Η HSBC λέει ότι τα μέλη της G7 θα χρειαστούν ιταλικά πρωτογενή πλεονάσματα για σταθεροποίηση χρέους, καθώς η Ρώμη δανείζεται φθηνότερα από το Παρίσι πριν από εκλογικό προϋπολογισμό.
Παραδειγματικό προς αποφυγή για την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ήταν η Ιταλία τον Σεπτέμβριο του 1992. Η λιρέτα εξωθήθηκε εκτός του ευρωπαϊκού μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, το νόμισμα κατέρρευσε και η Ρώμη έπρεπε να πείσει τους επενδυτές ότι μπορούσε ακόμη να πληρώνει τους λογαριασμούς της.
Ακολούθησαν περισσότερες από τρεις δεκαετίες σφιχτής λιτότητας, για τις οποίες οι Ιταλοί συνεχίζουν να διαφωνούν. Χρόνο με τον χρόνο, το κράτος εισέπραττε περισσότερα έσοδα από όσα δαπανούσε, πριν υπολογιστούν οι τόκοι επί του χρέους.
Οι οικονομολόγοι το αποκαλούν πρωτογενές πλεόνασμα. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), η Ιταλία έχει εμφανίσει πρωτογενές πλεόνασμα στα 28 από τα 34 χρόνια από το 1992.
Τώρα μία από τις μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου υποστηρίζει ότι το ίδιο θα χρειαστεί να κάνει και το υπόλοιπο της ομάδας των επτά (G7).
«Κάθε μέλος της G7 θα πρέπει να ακολουθήσει την Ιταλία», ανέφερε σε σημείωμα της την περασμένη εβδομάδα με τίτλο «Turning Italian?» η επικεφαλής οικονομολόγος της HSBC σε παγκόσμιο επίπεδο Τζάνετ Χένρι.
Το επιχείρημά της βασίζεται σε απλή αριθμητική. Όταν το επιτόκιο που πληρώνει μια κυβέρνηση για το χρέος της παραμένει πάνω από τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας, το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται ως ποσοστό της παραγωγής, εκτός αν η κυβέρνηση δαπανά λιγότερα από όσα εισπράττει πριν από τους τόκους.
Καθώς το κόστος δανεισμού είναι υψηλό στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η Χένρι εκτιμά ότι αυτό το χάσμα θα παραμείνει.
Ένα μάθημα που η Ιταλία έμαθε με τον δύσκολο τρόπο
Προσεκτική ήταν η Χένρι να μην παρουσιάσει την Ιταλία ως υπόδειγμα.
«Η Ιταλία δεν είναι πρότυπο: το απόθεμα χρέους παραμένει υψηλό, αλλά έχει διατηρήσει επίμονο πρωτογενές πλεόνασμα επί πολλά χρόνια, αρχικά υποχρεωμένη από τη σοβαρή νομισματική και κρίση χρέους του 1992», σημείωσε.
Η διαφορά, κατά την άποψή της, είναι ότι η Ρώμη έχει συνεχίσει αυτή την προσπάθεια επί δεκαετίες, ενώ οι υπόλοιπες χώρες μόλις έχουν αρχίσει.
«Σε αντίθεση με την Ιταλία, καμία από τις υπόλοιπες δεν βρίσκεται σε τροχιά για μια παρατεταμένη προσαρμογή», ανέφερε η Χένρι.
Μόνο χώρες που έχουν δεχθεί κάποια πίεση από τις αγορές ομολόγων, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν προσπαθήσει να αντιμετωπίσουν τα ελλείμματά τους τον τελευταίο χρόνο, πρόσθεσε.
Ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεφεύγουν από το πρόβλημα. Η Χένρι επικαλέστηκε εκτίμηση του διευθυντή του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (Congressional Budget Office - CBO), του αμερικανικού δημοσιονομικού επόπτη, σύμφωνα με την οποία για να σταθεροποιηθεί το αμερικανικό χρέος μόνο μέσω της ανάπτυξης θα απαιτούνταν ονομαστική αύξηση 7-8% τον χρόνο με τα σημερινά επιτόκια.
