Μεγάλη νέα μελέτη: Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα βιώνουν πιο ευνοϊκές για πυρκαγιές καιρικές συνθήκες.
Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για «μεγάλη ένταση» των καιρικών συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη, καθώς μεγάλες εκτάσεις της ηπείρου συνεχίζουν να φλέγονται.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μη ελεγχόμενες πυρκαγιές έχουν σαρώσει την Ισπανία και τη Γαλλία τις τελευταίες εβδομάδες, κατακαίγοντας πάνω από 120.000 εκτάρια στις δύο χώρες και αναγκάζοντας περισσότερους από 300.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επιχείρηση εκκένωσης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και σημαίνει ότι η ΕΕ οδεύει προς τη χειρότερη αντιπυρική περίοδο που έχει καταγραφεί.
Παρότι τα συστήματα αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης έχουν βοηθήσει να περιοριστεί μέρος της εξάπλωσης, μια πυρκαγιά τετραπλάσιας έκτασης από αυτήν του Παρισιού απείλησε να φουντώσει ξανά στη νοτιοδυτική Γαλλία χθες (29 Ιουλίου), ενώ τρεις πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους στο ελληνικό νησί της Κρήτης.
Η ικανότητα πυρόσβεσης της Ένωσης δυσκολεύεται να συμβαδίσει με την αυξανόμενη ένταση των πυρκαγιών, οι οποίες έχουν γίνει τόσο ισχυρές ώστε να έχουν προκαλέσει δικές τους καταιγίδες.
Καθώς η Ευρώπη ετοιμάζεται για ακόμη ένα κύμα καύσωνα, οι φόβοι για νέες εξάρσεις παραμένουν υψηλοί. Τώρα, νέα έρευνα ρίχνει φως στο πώς η ήπειρος γίνεται ολοένα και πιο εκτεθειμένη σε θανατηφόρες δασικές πυρκαγιές.
Τι κρύβεται πίσω από τον αυξημένο κίνδυνο δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη;
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται σήμερα στο περιοδικό Scientific Reports (πηγή στα Αγγλικά), αναλύει τα εθνικά αρχεία δασικών πυρκαγιών από την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα μαζί με δεδομένα καιρού και κλίματος για την περίοδο 1981-2025.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε τμήματα της Γαλλίας και της Ισπανίας η ένταση των συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές (ζεστές, ξηρές και θυελλώδεις μέρες) αυξήθηκε έως και 50% μεταξύ 2016 και 2025 σε σύγκριση με την περίοδο 1981-2010.
Ο αριθμός των ημερών με «ιδιαίτερα ευνοϊκές για πυρκαγιές συνθήκες» αυξήθηκε επίσης από λιγότερες από 10 ημέρες ανά καλοκαίρι την περίοδο 1981-2010 σε περίπου 25 ημέρες την τελευταία δεκαετία, σε τμήματα κάθε χώρας που μελετήθηκε.
Οι συντάκτες της έκθεσης αναφέρουν ότι η συχνότητα των συνθηκών που προωθούν τις πυρκαγιές αντανακλά αύξηση των ζεστών, ξηρών ημερών και «συνδέεται με μεγάλης κλίμακας κλιματικά μοτίβα», μεταξύ των οποίων το φυσικό φαινόμενο Ελ Νίνιο.
«Μικρότερες διαφορές ατμοσφαιρικής πίεσης στον βόρειο Ατλαντικό συνέπεσαν με αύξηση των συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές σε τμήματα της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Κορσικής και της Ισπανίας», αναφέρει η έκθεση.
«Οι ανωμαλίες της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό, που συνδέονται με το Ελ Νίνιο, προηγήθηκαν συνθηκών ευνοϊκών για πυρκαγιές στη βορειοδυτική Ιβηρική, στη Σικελία και τη νότια Ελλάδα.»
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα περισσότερα επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν αυξήσει προσωρινά τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία κατά περίπου 0,2℃. Αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό όσο η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων και έχει αυξήσει τη μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης κατά περίπου 1,3 - 1,5℃ σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S) της ΕΕ, η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον πλανήτη, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται με ρυθμό περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ανάλυση από την ομάδα World Weather Attribution (WWA) διαπίστωσε επίσης ότι το πρόσφατο κύμα καύσωνα του Ιουνίου στην Ευρώπη – με θερμοκρασίες που έφτασαν τους 40℃ σε αρκετές χώρες – θα ήταν «σχεδόν αδύνατο» να συμβεί ακόμη και το 1976, μόλις πριν από 50 χρόνια.
