«Να είστε ρεαλιστές, απαιτήστε το αδύνατο»: Το πορτογαλικό MUZEU καλεί τους επισκέπτες σε στοχασμό

Το κάλεσμα για επανάσταση είναι η πηγή έμπνευσης πίσω από το MUZEU, το νέο μουσείο σύγχρονης τέχνης στην πορτογαλική πόλη της Μπράγκα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το μότο του Be realistic, demand the impossible (πηγή στα Αγγλικά) προέρχεται απευθείας από τη διάσημη φωτογραφία του Gérard-Aimé, που τραβήχτηκε κατά τις ταραχές του Μάη του 1968 στο Παρίσι και απαθανατίζει γκράφιτι στη γέφυρα Pont de Neuilly με τη φράση «Soyez réalistes, demandez l’impossible».

«Ο Μάης του 1968 ήταν μια περίοδος απελευθέρωσης σε μια χώρα που αναζητούσε μια ελευθερία κίνησης, όχι πραγματικά πολιτική, αλλά μια ελευθερία να σπάσει τα κοινωνικά και ηθικά τείχη της εποχής που υπήρχαν», δήλωσε στην Euronews Culture ο ιδρυτής του MUZEU, Ζοζέ Τεϊσέιρα.

«Σήμερα ζούμε μια νέα εκδοχή του Μάη του 1968, ηθικά, κοινωνικά και δεοντολογικά. Μια απελευθέρωση που ανοίγει εμάς τους ίδιους και ανοίγει την κοινότητα προς τις κοινότητες και προς μια κοινοτική ζωή. Γιατί σήμερα, στη στιγμή που ζούμε, ειδικά στην Πορτογαλία, δίνουμε αξία στην αξιοκρατία, στον ατομικισμό. Υπάρχει ανάγκη για μια νέα συζήτηση γύρω από τις κοινότητες και για το πώς η κατανόηση και η συμπόνια πρέπει να μπουν στο τραπέζι ως μέσο για να λυθεί αυτό επίσης».

100 έργα από 84 καλλιτέχνες σε 5 ορόφους

Ο Ζοζέ Τεϊσέιρα, ιδρυτής του MUZEU, είναι διευθύνων σύμβουλος (CEO) της dstgroup, μιας από τις κορυφαίες βιομηχανικές εταιρείες στην Πορτογαλία. Είναι επίσης ο 35ος πλουσιότερος άνθρωπος στη χώρα, σύμφωνα με το Forbes (πηγή στα Αγγλικά).

Η συλλογή του εκτείνεται σε πέντε ορόφους, με εκθεσιακό χώρο περίπου 3.000 τετραγωνικών μέτρων, και συγκεντρώνει πάνω από εκατό έργα τέχνης 84 καλλιτεχνών, 45 από την Πορτογαλία και 39 από το εξωτερικό. Συνολικά εκπροσωπούνται 16 χώρες, με 57 άνδρες και 27 γυναίκες.

Μεταξύ πολλών άλλων, η συλλογή του Teixiera περιλαμβάνει έργα των Pablo Picasso, Alex Katz, Artur Lescher, Candida Höfer, Nan Goldin και Eduardo Batarda.

Ένας ξεχωριστός χώρος γκαλερί έχει αφιερωθεί στο έργο του Anselm Kiefer.

Η φωτογραφία κατέχει μια ξεχωριστή και ιδιαίτερα σημαντική θέση στη συλλογή, αντανακλώντας ένα από τα μεγάλα πάθη του Τεϊσέιρα, ο οποίος πιστεύει ότι «η φωτογραφία αιχμαλωτίζει τη στιγμή χωρίς να την αφαιρεί».

Να διαβάζεις, να σκέφτεσαι και να ζεις μέσα σε μια κοινότητα

Ενθουσιώδης συλλέκτης εδώ και τέσσερις δεκαετίες, ο Τεϊσέιρα έχει γεμίσει το campus της εταιρείας του στη Μπράγκα με μεγάλης κλίμακας έργα τέχνης, βιβλιοθήκες και αθλητικό εξοπλισμό που μπορούν να χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι.

Παρά τον τεράστιο πλούτο του και τα προνόμια που αυτός συνεπάγεται, ο Τεϊσέιρα περιγράφει τον εαυτό του ως έναν εργαζόμενο άνθρωπο που θέλει να ηγείται μέσω του παραδείγματος.