Προειδοποίησε επίσης ότι οι εύκολες διεξόδοι έχουν κλείσει. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να περικόψουν δραστικά τις δαπάνες όπως έκαναν η Ελλάδα και η Πορτογαλία μετά την κρίση της ευρωζώνης, και τα κέρδη παραγωγικότητας από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ίσως να μην μεταφραστούν εύκολα σε υψηλότερα φορολογικά έσοδα.
«Δύσκολες πολιτικές επιλογές βρίσκονται μπροστά», είπε.
Μόνο μία χώρα της G7 δαπανά λιγότερα από όσα εισπράττει
Τα τελευταία στοιχεία του ΔΝΤ δείχνουν πόσο μόνη είναι η θέση της Ιταλίας.
Σύμφωνα με τη δημοσιονομική έκθεση «Fiscal Monitor» του Οκτωβρίου, η Ιταλία οδεύει προς πρωτογενές πλεόνασμα 1% του ΑΕΠ φέτος, που αναμένεται να αυξηθεί σε 1,2% το 2027. Είναι η μόνη οικονομία της G7 που προβλέπεται να έχει πρωτογενές πλεόνασμα.
Η Γαλλία κατευθύνεται προς πρωτογενές έλλειμμα 2,9% του ΑΕΠ φέτος. Η Γερμανία, επί χρόνια ο δημοσιονομικός αυστηρός της ευρωζώνης, προβλέπεται να εμφανίσει πρωτογενές έλλειμμα 3,4% καθώς αυξάνει τις δαπάνες για άμυνα και υποδομές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να έχουν πρωτογενές έλλειμμα 4,9%, ο Καναδάς 2,6%, και η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο περίπου 1,2% η καθεμία.
Το πόσο θα πρέπει να προσαρμοστούν οι υπόλοιπες χώρες είναι θέμα συζήτησης. Γράφοντας στο περιοδικό «Finance & Development» του ΔΝΤ τον Μάρτιο, ο οικονομολόγος Ζολτ Ντάρβας εκτίμησε ότι η Γαλλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρειάζονταν πρωτογενές πλεόνασμα 1,3% του ΑΕΠ για να σταθεροποιήσουν το χρέος τους, και το Ηνωμένο Βασίλειο 1,8%.
Για τη Γαλλία, αυτό θα σήμαινε βελτίωση του προϋπολογισμού της κατά πάνω από τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Ο Ντάρβας σημείωσε ότι το Παρίσι έχει φτάσει στο απαιτούμενο επίπεδο μόνο έξι φορές σε πέντε δεκαετίες.
Η Ιταλία, για να είμαστε σαφείς, εξακολουθεί να κουβαλά το βαρύτερο φορτίο. Το ΔΝΤ αναμένει ότι το δημόσιο χρέος της θα φτάσει το 137,9% του ΑΕΠ φέτος, το υψηλότερο στην ευρωζώνη και πάνω από το 136% της Ελλάδας. Η Γαλλία βρίσκεται στο 118,5%.
Οι αγορές ομολόγων έχουν ήδη αλλάξει γνώμη
Οι επενδυτές φαίνεται να έχουν καταλήξει σε παρόμοιο συμπέρασμα με την HSBC.
Τη Δευτέρα στις 13:26 CET, το 10ετές ιταλικό κρατικό ομόλογο απέδιδε 4,43%, ενώ το αντίστοιχο γαλλικό OAT απέδιδε 4,93%.
Αυτό σημαίνει ότι η Ρώμη δανείζεται για μια δεκαετία με μισή ποσοστιαία μονάδα λιγότερο από το Παρίσι. Την Παρασκευή, η διαφορά έκλεισε στις 50 μονάδες βάσης, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα υπέρ της Ιταλίας τουλάχιστον από το 1999, σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας TradingView.
