Μια νέα κατάταξη 55 συνταξιοδοτικών συστημάτων εισοδήματος αποκαλύπτει πώς συγκρίνονται τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα- Ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των παροχών
Η Ολλανδία διαθέτει το καλύτερο συνταξιοδοτικό σύστημα στον κόσμο, σύμφωνα με τον δείκτη Marsh CFA Institute Global Pension Index (MCGPI).
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Mercer CFA Institute Global Pension Index (MCGPI) είναι ένας διεθνής δείκτης που αξιολογεί τα συνταξιοδοτικά συστήματα χωρών σε όλο τον κόσμο, με βάση τρία βασικά κριτήρια: την επάρκεια των συντάξεων, τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των συστημάτων και την αξιοπιστία του θεσμικού τους πλαισίου. Στην έκδοση του 2025 εξετάζονται 52 συνταξιοδοτικά συστήματα, χωρίς να περιλαμβάνεται η Ελλάδα ή η Κύπρος.
Η Ολλανδία που βρίσκεται στην κορυφή της κατάταξης συγκέντρωσε βαθμολογία 85,8 στα 100, ακολουθούμενη από τη Δανία με 84,1 και την Ισλανδία με 84,0. Πρόκειται για τα μόνα ευρωπαϊκά συστήματα που απέσπασαν την υψηλότερη βαθμίδα αξιολόγησης.
Την κατηγορία αυτή, όπου εντάσσονται τα κορυφαία συνταξιοδοτικά συστήματα παγκοσμίως, συμπληρώνουν η Σιγκαπούρη, το Ισραήλ και η Αυστραλία.
Ο δείκτης συνέκρινε 55 συστήματα συνταξιοδοτικού εισοδήματος, που καλύπτουν το 66% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Κάθε σύστημα αξιολογήθηκε με βάση τρεις βασικούς υποδείκτες, που μετρούν την επάρκεια του εισοδήματος στη σύνταξη, την ικανότητα των συστημάτων να συνεχίσουν να το παρέχουν και τη δύναμη της διακυβέρνησης και των μηχανισμών προστασίας τους.
Με κριτήριο καθεμία από αυτές τις προτεραιότητες, η κατάταξη αλλάζει σημαντικά: το Κουβέιτ έχει την υψηλότερη βαθμολογία ως προς την επάρκεια, η Δανία προηγείται στη βιωσιμότητα και η Φινλανδία βρίσκεται στην κορυφή του υποδείκτη ακεραιότητας, σύμφωνα με τον Global Pension Index.
Για να βρεθεί ένα συνταξιοδοτικό σύστημα στην κορυφή της συνολικής κατάταξης, πρέπει να συνδυάζει καλές παροχές με μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και υψηλό επίπεδο ακεραιότητας.
Αυτός ο συνδυασμός χάρισε στην Ολλανδία την πρώτη θέση το 2026, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά.
Η έκθεση το περιγράφει ως «ισχυρό σύστημα συνταξιοδοτικού εισοδήματος», με κρατική σύνταξη που προσφέρει ένα αξιόπιστο ελάχιστο επίπεδο εισοδήματος και επιπλέον επαγγελματικές συντάξεις που καλύπτουν τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων. Ένας μεγάλος όγκος επενδεδυμένων συνταξιοδοτικών περιουσιακών στοιχείων συμβάλλει στη διασφάλιση των μελλοντικών πληρωμών. Το σύστημα διαθέτει αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο, στιβαρή διακυβέρνηση και προστασία των ασφαλισμένων, στοιχεία που ενισχύουν την εμπιστοσύνη, αναφέρει η έκθεση.
Η Ολλανδία βρίσκεται αυτή την περίοδο σε διαδικασία μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού της συστήματος. Μετακινείται από τις εγγυημένες παροχές, που συνήθως συνδέονται με τον μισθό και τα χρόνια εργασίας, προς ατομικούς συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς που βασίζονται πιο άμεσα στις εισφορές και στις αποδόσεις των επενδύσεων.
Οι μεταρρυθμίσεις έρχονται σε μια περίοδο όπου τα χαμηλά επιτόκια έχουν καταστήσει δυσκολότερη τη χρηματοδότηση των υποσχεμένων παροχών, ενώ οι κανόνες χρηματοδότησης συχνά καθυστερούσαν αυξήσεις ώστε να συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό. Οι επαγγελματικές συντάξεις ήταν επίσης λιγότερο κατάλληλες για ανθρώπους που άλλαζαν συχνά δουλειά ή γίνονταν αυτοαπασχολούμενοι.
Η μετάβαση αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί έως το 2028.
