Η συρρίκνωση των θαλάσσιων πάγων ωθεί τους παραδοσιακούς ψαράδες πάγου σε χρήση σκαφών ή στην επαγγελματική αλιεία.
Ο ψαράς Χέλγκι Άαργκιλ δεν ξέρει πια τι να περιμένει στα φιόρδ της Γροιλανδίας, όπου περνά έως και πέντε μέρες κάθε φορά με το σκάφος του, συντροφιά τον σκύλο του, τη Μόλι, και τις συνεχώς μεταβαλλόμενες λάμψεις του Βόρειου Σέλαος στον ουρανό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πέρσι, η βάρκα του παγιδεύτηκε σε πάγους που είχαν αποκολληθεί από τον κοντινό παγετώνα. Φέτος, αντίθετα, ο καιρός είναι πολύ πιο υγρός. Τα έσοδά του είναι εξίσου απρόβλεπτα: μια έξοδος μπορεί να του αποφέρει γύρω στις 100.000 δανικές κορόνες (περίπου 13.400 ευρώ) ή και τίποτα.
Το ταχέως μεταβαλλόμενο κλίμα της Αρκτικής δημιουργεί νέα ερωτήματα για τη Γροιλανδία, το ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας που πρόσφατα βρέθηκε στο επίκεντρο λόγω του ενδιαφέροντος του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να την αγοράσει.
Παρότι η στάση του Τραμπ απέναντι στη Γροιλανδία έχει αλλάξει, ο κόσμος δεν έχει καταφέρει να επιβραδύνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η Αρκτική θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη περιοχή στον πλανήτη, εξαιτίας της καύσης πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα.
Κανείς δεν γνωρίζει τι σημαίνει αυτό για την αλιεία, τον κλάδο που σε μεγάλο βαθμό κινεί την οικονομία της Γροιλανδίας. Η αλιεία αντιστοιχεί έως και στο 95% των εξαγωγών, πολλές από τις οποίες κατευθύνονται προς τη μεγαλύτερη αγορά του νησιού, την Κίνα, αλλά και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και την Ευρώπη.
Εξαφανιζόμενοι θαλάσσιοι πάγοι στην Αρκτική
Τυλιγμένος με ένα μάλλινο πουλόβερ για να προστατευτεί από τον παγωμένο άνεμο, ο Άαργκιλ εξηγεί πώς ψαρεύει ιππόγλωσσες και μπακαλιάρους. Άλλα δημοφιλή αλιεύματα είναι οι γαρίδες και το καβούρι του χιονιού, που μαζί με τα πόδια του μπορεί να ξεπεράσει το ένα μέτρο σε μήκος.
Οι παραδοσιακοί ψαράδες στους πάγους, που αποτελούν τη μισή περίπου τοπική βιομηχανία, βιώνουν τις πιο έντονες αλλαγές στον τρόπο που ψαρεύουν.
«Ο πατέρας μου ψάρευε από τον θαλάσσιο πάγο, πάχους ενάμισι μέτρου», θυμάται ο Καρλ Σάντγκριν, επικεφαλής του Icefjord Center, που καταγράφει την κλιματική αλλαγή στην περιοχή και εδρεύει στην πόλη Ιλούλισατ.
Αυτός ο θαλάσσιος πάγος άρχισε να εξαφανίζεται γύρω στο 1997, λέει ο Σάντγκριν, και οι ψαράδες που άνοιγαν τρύπες στον πάγο για να ψαρέψουν στράφηκαν σταδιακά στο ψάρεμα με βάρκα. Η χρήση σκαφών τους επιτρέπει να φτάνουν σε μεγαλύτερες περιοχές, συνεπάγεται όμως επιπλέον κόστος και ρύπανση που επιταχύνει τη θέρμανση.
Οι παραδοσιακοί ψαράδες μπορεί να στραφούν στην εμπορική αλιεία
Η αλιεία έχει διαμορφώσει τις κοινότητες της Γροιλανδίας. Το λιμάνι όπου επιστρέφουν οι ψαράδες για να πουλήσουν την ψαριά τους βρίσκεται στην καρδιά κάθε πόλης ή χωριού. Πριν βγουν στη θάλασσα, ορισμένοι ψαράδες παίρνουν κιβώτια από τις αλιευτικές εταιρείες του νησιού για να συσκευάσουν την ψαριά τους, η οποία, στην πρωτεύουσα Νουούκ, ανελκύεται από το σκάφος στο ιχθυοεργοστάσιο με γερανό.