Η ανατροπή ήρθε γρήγορα. Στην αρχή του 2025, η Ιταλία πλήρωνε 34 μονάδες βάσης περισσότερο από τη Γαλλία. Οι δύο καμπύλες συναντήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 και έκτοτε η διαφορά συνεχίζει να διευρύνεται.
Η Ιταλία τώρα δανείζεται επίσης φθηνότερα από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το 10ετές gilt αποδίδει 5,35%, και τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το 10ετές Treasury αποδίδει 5,12%.
Σε σύγκριση με τη Γερμανία, το σημείο αναφοράς της ευρωζώνης, η διαφορά απόδοσης BTP-Bund βρίσκεται στις 106 μονάδες βάσης. Η διαφορά αυτή μετρά την επιπλέον απόδοση που ζητούν οι επενδυτές για να κατέχουν ιταλικό αντί γερμανικό χρέος. Η αντίστοιχη γαλλική ψαλίδα είναι 156 μονάδες βάσης, περισσότερο από το διπλάσιο των 71 μονάδων βάσης με τις οποίες ξεκίνησε η χρονιά.
Η Ιταλία δεν έμεινε αλώβητη από το κύμα πωλήσεων φέτος. Η διαφορά της έχει διευρυνθεί από περίπου 60 μονάδες βάσης στα τέλη Φεβρουαρίου, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αύξησε τις τιμές της ενέργειας, τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και το κόστος δανεισμού σε όλη την Ευρώπη.
Οι οικονομολόγοι της Pantheon Macroeconomics Κλάους Βίστεσεν και Μέλανι Ντεμπόνο εκτιμούν ότι αυτή η κίνηση θα αντιστραφεί.
«Πιστεύουμε ότι η διαφορά BTP-Bund θα μειωθεί του χρόνου, αντιστρέφοντας περισσότερο από πλήρως τη διεύρυνσή της φέτος», ανέφεραν σε σημείωμα τους την Πέμπτη. «Περιμένουμε διαφορά BTP-Bund 20 μονάδων βάσης έως τα μέσα του 2027, από λίγο πάνω από 100 μονάδες βάσης αυτή τη στιγμή».
Μέρος της συλλογιστικής τους αφορά τη Γαλλία. Υποστηρίζουν ότι τα πιο σοβαρά δημοσιονομικά της προβλήματα, μαζί με την αβεβαιότητα γύρω από τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, θα συνεχίσουν να στρέφουν τους επενδυτές προς τα ιταλικά ομόλογα.
Ακόμη και έτσι, το φθηνότερο σχετικό δανεισμό δεν θα κάνει το ιταλικό χρέος φθηνό. «Οι αποδόσεις θα παραμείνουν υψηλές, λίγο πάνω από 3%, κρατώντας για την ώρα το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους της ιταλικής κυβέρνησης αυξημένο», σημείωσαν.
Ένας προϋπολογισμός προεκλογικής χρονιάς δοκιμάζει το μοντέλο
Μεγαλύτερη δοκιμασία για την Ιταλία ίσως προέλθει από την ίδια τη Ρώμη.
Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι ενέκρινε τον προϋπολογισμό του 2027 στις 28 Οκτωβρίου, ένα πακέτο αξίας περίπου 26 δισ. ευρώ που τώρα εξετάζεται από το Κοινοβούλιο.
Μεγάλο μέρος του αφορά φοροελαφρύνσεις.
Μόνο για το 2027, η κλίμακα φόρου εισοδήματος 33% θα επεκταθεί σε κέρδη έως 55.000 ευρώ, από 50.000 ευρώ σήμερα.
