Η έμφαση στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας έχει θίξει ένα ευαίσθητο σημείο για τους Ευρωπαίους, που υποψιάζονται ότι η Ρωσία τη χρησιμοποιεί ως «τέχνασμα» για να αποσπάσει την προσοχή από την Ουκρανία και να αποκτήσει λόγο στις αποφάσεις για το μέλλον της ηπείρου.
Τις τελευταίες ημέρες, δύο λέξεις αρκούν για να αναστατώσουν τους Ευρωπαίους: "αρχιτεκτονική ασφάλειας".
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει βρεθεί το ζήτημα αυτό, μετά τον υπαινιγμό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι έρχεται μια «πολύ μεγάλη, όμορφη συμφωνία» που «ίσως περιλαμβάνει όλη την Ευρώπη».
Ακολούθησε εκτενές μήνυμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον ειδικό απεσταλμένο του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, στο οποίο παρέθεσε μια σειρά αρχών για τη δημιουργία ενός «πιο σταθερού και προβλέψιμου περιβάλλοντος ασφάλειας» στην γηραιά ήπειρο.
Το μήνυμα του Κούσνερ παραβλέπει το γεγονός ότι η Μόσχα έχει εξαπολύσει μια πλήρους κλίμακας εισβολή εναντίον ενός κυρίαρχου, διεθνώς αναγνωρισμένου κράτους και, αντί γι' αυτό, απέδωσε την κατάσταση σε «δεκαετίες δυσπιστίας» και «ανταγωνιστικές ανησυχίες ασφαλείας» ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Ρωσία.
«Για περισσότερα από 30 χρόνια, η Ευρώπη και η Ρωσία παλεύουν να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο πλαίσιο ασφάλειας», έγραψε.
Η διατύπωση ταρακούνησε τους Ευρωπαίους, οι οποίοι έσπευσαν να επισημάνουν ότι όχι εκείνοι αλλά η Ρωσία είναι αυτή που «παλεύει» να επαναφέρει την αρχιτεκτονική που χτίστηκε στον προηγούμενο αιώνα.
«Έχουμε μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας σε ισχύ», δήλωσε τη Δευτέρα, στη συνεδρίαση της G7 στο Παρίσι, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας.
«Ο μόνος που παραβιάζει αυτή την αρχιτεκτονική ασφάλειας είναι η Ρωσία. Γι' αυτό πρέπει να διασφαλίσουμε ότι σε αυτές τις συνομιλίες υπάρχουν σαφείς παραχωρήσεις από τη ρωσική πλευρά, γιατί διαφορετικά θα συνεχίσουμε να βλέπουμε περισσότερες επιθέσεις».
Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας θεωρείται ότι έχει παραβιάσει, μεταξύ άλλων, τις Συμφωνίες του Ελσίνκι του 1975 και τον Χάρτη των Παρισίων του 1990, που αποτελούν τη βάση για τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (Organisation for Security and Co-operation in Europe - OSCE), το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, το οποίο απαγορεύει στη Ρωσία να χρησιμοποιεί βία κατά της Ουκρανίας εκτός αν πρόκειται για αυτοάμυνα, και την Ιδρυτική Πράξη ΝΑΤΟ-Ρωσίας του 1997, η οποία διασφαλίζει την εδαφική ακεραιότητα «όλων των κρατών».
Η Ρωσία έχει επίσης κατηγορηθεί για τέλεση εγκλημάτων πολέμου, συμπεριλαμβανομένου του εγκλήματος της επίθεσης, με κατάφωρη περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου.
«Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, όπως θέλει η Ρωσία να πιστεύουμε, αλλά απλώς την αποκατάσταση της υφιστάμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας», είπε, επαναλαμβάνοντας το επιχείρημα της Κάλας, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ.
Μιλώντας στη Ρουμανία, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι «οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης μπορεί να γίνει μόνο αφού επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία».
Όπως σημείωσε, αυτό πρέπει να συμβεί μόνο με την Ευρώπη παρούσα στο τραπέζι.
«Μια διευθέτηση για το μέλλον της Ουκρανίας και της Ευρώπης πάνω από τα κεφάλια μας δεν θα ήταν απλώς ασύνετη. Είναι στην πραγματικότητα αδύνατη», δήλωσε ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι.
«Εκτελώντας τις εντολές Πούτιν»
Η συλλογική αντίδραση έρχεται την ώρα που οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να επαναφέρουν τη διπλωματία μετά τα ανησυχητικά γεγονότα του Οκτωβρίου, όταν ο Τραμπ έκλεισε συμφωνία για την προμήθεια ντίζελ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, χαλάρωσε μακροχρόνιες κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας και επιτέθηκε σφοδρά στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η ταχύτητα των εξελίξεων σόκαρε την Ευρώπη και αναζωπύρωσε τους φόβους ότι Τραμπ και Πούτιν θα κατέληγαν σε μια μυστική συμφωνία για την παράδοση της Ουκρανίας. Η υπόσχεση Τραμπ για μια «μεγάλη, όμορφη συμφωνία» που θα κάλυπτε όλη την Ευρώπη ενίσχυσε αυτές τις υποψίες.
Ο Πούτιν δεν έχει κρύψει ποτέ την έντονη αντιπάθειά του προς το ΝΑΤΟ, τη συμμαχία που δημιουργήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για να οικοδομήσει αποτροπή μέσω συλλογικής άμυνας.
