Ενσαρκώνοντας τον κώδικα: η Αλίδα Σαν και η υλική τέχνη του code art
Η καλλιτέχνις με έδρα το Βερολίνο Alida Sun γράφει σχεδόν καθημερινά νέο ψηφιακό κώδικα: μετατρέπει άυλα έργα σε ταπισερί και εξερευνά τα σωματικά τελετουργικά της κωδικοποίησης.
Όταν η Αλίδα Σαν κινείται, σειρές από έντονα πολύχρωμα σχήματα κινούνται μαζί της, κουδουνίζοντας καθώς μετατοπίζονται. Γεωμετρικά μοτίβα και κυματιστοί ήχοι είναι χαρακτηριστικά των λαμπερών ψηφιακών έργων της καλλιτέχνιδας και τεχνολόγου που ζει στο Βερολίνο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αυτά τα έργα δημιουργούνται με ένα σύστημα δικής της σχεδίασης, το οποίο η Σαν αποκαλεί οπτικοακουστικό όργανο. Ανιχνεύει το φως και μετατρέπει τις κινήσεις της σε εικόνες και ήχους. Χρησιμοποιώντας αυτό το σύστημα, η πολυσχιδής καλλιτέχνιδα έχει δημιουργήσει κάθε μέρα, επί 2.500 ημέρες, ένα νέο έργο τέχνης. Δηλαδή σχεδόν επτά χρόνια καθημερινού κώδικα.
«Όταν ξεκίνησα αυτήν την καθημερινή διαδρομή με τον κώδικα, ήξερα ότι θα έπρεπε να κάνω τη διαδικασία αναζωογονητική και διασκεδαστική για μένα, γιατί ο προγραμματισμός και το να είσαι κολλημένος σε μια οθόνη δεν είναι και η πιο υγιεινή πρακτική», λέει η Σαν στο Euronews Culture.
Έτσι δημιούργησε ένα λογισμικό που καθοδηγείται εκ των έσω από τη σωματική κίνηση. «Κατά κάποιον τρόπο, είναι μια καθημερινή τελετουργία επίγνωσης του εαυτού – του σώματος – και παιχνιδιού», λέει.
Για τη Σαν, ο προγραμματισμός και η δημιουργία τέχνης έχουν γίνει σωματική διαδικασία. Στην έκθεσή της στη Method Delhi με τίτλο RITES, η Σαν διερευνά τις σωματικές τελετουργίες και την ιστορία της απτής χειροτεχνίας πίσω από τις αποσωματωμένες γραμμές κώδικα.
Τον μήνα αυτό, η Σαν θα δώσει μια διάλεξη για το RITES και την ενσώματη προσέγγιση του κώδικα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης και θα μιλήσει για τη διαδικασία της καθημερινής δημιουργίας τέχνης στο συνέδριο Women In Tech Sweden στη Στοκχόλμη.
Από τα πρώτα της βήματα στη διαδραστική και φωτεινή τέχνη ως απόφοιτη STEM, η Σαν συγκινήθηκε από τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογική τέχνη μπορούσε να διαμορφώσει τον φυσικό χώρο, από δωμάτια μέχρι ολόκληρες γειτονιές. Σήμερα, η Σαν προσπαθεί να κάνει την τέχνη με κώδικα πιο οικεία και απτή.
«Με συναρπάζει ατελείωτα το πώς οι άνθρωποι μπορούν να συνδεθούν με ένα έργο τέχνης μέσα από τις οθόνες των κινητών τους και πώς αυτό μπορεί να τους επηρεάσει σε σωματικό επίπεδο, γιατί εγώ χρησιμοποιώ τη σωματικότητά μου για να δημιουργήσω αυτά τα έργα κώδικα», λέει. «Ο κώδικας θεωρείται ένα πολύ διανοητικό μέσο, και οι άνθρωποι συχνά τον αντιλαμβάνονται ως αποκομμένο από το σώμα, αλλά εγώ το αμφισβητώ και το προκαλώ αυτό».