Παρά ταύτα, ο ετήσιος αριθμός δασικών πυρκαγιών την τελευταία δεκαετία ήταν περίπου 40% χαμηλότερος από την περίοδο 1981-2010 στις πέντε χώρες, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι προσπάθειες διαχείρισης των πυρκαγιών αποδίδουν – μεταξύ άλλων χάρη στη βελτιωμένη εκπαίδευση των πυροσβεστικών σωμάτων και στις πιο αποτελεσματικές καμπάνιες ενημέρωσης του κοινού.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να μειώσει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών;
Εάν δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή, με απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται, αυξάνοντας τον κίνδυνο ακραίων καιρικών φαινομένων που τροφοδοτούν τις πυρκαγιές.
Στο μεταξύ, υπάρχουν πολλές πρακτικές διαχείρισης πυρκαγιών που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι «ελεγχόμενες καύσεις», που αφορούν την ελεγχόμενη πυρπόληση συγκεκριμένων εκτάσεων υπό παρακολούθηση των καιρικών συνθηκών.
Χρησιμοποιούνται συχνά για την απομάκρυνση ξεραμένων φύλλων και μικρών δέντρων, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μεγαλύτερων πυρκαγιών που ξεσπούν συχνά το καλοκαίρι. Μια μελέτη του 2025 (πηγή στα Αγγλικά) από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ έδειξε ότι οι ελεγχόμενες καύσεις μπορούν να μειώσουν τη σφοδρότητα μετέπειτα πυρκαγιών κατά μέσο όρο 16% και τη συνολική ρύπανση από καπνό κατά 14%.
Σύμφωνα με το World Wildlife Fund (WWF), η διασφάλιση «βιώσιμης διαχείρισης της χρήσης γης» μπορεί επίσης να βοηθήσει στον έλεγχο των θανατηφόρων πυρκαγιών – ιδίως σε περιοχές όπου ο κίνδυνος είναι ήδη υψηλός.
«Είναι σημαντικό να ρυθμιστούν οι αλλαγές στη χρήση γης και να επικαιροποιηθούν οι κατευθυντήριες γραμμές χωροταξικού σχεδιασμού ώστε η ανάπτυξη να μην επιδεινώνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς», αναφέρει η οργάνωση.
«Οι επιπτώσεις των πυρκαγιών δεν σταματούν όταν αυτές σβήνουν, καθώς μπορεί να ακολουθήσουν πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους. Μετά από μια πυρκαγιά, μειώστε τον κίνδυνο περαιτέρω ζημιών διασφαλίζοντας ότι οι καμένες εκτάσεις αποκαθίστανται με βλάστηση προσαρμοσμένη σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.»
Ειδικοί από περιβαλλοντικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το WWF και η Wetlands International Europe, ζητούν επίσης την αποκατάσταση των τοπίων και υγιών υδατικών συστημάτων για την αντιμετώπιση της ξηρασίας και των πυρκαγιών.
Ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών μπορεί να αυξηθεί ύστερα από λίγες μόνο μέρες αποπνικτικής ζέστης, καθώς η υγρασία εξατμίζεται από το γρασίδι, τους θάμνους και τη λοιπή βλάστηση. Αυτό τα καθιστά πιο εύφλεκτα και δυσκολότερα στην κατάσβεση.
Ωστόσο, οι υγρότοποι και τα ποτάμια απορροφούν, αποθηκεύουν και απελευθερώνουν σταδιακά το νερό, λειτουργώντας ως φυσικά φράγματα πυρκαγιάς. Όμως η μείωση των υδατικών αποθεμάτων και η υποβάθμιση αυτών των οικοσυστημάτων περιορίζουν την ικανότητά τους να σταματούν την εξάπλωση των πυρκαγιών.
Αξίζει επίσης να εξεταστεί η επανεισαγωγή ειδών που έχει αποδειχθεί ότι περιορίζουν τις ζημιές από πυρκαγιές. Οι κάστορες, για παράδειγμα, έχουν περιγραφεί ως φυσικοί πυροσβέστες λόγω της δραστηριότητάς τους να χτίζουν φράγματα, η οποία έχει διαπιστωθεί ότι ανακόπτει την εξάπλωση των πυρκαγιών, διατηρώντας τη βλάστηση πράσινη κατά τις περιόδους ξηρασίας.