«Η Simone Weil είναι μια Γαλλίδα φιλόσοφος που έζησε στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Ήθελε να γράψει για την εργασία, γι’ αυτό σταμάτησε να διδάσκει μαθήματα και έστειλε αίτηση στη Renault, όπου δούλεψε ως χειρίστρια πρέσας και ως χειρίστρια φρέζας», λέει ο Τεϊσέιρα.

«Αργότερα, αφού εργάστηκε, έγραψε ένα βιβλίο γι’ αυτό. Έτσι, αν θέλεις να μιλήσεις για την εργασία, πρέπει να ξέρεις πώς να την κάνεις και να το κάνεις όπως η Simone Weil, να θέτεις τα πραγματικά ερωτήματα. Αυτή είναι η πραγματική σημασία της λογοτεχνίας, της ποίησης, της τέχνης και όλων όσων ανέφερα. Οι ποιητές μιλούν μέσα από μεταφορές, εγώ μιλώ μέσα από τα έργα τέχνης που συλλέγω».

Ο Τεϊσέιρα αρέσκεται να βλέπει τον εαυτό του ως «σηματωρό», που δείχνει τον δρόμο στους ανθρώπους που εργάζονται μαζί του και γι’ αυτόν: να διαβάζουν, να επισκέπτονται μουσεία, να στοχάζονται και να σκέφτονται πώς να ζουν μέσα σε μια κοινότητα.

Εξίσου εύθραυστα με τους ανθρώπους που σκοτώνονται από αυτά

Ένα σημαντικό στοιχείο στη νέα έκθεση του MUZEU, που εγκαινιάστηκε την περασμένη Πέμπτη, είναι το έργο Handle with care του Λιβανέζου-Καναδού καλλιτέχνη Elias Nafaa. Αποτελείται από 300 χειροποίητα γυάλινα αντίγραφα όπλων που χρησιμοποιούνται σε σύγχρονες συγκρούσεις και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά φέτος στη The Québec City Biennial.

Για τον Nafaa, το Handle with care μετατρέπει τα όργανα καταστροφής σε εύθραυστα αντικείμενα περισυλλογής: «Θέλω να τα φτιάξω [τα όπλα] από ένα πολύ εύθραυστο υλικό ώστε να είναι τόσο εύθραυστα όσο κι αυτό που καταστρέφουν», λέει στην Euronews Culture.

«Ήθελα να αντιστρέψω τις δυναμικές εξουσίας, ώστε αντί αυτά να με κοιτούν αφ’ υψηλού, να τα κοιτάζω εγώ, και ήθελα να τα μικρύνω ώστε να μην φαίνονται τόσο δυνατά ή ισχυρά όσο είναι ή τόσο καταστροφικά όσο είναι. Αυτό έγινε η αφετηρία του έργου που βλέπετε εδώ», προσθέτει ο Nafaa.

«18.000 όπλα χρησιμοποιήθηκαν μέχρι το τέλος του 2025 και νομίζω ότι τώρα έχουν ξεπεράσει τα 20.000, που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον του Λιβάνου από τον ισραηλινό στρατό. Και αυτό που βλέπετε εδώ είναι 300 κομμάτια. Έχω έξι μοντέλα που μελέτησα και εντόπισα ότι χρησιμοποιούνταν πιο συχνά».

«Η συχνότητα της χρήσης τους μέσα σε αυτόν τον χώρο είναι ανάλογη με τη χρήση τους στην πραγματική ζωή, οπότε, για παράδειγμα, τα μικρότερα, που χρησιμοποιούνται περισσότερο, θα τα δείτε σε μεγαλύτερο αριθμό, ενώ τα μεγαλύτερα, που χρησιμοποιώ λίγο λιγότερο, θα τα δείτε λιγότερο σε αυτόν τον χώρο».

Οι επισκέπτες καλό είναι να γνωρίζουν τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ο Nafaa για να εκτεθεί το έργο του, καθώς κρατήθηκε υπό φύλαξη για περισσότερο από δύο εβδομάδες, μέχρι την παραμονή των εγκαινίων της έκθεσης.

Ο Nafaa λέει με μια δόση ειρωνείας ότι, ενώ τα πραγματικά όπλα ταξιδεύουν ανά τον κόσμο συνήθως γρήγορα και ελεύθερα, νόμιμα και παράνομα, το δικό του έργο κρατήθηκε για πολύ περισσότερο χρόνο.

Το «Handle with Care» εντάσσεται στο εναρκτήριο πρόγραμμα του MUZEU με τίτλο Abrir Abril και θα παραμείνει ανοιχτό έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.