Οι ειδικοί λένε ότι τα «νέφη φωτιάς» μπορούν να ενισχύουν ακόμη περισσότερο τις φλόγες και, δημιουργώντας ισχυρούς ανέμους και κεραυνούς, να προκαλούν νέες πυρκαγιές.
Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές που εξακολουθούν να μαίνονται στη Γαλλία και την Ισπανία έχουν οδηγήσει στην απομάκρυνση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, ενώ ένα εξαιρετικά σπάνιο μετεωρολογικό φαινόμενο, το λεγόμενο «νέφος φωτιάς», παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στη Γαλλία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτά τα γιγαντιαία σύννεφα που δημιουργούνται από τις πυρκαγιές μπορούν να τροφοδοτήσουν ακόμη περισσότερο τις φλόγες και, παράγοντας ισχυρούς ανέμους και κεραυνούς, να πυροδοτήσουν νέες εστίες.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα σύννεφα αυτά δεν είναι απλώς προϊόν της πυρκαγιάς· συγκροτούν και δικό τους σύστημα κυκλοφορίας, το οποίο τροφοδοτεί την ίδια την πυρκαγιά.
Επιβεβαιώθηκε ότι το νέφος που σχηματίστηκε το Σαββατοκύριακο στην περιοχή Ζιρόντ, κοντά στο Μπορντό, είναι ο πρώτος καταγεγραμμένος «πυροσωρειονίμβος» ή «νέφος φωτιάς» στη Γαλλία. Την ίδια περίοδο, στις δορυφορικές εικόνες από την περιοχή Καστεγιόν κοντά στη Βαλένθια, στην Ισπανία, εντοπίστηκε ένα παρόμοιο «ανερχόμενο pyrocumulus» νέφος.
Τι είναι το νέφος φωτιάς;
Τα νέφη φωτιάς σχηματίζονται όταν η έντονη θερμότητα από μεγάλες δασικές πυρκαγιές ανυψώνει γρήγορα τον υπερθερμασμένο αέρα προς τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Ο ερευνητής Ζαν-Μπατίστ Φιλίππι από το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS) εξήγησε στο περιοδικό TIME ότι ο σχηματισμός αυτός εξελίσσεται σε δύο φάσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρώτη φάση ονομάζεται pyrocumulus. Η έντονη θερμότητα της πυρκαγιάς ανυψώνει γρήγορα τον αέρα κοντά στο έδαφος και σχηματίζει ένα νέφος πάνω από τη στήλη του καπνού.
Η δεύτερη, πολύ πιο επικίνδυνη φάση είναι ο pyrocumulonimbus. Σε αυτό το στάδιο ο θερμός αέρας ανυψώνεται μέχρι τα ανώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας, ακόμη και κοντά στο όριο της στρατόσφαιρας, και το νέφος μπορεί να μετατραπεί σε μια τεράστια καταιγίδα με κεραυνούς.
Για να μπορέσει να συμβεί αυτό, απαιτείται αφενός μια πολύ μεγάλη πυρκαγιά και αφετέρου να συντρέχουν τα κατάλληλα μετεωρολογικά στοιχεία που υπό κανονικές συνθήκες θα δημιουργούσαν ξηρή καταιγίδα.
Ο Φιλίππι σημείωσε: «Αν δεν υπήρχε η πυρκαγιά, πιθανότατα θα εκδηλωνόταν μια συνηθισμένη καταιγίδα κάπου αλλού. Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι συνθήκες για καταιγίδα συμπίπτουν χρονικά και χωρικά με τη μεγάλη πυρκαγιά».
