Διέρρευσε συμβιβαστική πρόταση για προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από το αυξανόμενο κόστος άνθρακα, όμως οργανώσεις προειδοποιούν ότι παραχωρήσεις σε δωρεάν δικαιώματα εκπομπών και διεθνή πιστωτικά μόρια άνθρακα μπορεί να υπονομεύσουν τους κλιματικούς στόχους
Σε κίνδυνο να υπονομευθεί βρίσκεται ο κλιματικός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2040, λόγω των μεταρρυθμίσεων στην αγορά άνθρακα της Ένωσης, το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (Emissions Trading System - ETS), σύμφωνα με έγγραφο που διέρρευσε και έχει στη διάθεσή του το Euronews.
Η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έχει μετριάσει μια πρόταση, που θα συζητηθεί από τους πρέσβεις της ΕΕ την Τετάρτη, εν μέσω αυξανόμενης πολιτικής πίεσης στο ETS, καθώς οι εθνικές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να συμφιλιώσουν τους στόχους για τη μείωση των εκπομπών με την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και το υψηλό ενεργειακό κόστος.
Το κείμενο συμβιβασμού επιδιώκει να εξασφαλίσει πολιτική στήριξη για την αγορά άνθρακα της ΕΕ πέρα από το 2030. Ωστόσο, υπερασπιστές του κλίματος προειδοποιούν ότι οι παραχωρήσεις για την προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τη συμβολή του συστήματος στον στόχο για το 2040, αφήνοντας άλλους κλάδους της οικονομίας να καλύψουν το κενό.
Το κείμενο του Συμβουλίου διατηρεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον Ιούλιο να επιβραδυνθεί ο ρυθμός μείωσης των δικαιωμάτων άνθρακα, να παραταθούν οι δωρεάν άδειες για τη βιομηχανία και να εισαχθούν διεθνή πιστωτικά μόρια άνθρακα στην αγορά άνθρακα της ΕΕ, επιτρέποντας οι εκπομπές στο εσωτερικό να αντισταθμίζονται μέσω έργων στο εξωτερικό.
Όμως οι διαπραγματεύσεις αναμορφώνουν περαιτέρω το σχέδιο, ιδίως γύρω από το πόση ευελιξία θα έχουν οι κυβερνήσεις και η βιομηχανία για να αποφεύγουν τις μειώσεις εκπομπών στο εσωτερικό.
Δωρεάν δικαιώματα και διεθνή πιστωτικά μόρια
Σύμφωνα με την πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας, οι βιομηχανικές επιχειρήσεις θα διατηρούν το 80% των δωρεάν δικαιωμάτων τους εφόσον υποβάλουν επενδυτικό σχέδιο, ακόμη κι αν στη συνέχεια δεν υλοποιήσουν τις προτεινόμενες επενδύσεις απανθρακοποίησης. Το υπόλοιπο 20% θα εξαρτάται από την έναρξη κατασκευής επιλέξιμων έργων.
Τα δωρεάν δικαιώματα είναι άδειες που λαμβάνουν οι εταιρείες χωρίς να χρειάζεται να τις αγοράσουν σε δημοπρασία. Σχεδιάστηκαν για να προστατεύουν τους παραγωγούς της ΕΕ από τον ανταγωνισμό χωρών με λιγότερο αυστηρούς κλιματικούς κανόνες, όπως η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πρόταση συνιστά σημαντική πολιτική παραχώρηση προς τους κλάδους που ανησυχούν ότι θα χάσουν τα δωρεάν δικαιώματα, εγείροντας ερωτήματα για το αν το ETS θα προσφέρει επαρκή κίνητρα για τη μείωση των εκπομπών.
Ο συμβιβασμός θα προστατεύσει τη βιομηχανία από το κόστος άνθρακα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αφήνοντας τις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν ότι αυτή η προστασία θα μεταφραστεί σε επενδύσεις στην ευρωπαϊκή παραγωγή και στις καθαρές τεχνολογίες.
Όσον αφορά τα διεθνή πιστωτικά μόρια άνθρακα, το Συμβούλιο έχει διατηρήσει την πρόταση της Επιτροπής να παρακρατηθούν δικαιώματα ισοδύναμα με 260 εκατ. τόνους CO2 για τη χρηματοδότηση της αγοράς τους. Διατηρεί επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο πιλοτικής φάσης μεταξύ 2031 και 2035, ώστε η ΕΕ να δοκιμάσει το σύστημα πριν το εφαρμόσει πλήρως.
Το Συμβούλιο έχει επίσης διατηρήσει αυστηρές απαιτήσεις ποιότητας και ακεραιότητας για τα διεθνή πιστωτικά μόρια, καθιστώντας την τροχιά μείωσης των εκπομπών του ETS ολοένα και πιο εξαρτημένη από τη διαθεσιμότητά τους.
Ωστόσο, αν οι βιομηχανίες δεν μπορούν να τα αγοράσουν, αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τον κλιματικό στόχο για το 2040, καθώς προβλέπει τουλάχιστον 85% καθαρή μείωση εκπομπών στο εσωτερικό, με τα διεθνή πιστωτικά μόρια να καλύπτουν το υπόλοιπο 5%.
