Πυρκαγιές όπως αυτές που μαίνονται εδώ και μία εβδομάδα σε Γαλλία και Ισπανία δείχνουν ένταση που δυσκολεύει ή και καθιστά αδύνατη την άμεση επέμβαση των πυροσβεστών: νέο πρότυπο λόγω κλιματικής αλλαγής που απαιτεί ειδική αντιμετώπιση.
Οι πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν την τελευταία εβδομάδα στη Γαλλία και την Ισπανία, οι οποίες έχουν ήδη κατακάψει πάνω από 115 χιλιάδες εκτάρια και έχουν αναγκάσει περισσότερους από 320 χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ξεχωρίζουν για τη σφοδρότητα και την έκταση των φλογών. Οι γαλλικές αρχές αναγνωρίζουν ότι μπορεί να χρειαστούν μήνες για να τις σβήσουν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πρόκειται για τα πιο πρόσφατα παραδείγματα αυτού που η επιχειρησιακή και επιστημονική κοινότητα άρχισε, από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2010, να χαρακτηρίζει ως «πυρκαγιές έκτης γενιάς», ιδίως μετά τις φωτιές στο Pedrógão Grande στην Πορτογαλία (2017) και στην Ελλάδα (2018), που προκάλεσαν, η καθεμιά, πάνω από 100 θανάτους.
Αυτό το νέο πρότυπο έγινε αρχικά πιο αισθητό στην Ευρώπη, αν και εντοπίστηκε επίσης το 2017 στη Χιλή, όπου επανεμφανίστηκε, με ακόμη πιο σαρωτικό τρόπο, το 2024, χρονιά κατά την οποία καταγράφηκαν 137 νεκροί. Τα ίδια χαρακτηριστικά παρατηρήθηκαν και σε άλλες γεωγραφικές ζώνες, ιδίως στην Αυστραλία (2019-20), στη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών (2020) και στον Καναδά (2023).
Η μεγάλη αλλαγή στη συμπεριφορά της φωτιάς υπαγορεύεται από τις κλιματικές αλλαγές, εξηγεί στην Euronews ο Domingos Xavier Viegas, καθηγητής στη Σχολή Επιστημών και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα (FCTUC) και ειδικός στις αγροτικές πυρκαγιές. Με υψηλότερες θερμοκρασίες, λιγότερες βροχοπτώσεις και χαμηλότερα επίπεδα υγρασίας, το έδαφος και η βλάστηση ξηραίνονται, κάτι που ενισχύει τις «συνθήκες ανάφλεξης» και την «επιφάνεια που είναι διαθέσιμη για να καεί».
Τι ξεχωρίζει μια πυρκαγιά έκτης γενιάς;
Η καταστροφική δυναμική αυτών των μεγα-πυρκαγιών πηγάζει από την ενέργεια που απελευθερώνουν, ικανή να μεταβάλει τις μετεωρολογικές συνθήκες γύρω τους και να εξαντλήσει τα παραδοσιακά μέσα πυρόσβεσης, όσο ισχυρά κι αν είναι.
Όταν απελευθερώνονται πάνω από δέκα μεγαβάτ (MW) ανά μέτρο, η φωτιά δεν μπορεί πλέον να σβηστεί με άμεση επέμβαση των πυροσβεστών, διευκρινίζει ο Xavier Viegas. «Αν το μεταφράσουμε σε μήκος φλόγας, ένα μέτωπο που απελευθερώνει δέκα MW έχει, λίγο-πολύ, φλόγες ύψους δέκα μέτρων», προσθέτει.
«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι σήμερα έχουμε, σε ορισμένες φάσεις της εξάπλωσής τους, πυρκαγιές που εμφανίζουν εντάσεις τρεις, τέσσερις, πέντε, ακόμη και έξι φορές μεγαλύτερες. Δηλαδή, δεν είναι δυνατό να αντιμετωπιστούν φλόγες που φτάνουν σε μήκος έως και 60 μέτρα», παρατηρεί ο ειδικός.
Μια θερμική φόρτιση τέτοιου μεγέθους καθιστά αυτού του τύπου τις πυρκαγιές αυτοτροφοδοτούμενες, ώστε να μην αποτελούν πλέον μόνο φαινόμενο που ελέγχεται από την τοπική ατμόσφαιρα αλλά και να την επηρεάζουν.
Δημιουργούνται εξαιρετικά πυκνά σύννεφα καπνού που μεταφέρουν μεγάλη θερμότητα, αλλάζουν την κατεύθυνση των ανέμων, προκαλούν ηλεκτρικές εκκενώσεις και εκτοξεύουν πυρακτωμένες καύτρες σε αρκετά χιλιόμετρα απόσταση, προκαλώντας νέες εστίες.
