Επιστήμονες χαρτογραφούν ένα από τα τελευταία άγρια οικοσυστήματα του κόσμου, για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τι έχουμε χάσει αλλού
Φωλιές θαλάσσιων χελωνών, κοραλλιογενείς ύφαλοι γεμάτοι ψάρια και μυστηριώδη πλάσματα των βαθέων: αυτά εντόπισαν οι επιστήμονες σε ένα από τα τελευταία, σε μεγάλο βαθμό ανέπαφα, οικοσυστήματα του πλανήτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Δύο απομακρυσμένα κοραλλιογενή ατόλλια στον Ειρηνικό Ωκεανό μελετώνται για να στηρίξουν τις τοπικές και παγκόσμιες προσπάθειες προστασίας.
Τα ατόλλια Μπικάρ και Μποκάκ ανακηρύχθηκαν το 2025 τα πρώτα εθνικά θαλάσσια καταφύγια των Νησιών Μάρσαλ. Έκτοτε, οι επιστήμονες εργάζονται για να δημιουργήσουν μια ολοκληρωμένη οικολογική γραμμή βάσης για την έκταση των 48.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, από τον ουρανό μέχρι τη στεριά και τη θάλασσα.
Τα ευρήματά τους έχουν σημασία πολύ πέρα από τα απομονωμένα αυτά ατόλλια, τα οποία βρίσκονται περίπου 116 και 385 χιλιόμετρα αντίστοιχα από το πλησιέστερο κατοικημένο ατόλλιο.
«Αποτελούν ανάμεσα στα καλύτερα οικολογικά συστήματα αναφοράς που διαθέτουμε, για να κατανοήσουμε καλύτερα τι έχουμε χάσει αλλού και να προσφέρουμε τις θεμελιώδεις γνώσεις που απαιτούνται για αποτελεσματικά μέτρα προστασίας και αποκατάστασης», δήλωσε ο θαλάσσιος οικολόγος, δρ Άλαν Φρίντλαντερ, από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης.
Ο ίδιος ήταν επικεφαλής επιστήμονας σε κοινή αποστολή στα ατόλλια Μπικάρ και Μποκάκ με το πρόγραμμα Pristine Seas, ένα παγκόσμιο εγχείρημα προστασίας και εξερεύνησης που ίδρυσε ο εξερευνητής του National Geographic, Ενρίκ Σάλα, με στόχο την προστασία ζωτικών θαλάσσιων περιοχών.
Αυτό που ανακάλυψαν ήταν «μερικά από τα πιο αδιατάρακτα οικοσυστήματα που απομένουν στην περιοχή» και ίσως σε ολόκληρο τον κόσμο.
«Θησαυροί για ολόκληρο τον πλανήτη»: Τι μπορεί να μάθει ο κόσμος από τα απομακρυσμένα οικοσυστήματα
Εκτεταμένη παρακολούθηση των ατολλίων Μπικάρ και Μποκάκ το 2023 συνέβαλε στη δημιουργία της προστατευόμενης περιοχής.
Οι ερευνητές καθοδηγήθηκαν από το εθνικό πλαίσιο των Νησιών Μάρσαλ για την προστασία με συμμετοχή των κοινοτήτων, το οποίο επιδιώκει να προστατεύει τους φυσικούς πόρους «διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι η νησιωτική ζωή θα ακμάζει για τις επόμενες γενιές», εξηγεί ο Φρίντλαντερ, ο οποίος ηγήθηκε πρόσφατης μελέτης (πηγή στα Αγγλικά) για τα οικοσυστήματα των ατολλίων.
«Τα Μπικάρ και Μποκάκ δεν είναι απλώς θησαυροί για τα Νησιά Μάρσαλ αλλά για ολόκληρο τον πλανήτη, ένα δώρο από την κοινότητα του ατολλίου Ουτιρίκ, η οποία παραδοσιακά και με επιμέλεια προστατεύει αυτά τα εύθραυστα οικοσυστήματα εδώ και δεκαετίες», ανέφερε.
Αν και τα ατόλλια απέκτησαν πρόσφατα εθνικό καθεστώς προστασίας, φροντίζονται εδώ και χρόνια μέσα από δομές κοινοτικής διαχείρισης, με τους ανώτερους αρχηγούς να θεσπίζουν περιοχές «μο» ή «ταμπού». Σε αυτές τις ζώνες η ανθρώπινη δραστηριότητα περιορίζεται, επιτρέποντας στη φύση να ξεκουραστεί και να αναγεννηθεί, μια προσέγγιση που έχει ενσωματωθεί στο εθνικό πλαίσιο.
Το αποτέλεσμα είναι ένα οικοσύστημα που προσφέρει μια μοναδική εικόνα για το πώς λειτουργεί η ζωή με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.
