Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να τριπλασιάσει το προσωπικό της Frontex και να της δώσει ευρείες νέες αρμοδιότητες για απελάσεις μεταναστών πέρα από τα σύνορα της ΕΕ και παρακολούθηση των social media
Πρωτοφανείς αυξημένες αρμοδιότητες για την απέλαση παράτυπων μεταναστών, την παρακολούθηση των κοινωνικών δικτύων και την αντίδραση σε ενδεχόμενο μαζικών αφίξεων στα σύνορα της ΕΕ αναμένεται να αποκτήσει η Frontex, στο πλαίσιο ευρείας μεταρρύθμισης που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η αναμόρφωση θα διευρύνει σημαντικά τις αρμοδιότητες της Frontex, θα τριπλασιάσει το προσωπικό της και θα της δώσει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στις απελάσεις πέρα από την επικράτεια της ΕΕ.
Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι οι αλλαγές είναι αναγκαίες για να αντιμετωπιστούν νέες προκλήσεις στο πεδίο της μετανάστευσης, συμπεριλαμβανομένων οργανωμένων περασμάτων των συνόρων, όπως η μαζική άφιξη 80.000 ανθρώπων στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα τον Ιούλιο.
Ήδη όμως οι προτάσεις προκαλούν αντιδράσεις, με επικριτές να προειδοποιούν ότι οι διευρυμένες αρμοδιότητες και ο προϋπολογισμός της υπηρεσίας μπορεί να οδηγήσουν σε νέες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και σε επεμβατική παρακολούθηση.
Ακολουθούν τα βασικά στοιχεία της μεταρρύθμισης, η οποία απομένει να εγκριθεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Έμφαση στις απελάσεις
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η μετατόπιση της εστίασης της Frontex από τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ προς την απέλαση παράτυπων μεταναστών.
Η υπηρεσία θα γίνει ο «κεντρικός ευρωπαϊκός φορέας για τις επιστροφές», προσφέροντας «υποστήριξη από το Α έως το Ω», σύμφωνα με τον επίτροπο Μετανάστευσης της ΕΕ Μάγκνους Μπρούνερ.
Παρότι η ευθύνη για την επιστροφή παράτυπων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους παραμένει στα κράτη μέλη, η υπηρεσία θα συνδράμει στην ταυτοποίηση των προσώπων που πρέπει να επιστραφούν, στη λειτουργία πτήσεων επιστροφής και στην παροχή βοήθειας επανένταξης μέσω ενός νέου Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών (Return Coordination Centre).
Καθοριστικής σημασίας είναι ότι η υπηρεσία θα μπορεί επίσης να δρα από μία χώρα εκτός ΕΕ προς μια άλλη, μια σημαντική αλλαγή που θα επιτρέψει στους αξιωματούχους της Frontex να βοηθούν στην απέλαση μεταναστών προτού καν φτάσουν στην Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι θα συμμετέχουν και σε απελάσεις από «κόμβους επιστροφής» προς τις χώρες καταγωγής, καθώς η νέα νομοθεσία επιτρέπει τη δημιουργία τέτοιων κόμβων εκτός ΕΕ.
Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών υποστηρίζουν ότι το σύστημα αυτό θα είναι αδιαφανές και δύσκολο να ελεγχθεί.
«Η Επιτροπή θέλει να μετατρέψει τη Frontex σε υπηρεσία απελάσεων που θα δρα πολύ πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης, όπου οι καταχρήσεις θα είναι πιο δύσκολο να αποκαλυφθούν», δήλωσε στο Euronews ο Ιφτάχ Κοέν, συνδιευθυντής της ΜΚΟ Front-LEX.
Κάθε συνεργασία με τρίτη χώρα θα απαιτεί ειδική συμφωνία με τη συγκεκριμένη χώρα, η οποία θα διαπραγματευτεί από την Επιτροπή και θα εγκριθεί τελικά από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
«Αυτό είναι ντροπιαστικό και φέρνει τη Frontex όλο και πιο κοντά στην ICE του Ντόναλντ Τραμπ», δήλωσε στο Euronews η Ιταλίδα ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών Σεσίλια Στράντα, αναφερόμενη στην αμφιλεγόμενη αμερικανική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τη σύλληψη και απέλαση παράτυπων μεταναστών.