Σύγκριση των ευρωπαϊκών συνταξιοδοτικών συστημάτων
Ο δείκτης συγκρίνει 19 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία.
Μετά την Ολλανδία, τη Δανία και την Ισλανδία, τα επόμενα καλύτερα συνταξιοδοτικά συστήματα βρίσκονται στη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία, και ακολουθούν η Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιρλανδία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Πορτογαλία και η Κροατία.
Οι χώρες αυτές έλαβαν βαθμολογίες B+ ή B, που αντιστοιχούν σε συστήματα με στιβαρή δομή και πολλά θετικά χαρακτηριστικά, αλλά και πεδίο για βελτιώσεις.
Στις επόμενες δύο κατηγορίες, C+ και C, κατατάσσονται χώρες όπως η Ισπανία, η Πολωνία, η Ιταλία και η Αυστρία, με συστήματα που διαθέτουν ορισμένα θετικά στοιχεία, αλλά και σοβαρούς κινδύνους ή αδυναμίες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την αποτελεσματικότητα ή τη βιωσιμότητά τους. Στις κατηγορίες αυτές εντάσσονται επίσης οι Ηνωμένες Πολιτείες και η ηπειρωτική Κίνα, οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.
Αρκετά μεγάλα ευρωπαϊκά συστήματα προσφέρουν καλές παροχές, αλλά αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις ως προς τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότησή τους.
Οι ευρωπαϊκές χώρες με τις μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες ευπάθειες περιλαμβάνουν την Αυστρία, την Ιταλία και την Ισπανία.
Η αντίθεση είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ισπανία. Η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ συγκέντρωσε βαθμολογία 83 στην επάρκεια, ένδειξη ισχυρών συνταξιοδοτικών παροχών και πόρων, αλλά μόλις 33 στη βιωσιμότητα.
Η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, έλαβε 85 στην επάρκεια, αλλά μόνο 49,3 στη βιωσιμότητα.
Στην Ευρώπη, η Τουρκία βρίσκεται στο κάτω άκρο της συνολικής κατάταξης, με τη χαμηλότερη βαθμολογία ως προς τους πόρους και τη χρηματοδότηση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που εξετάστηκαν. Η βαθμολογία της στη βιωσιμότητα είναι επίσης από τις χαμηλότερες.
Η έκθεση επισημαίνει ότι τα συστήματα συνταξιοδοτικού εισοδήματος ανά τον κόσμο δέχονται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις. Ο μέσος όρος ζωής αυξάνεται, αλλά η πτώση της γεννητικότητας σημαίνει ότι λιγότεροι άνθρωποι εισέρχονται στην αγορά εργασίας για να χρηματοδοτήσουν τις συντάξεις.
Ο Graham Pearce, Παγκόσμιος επικεφαλής του τομέα συντάξεων καθορισμένων παροχών στη Marsh, δήλωσε στο Euronews Business ότι «μία από τις βασικές προκλήσεις για τα μη κεφαλαιοποιημένα συνταξιοδοτικά συστήματα είναι πως ο αριθμός των συνταξιούχων σε σχέση με τους εργαζόμενους αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες».
Σε αυτά τα συστήματα, οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων, αντί να επενδύονται για να πληρώσουν τις δικές τους μελλοντικές συντάξεις.
Ηγετικά στελέχη των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών έχουν επίσης κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των συνταξιοδοτικών συστημάτων στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης.
Ο πρόεδρος της Bundesbank Joachim Nagel δήλωσε στη Handelsblatt τον Μάιο του 2026 ότι η σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης στη Γερμανία με το προσδόκιμο ζωής μετά το 2031 θα μπορούσε να βοηθήσει. Χαρακτήρισε το νέο ιδιωτικό συνταξιοδοτικό σχήμα της χώρας, που αναμένεται στις αρχές του 2027, «σημαντικό βήμα προς έναν ισχυρότερο κεφαλαιοποιητικό πυλώνα συντάξεων», αλλά προειδοποίησε ότι δεν θα αρκεί για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.
Μιλώντας στη Le Figaro τον ίδιο μήνα, ο τότε διοικητής της Banque de France François Villeroy de Galhau προειδοποίησε ότι η χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών μέσω ελλειμμάτων μεταφέρει το κόστος στις νεότερες γενιές. «Μεταφέρουμε το βάρος του χρέους και των συντάξεων στα παιδιά μας», είπε.
Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε έκκληση για συμπληρωματική αποταμίευση παράλληλα με τις δημόσιες συντάξεις, προειδοποιώντας για την αυξανόμενη πίεση στους δημόσιους προϋπολογισμούς και τον κίνδυνο ότι «πάρα πολλοί άνθρωποι θα αντιμετωπίσουν απότομη μείωση του εισοδήματός τους όταν συνταξιοδοτηθούν».
