Οι Βρυξέλλες θέλουν η COP31 να επιταχύνει τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά καθώς η ενεργειακή ασφάλεια και το κόστος γίνονται προτεραιότητα, όλο και περισσότερες κυβερνήσεις επιλέγουν βραχυπρόθεσμο πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Την ώρα που στο COP31 συγκεντρώνονται Ευρωπαίοι ηγέτες για να συζητήσουν πώς θα απεξαρτήσουν τις οικονομίες τους από τα ορυκτά καύσιμα, πολλές από τις κυβερνήσεις τους σπεύδουν να εξασφαλίσουν ακόμη περισσότερα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει κρατήσει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στο επίκεντρο των οικονομικών και γεωπολιτικών υπολογισμών της Ευρώπης.
Αντιμέτωπες με εκρηκτικές τιμές ενέργειας, πιθανές ελλείψεις στην προσφορά και αυξανόμενη πίεση από δοκιμαζόμενες βιομηχανίες, αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ δίνουν προτεραιότητα στην προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια έναντι των μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων για το κλίμα, την ώρα που οι αντιπρόσωποι στη σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα συζητούν πώς θα καταργήσουν σταδιακά τα ορυκτά καύσιμα.
Παρότι και τα 27 κράτη μέλη έχουν εγκρίνει τη θέση της ΕΕ στο COP31, η πραγματικότητα στο έδαφος δείχνει μια διαφορετική εικόνα.
Νέες συμφωνίες προμήθειας, διευρυμένη εισαγωγική ικανότητα και ανανεωμένο ενδιαφέρον για εγχώρια παραγωγή βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής απάντησης σε μια κρίση που αποκάλυψε πόσο εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν πολλές από τις οικονομίες της.
Ο Ούγγρος υπουργός Ενέργειας Ιστβάν Καπιτάνι ανέφερε πρόσφατα ότι η Βουδαπέστη συζητά αγορές φυσικού αερίου από το κοίτασμα Neptun Deep της Ρουμανίας και επιδιώκει μεγαλύτερη πρόσβαση στους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Κροατίας και της Ελλάδας.
«Αν κάποιος στέκεται στο ένα πόδι, η ασφάλεια είναι το σημαντικότερο ερώτημα», είπε ο Καπιτάνι στο ενεργειακό συνέδριο G7 Paradigma, αναφερόμενος στην εξάρτηση της Ουγγαρίας από έναν περιορισμένο αριθμό προμηθευτών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Γκιόργκι Μπάτσα, διευθύνων σύμβουλος της ουγγρικής πολυεθνικής πετρελαίου και φυσικού αερίου MOL, προειδοποίησε ότι η αποκοπή από τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες θα μπορούσε να έχει βαρύ οικονομικό κόστος.
«Πρόκειται επίσης για ζήτημα προσιτότητας. Σήμερα πρέπει να πληρώνετε ένα τόσο μεγάλο καπέλο για βασικές πρώτες ύλες και ενεργειακές προμήθειες που, σε ένα ορισμένο σημείο, μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργία της κοινωνίας», είπε στο Euronews ο Μπάτσα.
Σημείωσε ότι η κατάσταση «δεν είναι πια ένα περιθωριακό ζήτημα όπου είσαι απλώς διατεθειμένος να πληρώσεις 10 ή 20% παραπάνω για πράσινη ή μη ρωσική ενέργεια».
Ο Μπάτσα προειδοποίησε ότι οι εκτοξευμένοι λογαριασμοί ενέργειας θα μπορούσαν να «υπονομεύσουν σοβαρά» τις οικονομίες της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, ενδεχομένως πυροδοτώντας πολιτική κρίση με ευρύτερες ευρωπαϊκές επιπτώσεις.
«Οι συνέπειες μιας τέτοιας κρίσης θα ήταν απρόβλεπτες και θα μπορούσαν να έχουν αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή πολιτική συνολικά», ανέφερε ο Μπάτσα.
Η Κροατία, την ίδια ώρα, θέλει να αξιοποιήσει το τερματικό LNG της Κρκ και τις λιμενικές της υποδομές, ώστε να μειώσει την εξάρτηση των γειτόνων της από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Ο Κροάτης πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς έχει υποστηρίξει ότι ο αγωγός της Αδριατικής προσφέρει εναλλακτική στο ρωσικό πετρέλαιο για τις γειτονικές, περίκλειστες χώρες, αν και η Βουδαπέστη και η Μπρατισλάβα υποστηρίζουν ότι μια τέτοια εναλλακτική συνοδεύεται από υψηλότερο κόστος.
Για την Ελλάδα, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί ολοένα και περισσότερο ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Πριν από το COP31, ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε ότι οι χώρες δεν θα πρέπει να αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στην προστασία του κλίματος και τη διασφάλιση του ενεργειακού τους εφοδιασμού.