Εκτός εποχής και σε ασυνήθιστες γεωγραφίες
Οι πυρκαγιές έκτης γενιάς εκδηλώνονται ολοένα και συχνότερα και, όπως λέει ο ειδικός του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα, «δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός του καλοκαιριού». Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Pedrógão Grande, πριν από εννέα χρόνια, όπου οι φλόγες ξέσπασαν πρώτα τον Ιούνιο, ακόμη την άνοιξη, και αργότερα τον Οκτώβριο, ήδη το φθινόπωρο.
Επιπλέον, εμφανίζονται σε μια «ολοένα και ευρύτερη γεωγραφική κλίμακα», επισημαίνει ο Xavier Viegas. «Συνήθως, στην Πορτογαλία, τέτοιες πυρκαγιές εκδηλώνονταν στον βορρά και στο κέντρο, ενώ πλέον, κατά διαστήματα, εμφανίζονται και στα παράλια και στο Αλεντέζο, σε περιοχές λιγότερο συνηθισμένες».
Η ίδια τάση παρατηρείται και στην υπόλοιπη Ευρώπη, όπου οι φλόγες δεν περιορίζονται πια στον νότο: τις τελευταίες εβδομάδες, χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης όπως η Γερμανία, η Ελβετία και η Νορβηγία βρίσκονται αντιμέτωπες με πυρκαγιές.
Πρόκειται για ένα «παγκόσμιο φαινόμενο» που απαιτεί «ολοκληρωμένη» προσέγγιση, και στην πρόληψη. «Ακόμη και ο τουρίστας πρέπει να το έχει αυτό υπόψη του», τονίζει ο Xavier Viegas, αναφερόμενος στην πρόσφατη πυρκαγιά στην Αλμερία, στη νοτιοανατολική Ισπανία, όπου έχασαν τη ζωή τους 14 άνθρωποι, οι 12 μη Ισπανοί πολίτες. «Δεν ήταν εξοικειωμένοι με αυτή την πραγματικότητα», υπογραμμίζει.
Πώς αντιμετωπίζονται αυτές οι φωτιές;
Τα επίγεια μέσα και ακόμη και τα βαρύτερα εναέρια μέσα παύουν να είναι αποτελεσματικά για να ανακόψουν το μέτωπο μιας πυρκαγιάς έκτης γενιάς. Γι’ αυτό, για την προστασία των πληθυσμών, των περιουσιών και των υποδομών, ο ειδικός της FCTUC συνιστά προσβολή της πυρκαγιάς από την ουρά ή τα πλευρά.
Μπορούν να δημιουργηθούν «ζώνες ασυνέχειας», αξιοποιώντας κάποιο φυσικό εμπόδιο που τυχόν υπάρχει, για παράδειγμα ένα ποτάμι ή μια περιοχή χωρίς βλάστηση.
Μια άλλη στρατηγική είναι να ανοιχτεί μια λωρίδα γης, «κόβοντας τη βλάστηση με ερπυστριοφόρες μηχανές» ή να διευρυνθεί αυτή η λωρίδα «με τη βοήθεια αντιπύρ», κάτι που «μόνο οι αρχές μπορούν να κάνουν». Ωστόσο, η επιχείρηση αυτή αποδεικνύεται επικίνδυνη όταν φυσά δυνατός άνεμος, όπως συμβαίνει συχνά.
«Μερικές φορές, μια προβολή της φωτιάς υπερπηδά αυτό το φράγμα κι έτσι, ας πούμε, όλη η προσπάθεια πάει χαμένη», υπογραμμίζει.
Σε αυτές τις συνθήκες, προειδοποιεί ο Xavier Viegas, χρειάζεται πραγματισμός για να αποφευχθούν τραγωδίες. «Γενικά, οι άνθρωποι περιμένουν από τους πυροσβέστες να σβήσουν οποιαδήποτε πυρκαγιά, όπου κι αν βρίσκεται, και δεν συνειδητοποιούν ότι υπάρχει τμήμα της πυρκαγιάς που δεν μπορεί να κατασταλεί. Δεν πρέπει να επιθυμούμε οι πυροσβέστες να ρισκάρουν τη ζωή τους, και μάλιστα σε έναν αγώνα χωρίς ελπίδα».
Αυτές οι φωτιές είναι ιδιαίτερα καταστροφικές σε δασικά περιβάλλοντα λόγω του διαθέσιμου καύσιμου υλικού, όπως «βλάστηση και δέντρα». Όταν φτάνουν σε πιο αστικές περιοχές, «δεν έχουν πια τα ίδια χαρακτηριστικά εξάπλωσης, και εκεί τα σπίτια και τα κτίρια μπορούν να αποτελέσουν ασφαλείς χώρους για τους ανθρώπους», δηλώνει.
Η μετακίνηση των κατοίκων προς περιοχές με κατοικίες και κτίρια είναι, συνεπώς, μια λύση που πρέπει να εξεταστεί.
«Υπάρχουν ορισμένα σπίτια και κτίρια που, ακόμη κι αν επηρεάζονταν από πυρκαγιά τέτοιας έντασης, πιθανότατα θα άντεχαν και θα λειτουργούσαν ως καταφύγιο», καταλήγει.