Νέοι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα, γεννημένοι μετά το 1997 και με αποδοχές έως 28.000 ευρώ, θα πληρώνουν ενιαίο φόρο 1% στις αυξήσεις μισθού έως 2.500 ευρώ. Αυξήσεις από ανανεώσεις συμβάσεων εργασίας θα φορολογούνται με ενιαίο συντελεστή 5% για εργαζόμενους με αποδοχές έως 33.000 ευρώ.
Οι αυτοαπασχολούμενοι θα μπορούν να παραμένουν στο καθεστώς ενιαίου φόρου με τζίρο έως 100.000 ευρώ, από 85.000 ευρώ σήμερα.
Ο φόρος αυτοκινήτου θα καταργηθεί μόνιμα για ένα ασφαλισμένο όχημα έως 80 κιλοβάτ ανά ιδιοκτήτη, και μητέρες με δύο ή περισσότερα παιδιά και εισόδημα έως 40.000 ευρώ θα λαμβάνουν αφορολόγητα 100 ευρώ τον μήνα.
Για να χρηματοδοτηθεί μέρος του πακέτου, οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές θα αντιμετωπίσουν αύξηση κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες στον φόρο εισοδήματος εταιρειών για δύο χρόνια, οι ενεργειακές εταιρείες υψηλότερο περιφερειακό φόρο επιχειρηματικής δραστηριότητας, και ο φόρος στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές θα διπλασιαστεί σε 0,8%.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο της Ιταλίας, που εποπτεύει τις δημόσιες δαπάνες, ανέφερε στους βουλευτές στις 9 Νοεμβρίου ότι πολλές από τις φοροελαφρύνσεις λήγουν στο τέλος του 2027 και ότι περίπου το 70% της χρηματοδότησης δεν θα επαναληφθεί, αφήνοντας τον λογαριασμό στην επόμενη Βουλή.
Το ίδιο το δημοσιονομικό σχέδιο της κυβέρνησης, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο, προβλέπει έλλειμμα 2,9% του ΑΕΠ φέτος, το οποίο αυξάνεται σε 3,4% το 2027 όταν συνυπολογιστούν οι πρόσθετες δαπάνες για άμυνα και ενέργεια που επιτρέπονται βάσει των κανόνων της ΕΕ.
Το χρέος προβλέπεται να αυξηθεί οριακά σε 138,5% του ΑΕΠ τον επόμενο χρόνο.
Μια εκλογική αναμέτρηση πολύ αμφίρροπη
Ο προϋπολογισμός κατατίθεται καθώς η Ιταλία οδεύει προς γενικές εκλογές που πρέπει να διεξαχθούν έως το φθινόπωρο του 2027, με αυξανόμενες συζητήσεις στη Ρώμη για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες την άνοιξη.
Η τελευταία δημοσκόπηση της SWG για τον τηλεοπτικό σταθμό La7, που δημοσιεύτηκε στις 9 Νοεμβρίου, έφερε την κεντροαριστερή αντιπολίτευση στο 44,9% και τον κεντροδεξιό συνασπισμό της Μελόνι στο 44%, μια διαφορά εντός του στατιστικού σφάλματος.
Το κόμμα «Αδελφοί της Ιταλίας» της Μελόνι παρέμεινε το μεγαλύτερο μεμονωμένο κόμμα με 28,9%, ενώ το 29% των ερωτηθέντων δεν δήλωσαν προτίμηση.
Η βασική εκτίμηση της Pantheon Macroeconomics είναι ότι ο κυβερνητικός συνασπισμός θα επιβιώσει της κάλπης, κάτι που θεωρεί επιπλέον λόγο ώστε η διαφορά απόδοσης να παραμείνει περιορισμένη έως το 2027.
Το 1992, η Ιταλία δεν είχε άλλη επιλογή από το να σφίξει τη ζώνη. Τριάντα τέσσερα χρόνια αργότερα, το υπόλοιπο της G7 καλείται να κάνει το ίδιο, την ώρα που η ίδια η Ιταλία δελεάζεται να τη χαλαρώσει.