Ο Τόκε Μπίντζερ, διευθύνων σύμβουλος της Royal Greenland, του μεγαλύτερου εργοδότη στο νησί, λέει ότι ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για ένα μέλλον με πολύ λιγότερους θαλάσσιους πάγους. Αυτό θα μπορούσε να ωθήσει τους παραδοσιακούς ψαράδες προς μεγαλύτερους οικισμούς και στις τάξεις της εμπορικής αλιείας.
Η πρόκληση τώρα είναι πώς θα στηριχθούν οι παραδοσιακοί ψαράδες όταν μερικές φορές υπάρχει, όπως λέει ο Μπίντζερ, «πάρα πολύς πάγος για να πλεύσεις, αλλά πολύ λίγος για να βγεις πάνω του». Ήδη αυτή η απροβλεψιμότητα έχει προκαλέσει ένα «τεράστιο» πρόβλημα.
Η Royal Greenland ήδη δανείζει χρήματα σε ψαράδες για να αγοράσουν βάρκα, τα οποία εκείνοι αποπληρώνουν από την πώληση της ψαριάς τους, προσθέτει ο Μπίντζερ.
Αν όλοι στραφούν στο ψάρεμα με βάρκες, αυτό μπορεί να βοηθήσει οικονομικά, αλλά να οδηγήσει σε υπεραλίευση, λέει ο Μπόρις Βορμ, ειδικός στη θαλάσσια βιοποικιλότητα στο Πανεπιστήμιο Dalhousie στον Καναδά.
Ήδη στη Γροιλανδία υπάρχουν ενδείξεις υπερβολικής αλιείας κοντά στις ακτές, καθώς οι ιππόγλωσσες μικραίνουν σε μέγεθος, λέει ο Μπίντζερ. Ο Βορμ συμφωνεί, χαρακτηρίζοντάς το κλασικό σημάδι υπεραλίευσης: τα μεγαλύτερα ψάρια πιάνονται και μένουν τα μικρότερα, νεότερα.
Το πρόβλημα αυτό μπορεί να επιδεινωθεί καθώς οι υποχωρούντες πάγοι κάνουν τα ψάρια πιο προσβάσιμα. Τα ιχθυαποθέματα ίσως αυξηθούν, καθώς ο θερμότερος καιρός φέρνει περισσότερες βροχές και τήξη πάγων, που με τη σειρά τους μεταφέρουν περισσότερα θρεπτικά συστατικά για το πλαγκτόν, με το οποίο τρέφονται τα ψάρια, εξηγεί ο Βορμ.
Προειδοποιεί όμως ότι τα ψάρια ίσως να μη συμπεριφέρονται πλέον τόσο «προβλέψιμα» όσο στο παρελθόν, αναζητώντας νέες πηγές τροφής αν δεν μπορούν πια να τρέφονται με τα φύκια που αναπτύσσονται κάτω από τον θαλάσσιο πάγο.
Λίγες επιλογές πέρα από την αλιεία
Στο σκάφος του κοντά στο Νουούκ, ο Άαργκιλ σκέφτεται μια ακόμη πρόκληση: ο ζεστός καιρός κάνει ορισμένα ψάρια πιο δύσκολο να πιαστούν, καθώς κατεβαίνουν σε μεγαλύτερα βάθη αναζητώντας πιο κρύα νερά.
«Είναι υπερβολικά ζεστά», λέει, κοιτάζοντας τους λόφους γύρω από το φιόρδ. «Δεν ξέρω πού πάνε τα ψάρια, αλλά δεν είναι τόσα πολλά.»
Οι επιλογές πέρα από την αλιεία παραμένουν περιορισμένες στη Γροιλανδία. Ο τουρισμός αυξάνεται, αλλά απέχει πολύ από το να καλύψει σημαντικό μέρος της οικονομίας.
Η παράδοση βρίσκεται επίσης στον πυρήνα των ανησυχιών για την κλιματική αλλαγή. Ήδη οι οδηγοί έλκηθρων με σκύλους αναγκάζονται να μένουν στη στεριά όταν δεν υπάρχει θαλάσσιος πάγος.
«Είναι πραγματικά πολύ σημαντικό για πολλούς Γροιλανδούς να μπορούν να βγαίνουν στη θάλασσα και να ταξιδεύουν με βάρκα», λέει ο Κεν Γιάκομπσεν, διευθυντής του εργοστασίου της Royal Greenland στο Νουούκ. Η αλιεία είναι «το πιο σημαντικό» πράγμα.
Μόνο στην πρωτεύουσα, λέει, υπάρχουν πάνω από 1.000 σκάφη στο λιμάνι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, σε ένα έδαφος όπου ο συνολικός πληθυσμός μόλις ξεπερνά τις 50.000.