Τα νέα καθήκοντα της Frontex θα διευκολυνθούν από έναν ξεχωριστό κανονισμό για την «ψηφιοποίηση» των επιστροφών, ο οποίος θα απλοποιήσει και θα επιταχύνει τις διοικητικές διαδικασίες μέσω ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Ο κανονισμός προκαλεί επίσης αντιδράσεις, καθώς οργανισμοί όπως η Statewatch έχουν προειδοποιήσει (πηγή στα Αγγλικά) για τους κινδύνους υπερβολικής συλλογής δεδομένων.
Νέες αρμοδιότητες για παρακολούθηση των κοινωνικών δικτύων
Η Frontex θα αναλάβει επίσης την παρακολούθηση των κοινωνικών δικτύων, ώστε να εντοπίζει διαφημίσεις για διακινητές και να προλαμβάνει μαζικές αφίξεις στα σύνορα της ΕΕ.
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ αναγνώρισε ότι η πρόταση αποτελεί εν μέρει απάντηση στην κρίση του Ιουλίου στη Θέουτα, όταν εκτιμάται ότι 80.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Βόρειας Αφρικής.
«Υπήρχε πολύ μεγάλο κύμα μηνυμάτων [στα κοινωνικά δίκτυα] πριν από ό,τι συνέβη, πολλή παραπληροφόρηση. Αν έχουμε τη δυνατότητα σε πραγματικό χρόνο να βλέπουμε αυτά να συμβαίνουν νωρίτερα, τότε είναι δυνατό να σκεφτούμε αντιδράσεις», είπε ο αξιωματούχος.
Θα δημιουργηθεί μια νέα εσωτερική δομή, το «Κέντρο Διαδικτυακής Παρακολούθησης και Αντίδρασης» (Online Monitoring and Response Centre), και η Frontex θα μπορεί επίσης να εντοπίζει παράνομο περιεχόμενο, να το επισημαίνει στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και να ενεργοποιεί αιτήματα προς τις αρμόδιες αρχές για την αφαίρεσή του.
«Η ψηφιακή διάσταση δεν είναι τεχνικό παράρτημα της μεταρρύθμισης της Frontex, είναι ένας από τους βασικούς μοχλούς της», δήλωσε η αντιπρόεδρος της Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία και Ασφάλεια Χέννα Βιρκούνεν.
Ωστόσο, οι εθνικές αρχές εξακολουθούν να είναι υπεύθυνες για την απόφαση σχετικά με τη νομιμότητα του περιεχομένου.
Η Frontex θα υποβάλει αίτηση για καθεστώς «έμπιστου πληροφοριοδότη», το οποίο πρέπει να εγκριθεί από τις εθνικές αρχές. Αν εγκριθεί, οι επισημάνσεις της Frontex θα εξετάζονται κατά προτεραιότητα και, όπου δικαιολογείται, θα αφαιρούνται.
Επικριτές προειδοποιούν ότι οι νέες αρμοδιότητες μπορεί να ισοδυναμούν με επεμβατική διαδικτυακή παρακολούθηση, θέτοντας σε κίνδυνο την ιδιωτικότητα και την ελευθερία έκφρασης.
«Η παρακολούθηση των κοινωνικών δικτύων ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τα δεδομένα των ανθρώπων», δήλωσε στο Euronews η Γαλλίδα Πράσινη ευρωβουλευτής Μελίσα Καμαρά.
Αντιρρήσεις έχουν εκφράσει ακόμη και ακροδεξιοί ευρωβουλευτές, οι οποίοι παραδοσιακά τάσσονται υπέρ αυστηρότερων ελέγχων στα σύνορα και διευρυμένων αρμοδιοτήτων για τη Frontex.
«Δεν θα δεχθούμε η μάχη κατά των διακινητών στα κοινωνικά δίκτυα να γίνει πρόσχημα για την παρακολούθηση των απόψεων των πολιτών. Δεν θα κάνουμε καμία παραχώρηση και δεν θα υπογράψουμε λευκές επιταγές», δήλωσε η Σουζάνα Τσεκάρντι από τη Λέγκα της Ιταλίας, προαναγγέλλοντας μια πιθανώς έντονη αντιπαράθεση όταν η νομοθεσία φτάσει στο Κοινοβούλιο.