«Η αξιοποίηση των ενεργειακών μας πόρων είναι ζήτημα εθνικής σημασίας», είπε στα τοπικά μέσα ο Παπασταύρου, καθώς η Ελλάδα ξεκινά ένα νέο υπεράκτιο έργο.
Η Ελλάδα θέλει να μειώσει την εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια και να ενισχύσει τους δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια. Αυτή η επιλογή καθιστά το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και τις υποδομές φυσικού αερίου τμήμα της στρατηγικής της εξωτερικής πολιτικής της, όχι απλώς ζήτημα της αγοράς ενέργειας.
Η Ελλάδα έχει επίσης μετασχηματίσει το μείγμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, με την αιολική και τη φωτοβολταϊκή ενέργεια να αντιστοιχούν σε περισσότερο από 40% της παραγωγής το 2025. Ωστόσο, παρά τις επιπλέον επενδύσεις στις καθαρές μορφές ενέργειας, το μερίδιο αυτών των πηγών στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δεν αυξήθηκε εκείνη τη χρονιά, ενώ το φυσικό αέριο κέρδισε έδαφος.
Παρόμοια επιχειρεί να τοποθετηθεί και η Ρουμανία ως περιφερειακός προμηθευτής ενέργειας.
Μιλώντας στο Άμπου Ντάμπι στις 3 Νοεμβρίου, ο Ρουμάνος κρατικός γραμματέας Ενέργειας Μάριους-Βιορέλ Πόσα προώθησε τη χώρα του ως προορισμό για επενδύσεις.
«Οι ενεργειακοί πόροι και οι υποδομές της Ρουμανίας την τοποθετούν ως ενεργειακό κόμβο στη Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και ως ελκυστικό προορισμό επενδύσεων», είπε.
Ο Πόσα ανέδειξε το έργο φυσικού αερίου Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο αναμένεται να προμηθεύει τη Ρουμανία και γειτονικές χώρες, μαζί με επενδύσεις στην αιολική ενέργεια, τον πυρηνικό σταθμό Τσερναβόντα και τις περιφερειακές διασυνδέσεις ηλεκτρισμού.
Ωστόσο, το Βουκουρέστι ανησυχεί επίσης για το οικονομικό κόστος της απανθρακοποίησης.
Σε συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στις 15 Οκτωβρίου, ο Ρουμάνος υπουργός Ενέργειας Ντουμίτρου Κισάλιτσα στήριξε την ενεργειακή μετάβαση, προειδοποιώντας ταυτόχρονα για μέτρα που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.
Η βιομηχανική παραγωγή της Ρουμανίας ήταν 2,6% κάτω από το επίπεδο του προηγούμενου έτους, μία από τις μεγαλύτερες συρρικνώσεις στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat.
«Οι εταιρείες χρειάζονται προβλέψιμους κανόνες και ρεαλιστικές προθεσμίες για προσαρμογή και επενδύσεις. Πρέπει να επιδιώκουμε τους στόχους απανθρακοποίησης, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομία και τους καταναλωτές», ανέφερε ο Κισάλιτσα.
Κατακερματισμένη θέση
Καθώς οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν εσωτερικές αντιδράσεις και μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση, οι Βρυξέλλες περιορίζουν τις προσδοκίες για μια μεγάλη πρόοδο ως προς τα ορυκτά καύσιμα στο COP31.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΕ θέλει το COP31 να βασιστεί στη ιστορική δέσμευση που αναλήφθηκε στο COP28 στο Ντουμπάι για μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, όμως η εξασφάλιση προόδου σε αυτή τη δέσμευση θα είναι «πολιτικά δύσκολη».
Οι Βρυξέλλες χαιρέτισαν έναν οδικό χάρτη για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, που παρουσιάστηκε από την βραζιλιάνικη προεδρία του COP30, χαρακτηρίζοντάς τον ευκαιρία να δοθεί νέα δυναμική στη δέσμευση που αναλήφθηκε στο Ντουμπάι.
Λίγο αργότερα και με την ενθάρρυνση του COP30, 57 χώρες, ανάμεσά τους 14 ευρωπαϊκές, στήριξαν μια διακήρυξη για την εκπόνηση οδικών χαρτών μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στη διάσκεψη της Σάντα Μάρτα στην Κολομβία.
«Ελπίζουμε πραγματικά ότι ο βραζιλιάνικος οδικός χάρτης θα εμπνεύσει έναν αυξανόμενο αριθμό χωρών να τον υπογράψουν και να τον υλοποιήσουν», ανέφερε ο ανώτερος αξιωματούχος της Επιτροπής.
Ωστόσο, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί τη σύνοδο για το κλίμα COP31 στην Αττάλεια, η επίσημη εστίασή της στον εξηλεκτρισμό δέχεται έντονη κριτική από περιβαλλοντικές οργανώσεις για τη συνεχιζόμενη εξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα και την επέκτασή τους.