Προσαρμογή των συστημάτων σε μια πιο μακρά και ευέλικτη συνταξιοδότηση
Για να θωρακίσουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα, και στην Ευρώπη, χωρίς να αυξήσουν τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης ή να μειώσουν τις παροχές, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να αντλήσουν πρόσθετα έσοδα ώστε να χρηματοδοτήσουν τον αυξανόμενο αριθμό συνταξιούχων.
Σύμφωνα με τον Pearce, «αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω υψηλότερων φόρων ή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης ή επιτρέποντας και ενθαρρύνοντας όσους μπορούν και θέλουν να εργάζονται για περισσότερα χρόνια να το κάνουν, κάτι που θα δημιουργούσε επίσης επιπλέον φορολογικά έσοδα».
Η έκθεση προβλέπει ότι τα συνταξιοδοτικά συστήματα τα οποία ξεκαθαρίζουν τους στόχους τους, ενισχύουν τη χρηματοδότησή τους και ενσωματώνουν ευελιξία από σήμερα μπορούν να εξελιχθούν σε μερικά από τα καλύτερα συστήματα συντάξεων στο μέλλον.
Σύμφωνα με την έκθεση, η βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων μπορεί να ενισχυθεί μέσω της αύξησης της κάλυψης από ιδιωτικές συντάξεις για μισθωτούς και αυτοαπασχολούμενους, της βελτίωσης της διακυβέρνησης και της διαφάνειας των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, της αύξησης της ηλικίας συνταξιοδότησης ώστε να αντανακλά τη μεγαλύτερη διάρκεια υγιούς ζωής και της στήριξης περισσότερων ανθρώπων να εργάζονται σε μεγαλύτερες ηλικίες, ώστε να αποταμιεύουν περισσότερα για τη σύνταξη.
Προτείνει επίσης την ενθάρρυνση υψηλότερων επιπέδων ιδιωτικής αποταμίευσης και την υιοθέτηση μέτρων που θα συμβάλουν στη μείωση του συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ των φύλων και των αποκλίσεων που επηρεάζουν μειονοτικές ομάδες.
Σύμφωνα με τον Pearce, οι νεότεροι εργαζόμενοι δεν θα πρέπει κατ’ ανάγκη να περιμένουν λιγότερο γενναιόδωρες δημόσιες συντάξεις τα επόμενα 10–20 χρόνια. Ωστόσο, σημείωσε ότι θα χρειαστεί να δημιουργηθούν επενδεδυμένες αποταμιεύσεις για τη σύνταξη παράλληλα με τις κρατικές συντάξεις, ώστε τα συστήματα να γίνουν πιο βιώσιμα.
Εκτίμησε επίσης ότι θα υπάρξει ευρύτερη χρήση σχημάτων αυτόματης εγγραφής για την ενίσχυση των δημόσιων συντάξεων. Τα σχήματα αυτά εγγράφουν αυτόματα τους εργαζόμενους σε ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, συνήθως με δυνατότητα εξαίρεσης. Οι εισφορές παρακρατούνται από τον μισθό τους, συχνά με πρόσθετη συνεισφορά από τον εργοδότη, και επενδύονται ώστε να προσφέρουν εισόδημα πέραν της κρατικής σύνταξης.
Σχολιάζοντας χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία, που έχουν υψηλές βαθμολογίες στην επάρκεια αλλά χαμηλές στη βιωσιμότητα, ο Pearce προειδοποίησε ότι «χωρίς δράση για τη βελτίωση της βιωσιμότητας των δημόσιων συνταξιοδοτικών συστημάτων, όπως η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης ή η εισαγωγή ενός στοιχείου προχρηματοδότησης σε πρώιμο στάδιο [επένδυση χρημάτων τώρα για να συμβάλουν στην πληρωμή μελλοντικών συντάξεων], οι κυβερνήσεις ενδέχεται τελικά να βρεθούν αντιμέτωπες με δύσκολες αποφάσεις καθώς οι υφιστάμενες ρυθμίσεις θα γίνονται οικονομικά μη βιώσιμες».
Σε αυτές τις αποφάσεις θα μπορούσε να περιλαμβάνεται και η μείωση των συνταξιοδοτικών παροχών, πρόσθεσε. «Η ανάληψη δράσης τώρα μπορεί να βοηθήσει να διατηρηθούν οι προσδοκίες για τη σύνταξη των σημερινών εργαζομένων, αποφεύγοντας παράλληλα τη μετακύλιση υπερβολικού οικονομικού βάρους στις μελλοντικές γενιές», είπε.