Οι διαπραγματεύσεις για το νέο πακέτο κυρώσεων εξελίχθηκαν σε μια δύσκολη μάχη συμβιβασμών. Η Ελλάδα εξασφάλισε εξαίρεση για τη μεταφορά ρωσικού LNG, ενώ και άλλα κράτη-μέλη πέτυχαν αλλαγές, αναδεικνύοντας τις αυξανόμενες πιέσεις στην ευρωπαϊκή ενότητα.
Για τις Βρυξέλλες, η συμφωνία αυτής της εβδομάδας για ένα νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας αποτελεί ακόμη ένα ορόσημο στη συλλογική προσπάθεια να αποδυναμωθεί ο οικονομικός μηχανισμός που στηρίζει τη γενικευμένη εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Σε μια περίοδο που η Ουκρανία έχει αποκτήσει στρατιωτική δυναμική, οι κυρώσεις μας συνεχίζουν να αποδυναμώνουν τα οικονομικά θεμέλια της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
«Χτυπάμε τον Πούτιν εκεί όπου πονά περισσότερο, διακόπτοντας τις οικονομικές "γραμμές ζωής" στις οποίες βασίζεται για να συνεχίσει τον πόλεμό του», πρόσθεσε η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας.
Ωστόσο, η συμφωνία — και ίσως ακόμη περισσότερο οι δύσκολες διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν πίσω από κλειστές πόρτες — ανέδειξαν τις ολοένα και πιο εμφανείς ρωγμές στην πολιτική ενότητα πάνω στην οποία στηρίζεται το πιο φιλόδοξο καθεστώς κυρώσεων στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, έθεσαν ένα ευρύτερο ερώτημα: Πόσο κόστος είναι πλέον διατεθειμένα να επωμιστούν τα κράτη-μέλη, καθώς ο πόλεμος διανύει πλέον το τέταρτο έτος του, προκειμένου να διατηρηθεί η πίεση προς το Κρεμλίνο.
Για την Ελλάδα, το όριο αυτό φαίνεται να είναι οι θαλάσσιες μεταφορές.
Ως χώρα που διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, η Ελλάδα χρησιμοποίησε το δικαίωμα βέτο προκειμένου να πιέσει τους υπόλοιπους εταίρους να αναδιατυπώσουν την πρόβλεψη για την πλήρη απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), επιτρέποντας τη συνέχιση των σχετικών ναυτιλιακών υπηρεσιών εκτός της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μετά την 1η Ιανουαρίου 2027.
Αρχικά, οι πρέσβεις των κρατών-μελών αντιστάθηκαν στο ενδεχόμενο να ανοίξει ξανά ένα νομοθετικό κείμενο που είχε ήδη εγκριθεί ομόφωνα. Ορισμένοι θεώρησαν ότι η ελληνική στάση υπαγορεύθηκε από εμπορικά συμφέροντα, επισημαίνοντας τον σημαντικό ρόλο της Dynagas, μεγάλης ελληνικής ναυτιλιακής εταιρείας που δραστηριοποιείται στη μεταφορά ρωσικού LNG.
Το γεγονός ότι τόσο η ελληνική κυβέρνηση όσο και η Dynagas προέβαλαν σχεδόν πανομοιότυπα επιχειρήματα υπέρ της εξαίρεσης δεν πέρασε απαρατήρητο.
Παρά τις αντιδράσεις, η Αθήνα παρέμεινε αμετακίνητη και διατήρησε το βέτο της, έως ότου τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, αντιμέτωπα με ένα αδιέξοδο που δεν μπορούσε να ξεπεραστεί, αποδέχθηκαν απρόθυμα τη χορήγηση παρέκκλισης. Ως αποτέλεσμα, η μεταφορά ρωσικού LNG προς πελάτες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συνεχιστεί για το προβλέψιμο μέλλον, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, δεν έκρυψε την ενόχλησή της.
«Τα έσοδα από την ενέργεια αποτελούν την καρδιά της χρηματοδότησης του πολέμου της Ρωσίας και το κόστος για την Ευρώπη ωχριά μπροστά στο τίμημα που πληρώνει καθημερινά ο ουκρανικός λαός», δήλωσε σε τοπικά μέσα ενημέρωσης, σε μια όχι και τόσο διακριτική αιχμή για την ελληνική στάση.