Το RITES πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα και μεταφράζει τα έργα κώδικα της Σαν σε χειροποίητες, υφασμένες και κεντημένες ταπισερί. Τα έργα υφάνθηκαν σε συνεργασία με γυναίκες υφάντριες-τεχνίτριες από το Swami Sivananda Memorial Institute of Fine Arts & Crafts (SSMI), μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα το Δελχί.
Η έκθεση προτείνει έναν εναλλακτικό τρόπο θέασης της τεχνολογίας, εστιάζοντας «στην ιστορία που βρίσκεται έξω από αυτήν τη "μπρο-λιγαρχία" των Big Tech», όπως λέει η Σαν. Στην καρδιά του πρότζεκτ βρίσκεται η αποκατάσταση των καθοριστικών, αλλά συχνά σβησμένων συμβολών των γυναικών στην ανάπτυξη του σύγχρονου υπολογιστικού προγραμματισμού.
Οι φωτεινές, περίτεχνα υφασμένες ταπισερί είναι ιδανικά δοχεία για να αποτυπώσουν αυτή την ιστορία: ο σύγχρονος προγραμματισμός έχει τις ρίζες του στην ύφανση, μια πρακτική που συνδέεται παραδοσιακά και με την εργασία των γυναικών.
«Οι γυναίκες κυριολεκτικά ύφαναν τη μνήμη που οδήγησε την ανθρωπότητα στη Σελήνη», λέει η Σαν, αναφερόμενη στις γυναίκες στη Νέα Αγγλία των ΗΠΑ που αποθήκευσαν τον κώδικα λογισμικού για τις αποστολές Apollo (πηγή στα Αγγλικά) σε χειροϋφασμένο «σχοινί» από χαλκό. Η τεχνολογία, γνωστή ως «μνήμη core-rope», ήταν πολύ κοντά στην ύφανση και οι περισσότερες γυναίκες που κωδικοποιούσαν τις πληροφορίες δούλευαν παλαιότερα σε κλωστοϋφαντουργεία.
Η υπολογιστική κληρονομιά των γυναικών και η συγγένεια ανάμεσα στα υφάσματα και τον κώδικα τροφοδότησαν επίσης τη συνεργασία της Σαν με τις γυναίκες τεχνίτριες του SSMI.
«Η ιστορία των υφασμάτων της Ινδίας είναι κάτι που ακόμη μαθαίνω, αλλά με εντυπωσιάζει διαρκώς», λέει η Σαν.
Δουλεύοντας πάνω στο RITES, η καλλιτέχνιδα ήθελε να ενσωματώσει αυτή την καλλιτεχνική κληρονομιά και να συνεργαστεί στενά με τις τεχνίτριες. «Οι [τεχνίτριες] άρχισαν να κεντούν λουλούδια και δικά τους μοτίβα, και αυτό ήταν ένα πραγματικά σημαντικό κομμάτι της έκθεσης: να ενισχυθεί η κουλτούρα μέσα στην οποία αυτά τα έργα κεντήθηκαν στο χέρι», εξηγεί η Σαν. «Ήταν ένας υπέροχος διάλογος που επηρέασε και τον προγραμματισμό μου: δεν είχα ξαναπρογραμματίσει ποτέ λουλούδια, αλλά όταν είδα τι έκαναν οι τεχνίτριες, άρχισα να προγραμματίζω λουλούδια σε ψηφιακά περιβάλλοντα».
Η εστίαση στην ύφανση και στην περίπλοκη, τεχνική δουλειά των τεχνιτριών ήταν κρίσιμη για τον εορτασμό της γυναικείας καλλιτεχνικής δημιουργίας.
«Όλες αυτές οι μορφές τέχνης που συνδέονται κυρίως με γυναίκες ή δημιουργούνται από γυναίκες υποβαθμίζονται σε χειροτεχνία και όχι σε τέχνη ή καλές τέχνες», εξηγεί. «Η ιεραρχία ανάμεσα στα δύο [τέχνη έναντι χειροτεχνίας] είναι βαθιά ριζωμένη στην πατριαρχία και την αποικιοκρατία».