Η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει να οικοδομήσει συναίνεση μεταξύ των 27 χωρών της ΕΕ πριν οι διαπραγματεύσεις στραφούν σε πιο πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα κλιματικών φιλοδοξιών και κατανομής βαρών μεταξύ των κρατών μελών.
Ελπίζει να εξασφαλίσει συμφωνία στο Συμβούλιο Περιβάλλοντος στις 11 Δεκεμβρίου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει κατά την ολομέλεια της 14-17 Δεκεμβρίου στο Στρασβούργο.
Κατακερματισμός σε εθνικό επίπεδο
Δύσκολη μάχη έχει μπροστά της η Ιρλανδική Προεδρία, δεδομένου του βάθους των διαιρέσεων μεταξύ των κρατών μελών και της πολυπλοκότητας των διαπραγματεύσεων.
Οι χώρες της ΕΕ είναι ήδη διχασμένες ως προς το πόσο γρήγορα πρέπει να μειώνεται η προσφορά δικαιωμάτων άνθρακα, το αν οι εταιρείες θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν διεθνή πιστωτικά μόρια άνθρακα για να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και το σε ποιο βαθμό οι βιομηχανικοί κλάδοι πρέπει να προστατεύονται από την άνοδο του κόστους άνθρακα, σύμφωνα με δεύτερο έγγραφο που έχει στη διάθεσή του το Euronews.
Συνολικά, οι απαιτήσεις αυτές κινδυνεύουν να αποδυναμώσουν το ETS ακριβώς τη στιγμή που αναμένεται να οδηγήσει ένα μεγάλο μέρος της επόμενης φάσης μειώσεων εκπομπών του μπλοκ.
Γενικά, οι κυβερνήσεις θέλουν να διατηρήσουν το ETS ως πηγή εσόδων για την απανθρακοποίηση, όμως αυξάνονται οι ανησυχίες για το κόστος που επιβάλλει στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι οποίες ανταγωνίζονται με παραγωγούς από την Κίνα ή τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι πρωτεύουσες της ΕΕ είναι διχασμένες ως προς τον συνολικό αριθμό δικαιωμάτων εκπομπών που θα είναι διαθέσιμα στις εταιρείες: ορισμένες υποστηρίζουν ότι πρέπει να μειώνονται ώστε να αυξάνεται η τιμή του άνθρακα και να ενθαρρύνονται οι αποεπενδύσεις από τα ορυκτά καύσιμα.
Άλλοι φοβούνται τις επιπτώσεις από την απόσυρση των δωρεάν δικαιωμάτων στις δοκιμαζόμενες βιομηχανίες τους.
Πιο αργή μείωση θα μετρίαζε την πίεση σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εργοστάσια να περιορίσουν τις εκπομπές, πιθανόν συγκρατώντας τις τιμές άνθρακα και δίνοντας στις εταιρείες περισσότερο χρόνο προσαρμογής. Ωστόσο, θα σήμαινε και λιγότερες μειώσεις εκπομπών στους κλάδους που καλύπτονται από το ETS, καθιστώντας πιο δύσκολη την επίτευξη του στόχου για το 2040.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου
Πρόσφατη ανάλυση από το Ινστιτούτο Όκο, κατόπιν ανάθεσης της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF Γερμανίας, προειδοποίησε ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση του ETS από την Επιτροπή είναι «ασύμβατη» με τον στόχο της ΕΕ για μείωση των καθαρών εκπομπών κατά 90% έως το 2040.
«Η Επιτροπή προτιμά να τζογάρει με την προστασία του κλίματος παρά να διασφαλίσει το μέλλον της ευρωπαϊκής βιομηχανίας», είπε η Λίζα Όκκεν, ειδική σε θέματα βιομηχανικής πολιτικής στο WWF Γερμανίας.
«Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση στερείται του σήματος τιμής άνθρακα που χρειάζεται για να δοθεί κίνητρο στον επείγοντα εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Αυτό το κενό καλύπτεται με περίπλοκα λογιστικά τρικ και υπερβολική ευελιξία».
Άλλη βασική ανησυχία που επικαλούνται οι περιβαλλοντικές οργανώσεις είναι η πρόταση να επιτρέπονται πρόσθετες εκπομπές πέρα από το υφιστάμενο ανώτατο όριο εκπομπών, με αντάλλαγμα μελλοντικές μόνιμες αφαιρέσεις άνθρακα μέσω δαπανηρών τεχνολογιών που έχουν σχεδιαστεί για να δεσμεύουν CO2 από τον αέρα.
«Παραμένει ασαφές κατά πόσο αυτές οι αφαιρέσεις μπορούν να υλοποιηθούν στην απαιτούμενη κλίμακα, καθώς η αναγκαία δυναμικότητα απλώς δεν υφίσταται σήμερα», αναφέρει η μελέτη.