Ωστόσο, η Ελλάδα δεν ήταν η μόνη χώρα που αξιοποίησε την επιρροή της.
Η Βουλγαρία, υπό τη νέα κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, απείλησε δημόσια ότι θα ασκήσει βέτο σε ολόκληρο το πακέτο κυρώσεων, εάν δεν αφαιρούνταν από τον προτεινόμενο κατάλογο κυρώσεων ο Πατριάρχης Κύριλλος, επικεφαλής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, και ο ιδρυτής της Lukoil, Βαγκίτ Αλεκπέροφ. Τελικά, και τα δύο ονόματα αποσύρθηκαν.
Αντιρρήσεις διατύπωσαν επίσης η Πορτογαλία και η Γερμανία απέναντι στους περιορισμούς που προτείνονταν για τις εισαγωγές ρωσικού μπακαλιάρου και μπακαλιάρου Alaska pollock, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσαν να προκληθούν σοβαρές αναταράξεις στις εγχώριες βιομηχανίες τους. Έπειτα από διαδοχικούς γύρους διαβουλεύσεων, τα σχετικά μέτρα αφαιρέθηκαν από το τελικό πακέτο.
Η Γαλλία και η Ιταλία αντιτάχθηκαν επίσης στην πρόταση περιορισμού της πρόσβασης Ρώσων στρατιωτών στη Ζώνη Σένγκεν. Η αρχική πρόταση αποδυναμώθηκε σταδιακά και τελικά περιορίστηκε στη δημιουργία μιας «νομικής βάσης», με ελάχιστο πρακτικό αντίκτυπο.
Την ίδια στιγμή, η Αυστρία κατέγραψε μια πολιτική επιτυχία, καθώς τα κράτη-μέλη συμφώνησαν να εξετάσουν το αμφιλεγόμενο αίτημά της για άρση των κυρώσεων σε βάρος της Rasperia, εταιρείας που βρίσκεται στον κατάλογο κυρώσεων, προκειμένου να αντισταθμιστεί μέρος της ζημίας ύψους 2,1 δισ. ευρώ που υπέστη η Raiffeisen Bank International από τις δραστηριότητές της στη Ρωσία.
Σε αντίθεση με πέρυσι, όταν το σχετικό αίτημα είχε απορριφθεί χωρίς συζήτηση, αυτή τη φορά οι πρέσβεις της ΕΕ, διαβλέποντας τον κίνδυνο ενός ακόμη βέτο, δεσμεύθηκαν απέναντι στην Αυστρία ότι θα αναζητήσουν λύση σε μεταγενέστερο στάδιο.
Αναζητώντας κοινό έδαφος
Δεν είναι η πρώτη φορά — και σίγουρα δεν θα είναι η τελευταία — που ένα πακέτο κυρώσεων βρίσκεται «όμηρος» ενός βέτο. Η Ουγγαρία, υπό τον πρώην πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, είχε μετατρέψει αυτή την τακτική σε σχεδόν μόνιμο χαρακτηριστικό των διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες, προκαλώντας συχνά την έντονη δυσαρέσκεια των υπόλοιπων Ευρωπαίων ηγετών.
Με την αποχώρηση του Όρμπαν από την πρωθυπουργία, τα κράτη-μέλη έχασαν ένα βολικό «άλλοθι», με αποτέλεσμα τα εθνικά συμφέροντα να έρθουν στο προσκήνιο με τρόπο που σπάνια είχε παρατηρηθεί μεταξύ χωρών οι οποίες, σε δημόσιο επίπεδο, εξακολουθούν να επαναβεβαιώνουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία. Αν και η στήριξη αυτή παραμένει σε γενικές γραμμές αδιαμφισβήτητη, κάθε χώρα διεκδικεί πλέον τις δικές της εξαιρέσεις και παραχωρήσεις.