Η κατάταξη των τεχνών που στολίζουν ανθρώπους ή σπίτια ως «εφαρμοσμένες» ή «διακοσμητικές» έχει ιστορικά στοιχειώσει τις καλλιτεχνικές προσπάθειες των γυναικών. Όπως έγραψαν οι επιδραστικές ιστορικοί τέχνης Γκρισέλντα Πόλοκ και Ροζίκα Πάρκερ στο άρθρο τους το 1998 «Crafty Women and the Hierarchy of the Arts»: «Το φύλο του καλλιτέχνη έχει σημασία. Καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη γίνεται αντιληπτή και συζητείται».
Με το RITES, η Σαν και οι τεχνίτριες του SSMI βρίσκονταν σε διαρκή διάλογο. Παρά τα γλωσσικά εμπόδια και τα διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, μπόρεσαν να συναντηθούν στις κοινές τους εμπειρίες με την πατριαρχία, στους στόχους της έκθεσης και στη χαρά της γενετικής τέχνης. Ξεκινώντας τη διαδικασία της δημιουργίας, που κράτησε δύο χρόνια, η Σαν είχε έναν βασικό κανόνα: «Απλώς να το διασκεδάσουμε».
Τα αποτελέσματα ακτινοβολούν χαρά. Τετράγωνα σε ποικιλία μεγεθών και χρωμάτων είναι ραμμένα πάνω σε ένα εντυπωσιακό ροζ φόντο στο έργο της Προστάτεψε την παιχνιδιάρικη ιδιοτροπία σου με κάθε κόστος. Μικρά κεντημένα λουλούδια και γραμμές ξεχωρίζουν σαν ανάγλυφα, προσδίδοντας βάθος στο Οι γυναίκες άνοιξαν τον δρόμο για την ηλεκτρονική ηχητική τέχνη.
Το να διασκεδάζει της επιτρέπει να λειτουργεί έξω από αυτό που αποκαλεί «κλειδαμπαρωμένο φλεγόμενο σκουπιδοτενεκέ» του υπάρχοντος τεχνολογικού οικοσυστήματος. Όταν ως νέα καλλιτέχνιδα δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει λογισμικό, έφτιαξε το δικό της σύστημα. Αρχικά δημιουργούσε κυρίως ασπρόμαυρα έργα («είναι καλό για προβολή», εξηγεί), αλλά σύντομα άρχισε να δουλεύει με χρώμα.
Η τέχνη της είναι παιχνιδιάρικη και, χάρη στον ανέμελο και θηλυκό χαρακτήρα της, ανατρεπτική.
«Το κοριτσίστικο στοιχείο και οι θηλυκές ποιότητες – νομίζω ότι αυτά είναι που φαίνονται πιο ανατρεπτικά», λέει. «Υπάρχει ένα πραγματικά συναρπαστικό κίνημα όπου ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, ειδικά γυναίκες και κορίτσια, αμφισβητούν και προκαλούν αυτές τις αφηγήσεις των Big Tech, που είναι πάντα ανδροκρατούμενες και, ως εκ τούτου, εξαιρετικά βαρετές».
Η ίδια η Σαν ασκεί ενεργά κριτική στα αποκλειστικά συστήματα στον κόσμο της τεχνολογίας και πέρα από αυτόν μέσα από την τέχνη της και τον λογαριασμό της στο Instagram (πηγή στα Αγγλικά), όπου έχει 177.000 ακολούθους.
Καθώς η Σαν συνεχίζει το ταξίδι της καθημερινής δημιουργίας, κρατά σφιχτά αυτή την αίσθηση παιχνιδιού και κίνησης. «Κάνει τη διαδικασία του προγραμματισμού πολύ πιο διασκεδαστική και αναζωογονητική», λέει. «Υπάρχει κάτι παράξενα θεραπευτικό στον κώδικα για μένα».
Μετά το τέλος της έκθεσής της στη Method Delhi τον προηγούμενο μήνα, το RITES της Σαν είναι προς το παρόν διαθέσιμο διαδικτυακά (πηγή στα Αγγλικά). Μείνετε συντονισμένοι για τις επόμενες εκθέσεις.