Τις εβδομάδες πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία απηύθυνε τελεσίγραφο στο ΝΑΤΟ ζητώντας να σταματήσει την επέκταση προς ανατολάς και να αποσύρει τα στρατεύματα από τα μέλη που προσχώρησαν μετά το 1997. Τα αιτήματα απορρίφθηκαν κατηγορηματικά. Λίγους μήνες αφότου ξέσπασε ο πόλεμος, η Φινλανδία και η Σουηδία, δύο ιστορικά ουδέτερες χώρες, υπέβαλαν αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ.
Παρά το πλήγμα, ο Πούτιν δεν έχει εγκαταλείψει το σχέδιό του να «καταστρέψει» το ΝΑΤΟ και να αντιμετωπίσει τις ευρωπαϊκές χώρες ξεχωριστά, λέει η Τζούντι Ντέμπσι, ανώτερη συνεργάτιδα στο Carnegie Europe, η οποία θεωρεί ότι η συζήτηση αυτή εξυπηρετεί άμεσα τα συμφέροντα της Ρωσίας.
«Πρόκειται για μια προσπάθεια του Κρεμλίνου και του προέδρου Τραμπ να παρακάμψουν στην πράξη το ΝΑΤΟ και να ξανασχεδιάσουν την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Είναι επίσης μια προσπάθεια να σπάσει ο δεσμός της διατλαντικής συμμαχίας, της οποίας θεμέλιο είναι το ΝΑΤΟ», είπε η Ντέμπσι.
«Ο Τραμπ εκτελεί τις επιθυμίες του Πούτιν», πρόσθεσε. «Οι Ευρωπαίοι πρέπει να πουν όχι σε αυτό. Έχουμε μία αρχιτεκτονική, λέγεται ΝΑΤΟ. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να την αλλάξουμε. Ο μόνος λόγος που απειλείται είναι ότι η Ρωσία επιτίθεται στην Ουκρανία με πλήρη ισχύ».
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που συμμετέχουν στη διαδικασία ειρήνευσης έχουν παρατηρήσει το έντονο ενδιαφέρον της Ρωσίας για την αρχιτεκτονική ασφάλειας, το οποίο θεωρούν ως τέχνασμα για να αποσπαστεί η προσοχή από τα βασικά ζητήματα στο τραπέζι: τη διακοπή των εχθροπραξιών και τις εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία.
Η Μόσχα έχει επανειλημμένα αρνηθεί να συναινέσει σε κατάπαυση του πυρός, έστω προσωρινή και στοχευμένη, και αντιτάχθηκε στην ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στο εσωτερικό της Ουκρανίας αφότου ξέσπασε ο πόλεμος. Την ίδια ώρα έχει εντείνει τις αεροπορικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, επιχειρώντας να «παγώσει» τους Ουκρανούς πριν από τον χειμώνα.
Αντίθετα, η Μόσχα μιλά ανοικτά για τη «μεγάλη εικόνα», σαν η Ουκρανία να αποτελεί υποσημείωση στην ιστορία. Ο Πούτιν αναφέρεται συχνά στις «ριζικές αιτίες της σύγκρουσης», κωδική ονομασία για την ανατολική επέκταση του ΝΑΤΟ, και ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, τονίζει την ανάγκη οικοδόμησης μιας «νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας» στην ευρασιατική ήπειρο.
Για τους Ευρωπαίους, αυτή η ρητορική αντανακλά φιλοδοξίες μιας μεγάλης δύναμης να επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της και να αποκτήσει εξουσίες λήψης αποφάσεων, ιδίως δικαίωμα βέτο στη μελλοντική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, στο οποίο απλούστατα δεν έχει κανένα δικαίωμα.
«Η Ρωσία ενδιαφέρεται να συζητήσει την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης επειδή θέλει μεγαλύτερη επιρροή στις ευρωπαϊκές αποφάσεις για την Ουκρανία», είπε η Νάτια Σεσκούρια, ανώτερη ερευνήτρια στο Βασιλικό Ινστιτούτο Ενωμένων Υπηρεσιών (Royal United Services Institute - RUSI).
«Διευρύνοντας τις διαπραγματεύσεις, η Μόσχα επιδιώκει να καταστήσει το μέλλον της Ουκρανίας δευτερεύον ζήτημα μέσα σε ένα ευρύτερο παζάρι για τη σχέση της Ρωσίας με την Ευρώπη».
Η προσθήκη της αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην ήδη μακριά λίστα θεμάτων των ειρηνευτικών συνομιλιών κινδυνεύει να βραδύνει τη διαδικασία, να δυσκολέψει την τελική διευθέτηση και να δημιουργήσει ρήγμα μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, εξελίξεις που θα ευνοούσαν τα ρωσικά συμφέροντα.
«Η Ρωσία θα μπορούσε επίσης να αξιοποιήσει τη συζήτηση για να βαθύνει τις διαιρέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους ως προς την αποτροπή, τις μελλοντικές ρυθμίσεις ασφάλειας της Ευρώπης και το εύρος των εγγυήσεων προς την Ουκρανία», είπε η Σεσκούρια.
«Αξιοποιώντας τις διαφορές για το ποιες παραχωρήσεις είναι αποδεκτές, η Μόσχα θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη συνοχή που χρειάζεται τόσο για να διαπραγματευθεί μια αποτελεσματική συμφωνία όσο και για να τη διατηρήσει».
Ακριβώς τη στιγμή που ο συναγερμός είχε φτάσει στο αποκορύφωμά του, λίγο πριν από τον νέο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών στο Αμπού Ντάμπι, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη εξέδωσαν κοινή δήλωση στην οποία αναφέρουν ότι «ένα ισχυρό ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικό στοιχείο της συλλογικής άμυνας στον ευρωατλαντικό χώρο».