Δύναμη ταχείας αντίδρασης
Η μεταρρύθμιση θα δημιουργήσει επίσης μια Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης, ένα ακόμη μέτρο εμπνευσμένο από την κρίση στη Θέουτα.
Η εξειδικευμένη αυτή μονάδα θα μπορεί να αναπτυχθεί με σύντομη προθεσμία στα εξωτερικά σύνορα ενός κράτους μέλους της ΕΕ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, επιτρέποντας στη Frontex να αντιδρά πιο γρήγορα σε αιφνίδιες αυξήσεις αφίξεων.
Η απόφαση για την ανάπτυξή της μπορεί να ληφθεί από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex, αλλά μόνο κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους.
Η μεταρρύθμιση δεν αλλάζει το γεγονός ότι οι αξιωματούχοι της Frontex εξακολουθούν να υπάγονται στις εθνικές αρχές.
Τριπλασιασμός του προσωπικού
Η διευρυμένη εντολή θα συνοδευτεί από σημαντική αύξηση σε προσωπικό, χρηματοδότηση και εξοπλισμό.
Η Επιτροπή θέλει να τριπλασιάσει το προσωπικό της Frontex σε 30.000 αξιωματικούς έως το 2041, από 10.000 σήμερα.
Το μόνιμο σώμα της υπηρεσίας, που είναι επιφορτισμένο με την περιπολία των συνόρων, θα διπλασιαστεί από 3.000 σε 6.000 αξιωματικούς, ενώ θα προστεθούν 7.000 αξιωματικοί αποσπασμένοι από τα εθνικά αστυνομικά σώματα των κρατών μελών της ΕΕ.
Ο συνολικός αριθμός συμπληρώνεται από μια νέα «ευρωπαϊκή εφεδρεία συνόρου και επιστροφών» 17.000 αξιωματικών, οι οποίοι θα παραμένουν στις χώρες τους και θα αναπτύσσονται μόνο εφόσον χρειαστεί.
«Οι [αξιωματικοί] της εφεδρείας θα εκπαιδεύονταν σύμφωνα με τα πρότυπα της Frontex και θα ήταν διαθέσιμοι για ταχεία ανάπτυξη. Αλλά εξακολουθούν να αποτελούν μέρος των εθνικών πόρων και δεν θα πληρώνονται από τον προϋπολογισμό της Frontex», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
Στη Frontex έχουν κατανεμηθεί σχεδόν 6 δισ. ευρώ στο τρέχον προϋπολογισμό της ΕΕ και η Επιτροπή έχει προτείνει τον διπλασιασμό της χρηματοδότησής της στον κύκλο 2028-2034.
Με τη νέα εντολή, η υπηρεσία θα μπορεί να αγοράζει, να μισθώνει και να συνιδιοκτητεί εξοπλισμό, όπως drones για επιτήρηση και εργαλεία με Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), λειτουργώντας ως κεντρικός φορέας προμηθειών σε κοινές αγορές με τα κράτη μέλη. Προς το παρόν, πρέπει να βασίζεται σε εξοπλισμό που παρέχουν οι εθνικές δυνάμεις.
Η αύξηση του προσωπικού και των πόρων δεν θα συνοδευτεί από ανάλογη αύξηση στον αριθμό των αξιωματικών Θεμελιωδών Δικαιωμάτων FRO, της ομάδας της Frontex που παρακολουθεί τον σεβασμό των δικαιωμάτων των μεταναστών στις επιχειρήσεις επιστροφών και ελέγχου συνόρων.
Το μέγεθος της ομάδας FRO αποφασίζεται «σε ετήσια βάση, βάσει των διαθέσιμων πόρων», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews, προκαλώντας πρόσθετη ανησυχία σε ΜΚΟ.
«Η πρόταση αυτή διευρύνει μαζικά τις εξουσίες της Frontex να εντοπίζει, να ελέγχει και να απελαύνει, χωρίς να εισάγει ισχυρότερες εγγυήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα», δήλωσε η Κιάρα Κατέλι, υπεύθυνη συνηγορίας στην PICUM, μια ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των μεταναστών.
«Και όλα αυτά για μια υπηρεσία με ιστορικό καταγγελιών για συνέργεια σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων», πρόσθεσε.