.
Γι’ αυτό οι συγγραφείς προτείνουν ότι τα πλουσιότερα κράτη ίσως χρειαστεί να συνδυάσουν αυστηρότερους κανόνες με τεχνική ή χρηματοδοτική στήριξη προς άλλες οικονομίες.
Η παρεμπόδιση της κλιματικής δράσης γίνεται πιο δύσκολο να εντοπιστεί
Η πρόοδος ανατρέπεται πλέον όχι μόνο από την άρνηση της κλιματικής αλλαγής.
Η έκθεση αναφέρει ότι οι βιομηχανίες με βαρύ ανθρακικό αποτύπωμα μπλοκάρουν την αποτελεσματική πολιτική όχι μόνο αρνούμενες πλέον την ύπαρξη της κλιματικής κρίσης. Οι προσπάθειες άσκησης πίεσης περιλαμβάνουν πλέον μια σειρά πιο λεπτών τακτικών, από το “ξέπλυμα” περιβαλλοντικής ευθύνης έως τη ψηφιακή διάδοση παραπληροφόρησης.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πιο παραπλανητική μορφή κλιματικής συσκότισης, η έκθεση ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια στην άσκηση πίεσης και στις πολιτικές δωρεές, αυστηρότερους κανόνες κατά των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών και συντονισμένη δράση ενάντια στην παραπληροφόρηση.
Οι συγκρούσεις δημιουργούν άνισες ενεργειακές μεταβάσεις
Πόλεμοι, εμπορικές διαμάχες και σκληρός ανταγωνισμός για τις ενεργειακές πηγές περιπλέκουν την παγκόσμια προσπάθεια απανθρακοποίησης.
Οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια, όπως εκείνες που προκάλεσαν ο πόλεμος στο Ιράν και ο πόλεμος στην Ουκρανία, δεν έχουν αντιμετωπιστεί με μια ενιαία αντίδραση. Ενώ πολλές πλούσιες χώρες έχουν επενδύσει στις ανανεώσιμες πηγές ως ασπίδα απέναντι σε κραδασμούς στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, άλλες έχουν ενισχύσει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων ή αναζητούν νέες πηγές στο εξωτερικό.
Η έκθεση εξηγεί ότι η παγκόσμια αστάθεια μπορεί να κάνει την ενεργειακή μετάβαση ακόμη πιο άνιση από ό,τι είναι ήδη.
Ορισμένα μπλοκ χωρών θα μπορούσαν να αποκόψουν ουδέτερα ή πολιτικά ασταθή κράτη, επιβραδύνοντας τελικά τις παγκόσμιες προσπάθειες απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Και δεδομένου ότι, τις περισσότερες φορές, οι πιο ευάλωτοι πλήττονται από τις αυξήσεις των τιμών, οι συγγραφείς προσθέτουν ότι υπάρχει βάσιμος λόγος ανησυχίας για τη μελλοντική κλιματική δικαιοσύνη.