Η NASA περιγράφει αυτές τις δομές ως εξής: «Τα νέφη pyrocumulus –που μερικές φορές αποκαλούνται και νέφη φωτιάς– είναι επιμήκη, με μορφή κουνουπιδιού και στις δορυφορικές εικόνες εμφανίζονται ως αδιαφανείς λευκές κηλίδες κρεμασμένες πάνω από τον πιο σκούρο καπνό. Τα νέφη pyrocumulus μοιάζουν με τα συνηθισμένα σωρείονέφη, όμως η θερμότητα που κάνει τον αέρα να ανυψώνεται δεν προέρχεται από το έδαφος που ζεσταίνεται από τον ήλιο, αλλά από τη φωτιά. Υπό ορισμένες συνθήκες, τα νέφη pyrocumulus μπορούν να εξελιχθούν σε πλήρως ανεπτυγμένες καταιγίδες και τότε μετατρέπονται σε νέφη pyrocumulonimbus».
Πώς ενισχύεται η πυρκαγιά;
Τα νέφη φωτιάς δημιουργούν ισχυρούς ανέμους στην περιοχή της πυρκαγιάς. Οι άνεμοι αυτοί τροφοδοτούν τις φλόγες με περισσότερο οξυγόνο, ενώ ο θερμός αέρας που ανυψώνεται μεταφέρει περισσότερους υδρατμούς μέσα στο νέφος.
Έτσι, όσο η πυρκαγιά δυναμώνει τόσο το νέφος μεγαλώνει· και όσο το νέφος επεκτείνεται, σχηματίζονται πιο ισχυρά ρεύματα αέρα, που με τη σειρά τους κάνουν την πυρκαγιά ακόμη πιο έντονη. Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή τη διαδικασία ως «θετικό κύκλο ανατροφοδότησης».
Η δυναμική αυτή οδηγεί σε πολύ ταχύτερη εξάπλωση των πυρκαγιών και καθιστά ολοένα δυσκολότερο τον έλεγχό τους.
Έρευνες δείχνουν επίσης ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές μπορεί να πυκνώσει τα σύννεφα και να δυσκολέψει την κάθοδο των σταγονιδίων βροχής προς το έδαφος. Ακόμη και όταν σχηματίζεται βροχή, οι σταγόνες είναι δυνατόν να εξατμιστούν μέσα στον θερμό αέρα προτού φτάσουν στο έδαφος.
Αντί για αυτό, παρατηρούνται ισχυρά καθοδικά ρεύματα αέρα, βροντές και κεραυνοί. Οι κεραυνοί μπορεί να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές, ενώ τα σύννεφα μεταφέρουν καμένα κομμάτια ξύλου και στάχτη σε απόσταση πολλών χιλιομέτρων, δημιουργώντας νέες εστίες.
Επιδείνωση της ποιότητας του αέρα
Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά τα νέφη pyrocumulus, καθώς μπορούν να μεταφέρουν καπνό και ρύπους στα υψηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Σύμφωνα με τη NASA, καθώς οι ρύποι διασπείρονται με τους ανέμους σε αυτά τα ύψη, επηρεάζουν την ποιότητα του αέρα σε πολύ ευρύτερες περιοχές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου νέφη pyrocumulonimbus μετέφεραν καπνό σε γειτονικές πολιτείες.
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο
Τα νέφη pyrocumulus και pyrocumulonimbus εμφανίζονται σπάνια στην Ευρώπη. Ωστόσο, παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί στις δασικές πυρκαγιές της Αυστραλίας την περίοδο 2019-2020 και στην αντιπυρική περίοδο του 2020 στην Καλιφόρνια.
Ο Φιλίππι εκτιμά ότι λόγω της κλιματικής αλλαγής τέτοια φαινόμενα θα εμφανίζονται συχνότερα στην Ευρώπη:
«Για να εκδηλωθεί αυτό το φαινόμενο χρειάζονται τόσο οι κατάλληλες συνθήκες για καταιγίδα όσο και πολύ μεγάλες πυρκαγιές. Στο μέλλον και τα δύο θα εμφανίζονται συχνότερα, άρα αυξάνεται η πιθανότητα να συμπέσουν στον ίδιο τόπο και χρόνο».
Κατά τον ερευνητή, η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει την ενέργεια και την ποσότητα υδρατμών στην ατμόσφαιρα. Αυτό δημιουργεί συνθήκες για ισχυρότερες καταιγίδες, εντονότερες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, αλλά και για πιο σφοδρές πυρκαγιές.