«Η κυβέρνηση των Νησιών Μάρσαλ αξίζει συγχαρητήρια για την οξυδέρκειά της να προστατεύσει αυτά τα παγκόσμια θερμά σημεία βιοποικιλότητας, όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα βρίσκεται μακριά και οι βιότοποι σφύζουν από ζωή», σημείωσε ο Φρίντλαντερ. «Καθώς οι ανθρώπινες δραστηριότητες απειλούν ολοένα περισσότερο τη βιοποικιλότητα, οι περιοχές που δεν υφίστανται έντονη ανθρώπινη πίεση λειτουργούν ως ζωτικά καταφύγια».
Μεγάλες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές όπως αυτές αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο κρίσιμα σημεία αναφοράς για την κατανόηση του πώς δομούνται τα τροπικά θαλάσσια οικοσυστήματα και πώς μπορεί να αλλάξουν σε μια εποχή που διαμορφώνεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, τονίζουν οι ερευνητές.
Απομακρυσμένα ατόλλια σφύζουν από ζωή ενώ η άγρια πανίδα μειώνεται αλλού
Τα Μπικάρ και Μποκάκ προσφέρουν μια σπάνια αντίθεση σε σχέση με το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου. Οι πληθυσμοί της παρακολουθούμενης άγριας ζωής έχουν μειωθεί κατά μέσο όρο κατά 73 τοις εκατό παγκοσμίως από το 1970, σύμφωνα με την Έκθεση Living Planet 2026 της WWF, με τους θαλάσσιους πληθυσμούς να έχουν υποχωρήσει κατά 59 τοις εκατό.
Θερμική καταπόνηση σε επίπεδα που προκαλούν λεύκανση έπληξε το 84 τοις εκατό των κοραλλιογενών υφάλων του κόσμου μεταξύ Ιανουαρίου 2023 και Μαΐου 2025, ενώ μόλις περίπου 3,5 τοις εκατό του ωκεανού θεωρείται πλήρως ή σε μεγάλο βαθμό προστατευμένο.
Χρησιμοποιώντας αυτόνομες καταδύσεις, υποβρύχιο βίντεο, κάμερες βαθέων υδάτων και υποβρύχιο, οι επιστήμονες του προγράμματος Pristine Seas εξερεύνησαν θαλάσσια οικοσυστήματα στον Ειρηνικό που, σε αντίθεση με άλλα, παραμένουν σχετικά ανέπαφα.
Και στα δύο ατόλλια εντόπισαν 15 είδη θαλασσοπουλιών που φωλιάζουν ή πιθανότατα φωλιάζουν εκεί και περισσότερα από 260 είδη ψαριών υφάλου, καθώς και θηρευτές ανοιχτής θάλασσας, μεταξύ των οποίων καρχαρίες, τζακ και γουάχου. Οι κάμερες και το υποβρύχιο αποκάλυψαν επίσης «αναπάντεχα ποικίλες και ελάχιστα γνωστές κοινότητες του βυθού», ενώ δύο από τα ψάρια που καταγράφηκαν ενδέχεται να είναι νέα για την επιστήμη, αναφέρουν οι ερευνητές.
Καταγράφηκαν επίσης φωλιές πράσινων θαλάσσιων χελωνών στο Μπικάρ.
Διαπιστώθηκαν οικολογικές διαφορές μεταξύ των δύο υφάλων, αν και οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα αίτια δεν είναι ακόμη σαφή. Οι ύφαλοι του Μποκάκ κυριαρχούνται από κοράλλια, με περίπου διπλάσια βιομάζα ψαριών σε σχέση με το Μπικάρ, όπου τα φύκια καλύπτουν περισσότερο από το μισό ορισμένων βαθύτερων πρανών.
Το έργο υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της αξιολόγησης των οικοσυστημάτων στο σύνολό τους, ώστε να διατηρείται η ακεραιότητά τους και να παρακολουθούνται μελλοντικές αλλαγές που οφείλονται στο κλίμα, αναφέρουν οι ερευνητές, προσθέτοντας ότι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να εξετάσουν τη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και την οικολογική συνδεσιμότητα μεταξύ των ενδιαιτημάτων.
Ακόμη και με υπεύθυνη τοπική διακυβέρνηση, τα πλέον απομονωμένα τροπικά συστήματα υφάλων δεν είναι ανεπηρέαστα από τις παγκόσμιες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής που προκαλεί ο άνθρωπος. Πλήττονται ολοένα και περισσότερο από λεύκανση κοραλλιών, θέρμανση των ωκεανών, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και μεταβολές στην ποσότητα τροφής που παράγει ο ανοιχτός ωκεανός, προειδοποιεί η μελέτη.