Οι διαπραγματεύσεις για το τελευταίο πακέτο κυρώσεων σημαδεύτηκαν κυρίως από τα βέτο άλλων χωρών και ιδιαίτερα της Ελλάδας. Η Ουγγαρία, αντίθετα, ήταν ουσιαστικά απούσα, γεγονός που αποτυπώνει πόσο έχει αλλάξει το πολιτικό τοπίο μετά την αποχώρηση του Όρμπαν.
«Ασφαλώς δεν ήταν αυτό που θα θέλαμε ιδανικά, αλλά η εξαίρεση περιορίζεται στις ρωσικές εξαγωγές προς τρίτες χώρες», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφερόμενος στην εξαίρεση που συμφωνήθηκε για το LNG.
«Είναι η 21η φορά που επιτυγχάνουμε ομοφωνία για κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η Ρωσία είναι σήμερα η χώρα με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο, ακόμη περισσότερες και από το Ιράν. Ειλικρινά, θεωρώ ότι αυτό αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη ενότητας.»
Διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι, παρά τις εσωτερικές τριβές, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να εγκρίνει διαδοχικά πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αποδομώντας σταδιακά δεκαετίες εμπορικών και επενδυτικών σχέσεων με τον μεγαλύτερο γείτονά της.
Κάθε νέο πακέτο κυρώσεων έχει απτές οικονομικές συνέπειες, γεγονός που αναγκάζει τα υπουργεία των κρατών-μελών να αξιολογούν προσεκτικά τον αντίκτυπο κάθε μέτρου. Στα πρώτα στάδια του πολέμου, το όριο ανοχής απέναντι στο οικονομικό κόστος ήταν αρκετά υψηλό, γεγονός που καθιστούσε τους συμβιβασμούς σχετικά ευκολότερους. Περισσότερα από τέσσερα χρόνια αργότερα, και ενώ δεν διαφαίνεται τέλος στη σύγκρουση, τα εθνικά συμφέροντα αποδεικνύεται ότι είναι ολοένα δυσκολότερο να συμβιβαστούν.
«Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθεί κοινός τόπος. Αυτό είδαμε και αυτή την εβδομάδα», δήλωσε διπλωμάτης στο Euronews, υπό τον όρο να μην κατονομαστεί.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία καλείται να εκτιμά το πολιτικό κλίμα πριν καταθέσει νέες προτάσεις, βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με αυξανόμενη πίεση.
Αρχικά επικεντρώθηκε στους πιο προφανείς τομείς, κυρίως στο τραπεζικό σύστημα και στην ενέργεια. Ύστερα όμως από έναν αριθμό-ρεκόρ πακέτων κυρώσεων, οι νέες επιλογές περιορίζονται ολοένα περισσότερο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πρόταση για επιβολή κυρώσεων στον ρωσικό αλιευτικό τομέα, έναν κλάδο που μέχρι σήμερα είχε μείνει εκτός περιοριστικών μέτρων και συμπεριλήφθηκε στο αρχικό σχέδιο του 21ου πακέτου. Αρκετές κυβερνήσεις αιφνιδιάστηκαν, ενώ ορισμένοι διπλωμάτες χαρακτήρισαν την πρόταση ανεπαρκώς προετοιμασμένη.
«Η Επιτροπή εξαντλεί πλέον τις επιλογές της ως προς το τι μπορεί να συμπεριλάβει στα πακέτα κυρώσεων», σχολίασε δεύτερος διπλωμάτης. «Θα πρέπει να γίνει πιο δημιουργική και κάθε νέο πακέτο είναι πλέον πιο σύνθετο και απαιτεί περισσότερο χρόνο για να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.»
Προκειμένου να αποφεύγονται ολοένα δυσκολότερες διαπραγματεύσεις, ορισμένοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι τα νέα μέτρα θα ήταν προτιμότερο να εγκρίνονται σταδιακά, αντί να συγκεντρώνονται σε μεγάλα πακέτα κυρώσεων. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται ήδη στην περίπτωση της προσθήκης νέων πλοίων που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας.
Ακόμη κι έτσι, η απαίτηση της ομοφωνίας εξακολουθεί να αποτελεί το τελικό εμπόδιο, αφήνοντας τα εθνικά συμφέροντα να διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό το τελικό αποτέλεσμα.