Ενσαρκώνοντας τον κώδικα: η Alida Sun και η υλική τέχνη του κώδικα
Η Βερολινέζα καλλιτέχνις Alida Sun μετατρέπει τον κώδικά της σε υφασμάτινες ταπετσαρίες και εξερευνά τα σωματικά τελετουργικά της ψηφιακής τέχνης
Όταν η Αλίντα Σαν κινείται, σειρές από πολύχρωμα σχήματα κινούνται μαζί της, κουδουνίζοντας καθώς μετατοπίζονται. Γεωμετρικά μοτίβα και τρεμουλιαστοί ήχοι χαρακτηρίζουν τα λαμπερά ψηφιακά έργα της καλλιτέχνιδας και τεχνολόγου που εδρεύει στο Βερολίνο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αυτά τα έργα, μέρος της έκθεσής της «RITES», δημιουργούνται με ένα σύστημα δικής της επινόησης, το οποίο η Σαν χαρακτηρίζει ως οπτικοακουστικό όργανο. Ανιχνεύει το φως και μετατρέπει τις κινήσεις της σε εικόνες και ήχους.
Η πολυσχιδής καλλιτέχνιδα έχει δημιουργήσει ένα νέο έργο κάθε μέρα επί 2.500 ημέρες. Δηλαδή σχεδόν επτά χρόνια καθημερινού προγραμματισμού.
«Όταν ξεκίνησα αυτό το ταξίδι του καθημερινού κώδικα, ήξερα ότι θα έπρεπε να κάνω τη διαδικασία αναζωογονητική και διασκεδαστική για μένα, γιατί ο προγραμματισμός και το να είσαι κολλημένος σε μια οθόνη δεν είναι η πιο υγιεινή πρακτική», λέει η Σαν στο Euronews Culture.
Έτσι δημιούργησε ένα λογισμικό που καθοδηγείται εγγενώς από τη σωματική κίνηση. «Με έναν τρόπο, είναι ένα καθημερινό τελετουργικό επίγνωσης του εαυτού, του σώματος και του παιχνιδιού», λέει.
Για τη Σαν, ο προγραμματισμός και η δημιουργία τέχνης έχουν γίνει μια σωματική διαδικασία. Στην έκθεσή της στη Method Delhi με τίτλο «RITES», διερεύνησε τα σωματικά τελετουργικά και την ιστορία της απτής χειροτεχνίας που κρύβονται πίσω από τις απρόσωπες γραμμές κώδικα.
Τον τρέχοντα μήνα η Σαν θα δώσει μια διάλεξη για το «RITES» και την ενσάρκωση του κώδικα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης.
Από τις πρώτες της απόπειρες στη διαδραστική και φωτεινή τέχνη, ως απόφοιτη θετικών επιστημών, η Σαν συγκινήθηκε από το πώς η τεχνολογική τέχνη μπορεί να διαμορφώσει τον φυσικό χώρο, από δωμάτια μέχρι ολόκληρες γειτονιές. Σήμερα, προσπαθεί να κάνει την τέχνη του κώδικα πιο οικεία και χειροπιαστή.
«Με συναρπάζει ασταμάτητα το πώς οι άνθρωποι μπορούν να συνδεθούν με ένα έργο τέχνης μέσα από τις οθόνες των κινητών τους και πώς αυτό μπορεί να τους επηρεάσει σε σωματικό επίπεδο, επειδή εγώ χρησιμοποιώ τη σωματικότητά μου για να δημιουργήσω αυτά τα έργα κώδικα», λέει. «Ο κώδικας θεωρείται ένα πολύ διανοητικό μέσο και οι άνθρωποι συχνά τον φαντάζονται αποκομμένο από το σώμα, αλλά εγώ το αμφισβητώ και το προκαλώ αυτό».
Το «RITES» το πάει ένα βήμα παραπέρα και μεταφράζει τα έργα κώδικα της Σαν σε υφαντά, κεντημένα ταπισερί στο χέρι. Τα έργα υφάνθηκαν σε συνεργασία με γυναίκες τεχνίτριες-υφάντριες από το Swami Sivananda Memorial Institute of Fine Arts & Crafts (SSMI), μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα το Δελχί.
Η έκθεση προτείνει έναν εναλλακτικό τρόπο θέασης της τεχνολογίας, εστιάζοντας «στην ιστορία που βρίσκεται έξω από αυτήν την ανδροπαρέα-ολιγαρχία των Big Tech», όπως λέει η Σαν. Στον πυρήνα του πρότζεκτ βρίσκεται η ανάκτηση των καθοριστικών, αλλά συχνά σβησμένων, συμβολών των γυναικών στην ανάπτυξη του σύγχρονου υπολογιστικού προγραμματισμού.
Οι φωτεινές, περίτεχνα υφασμένες ταπισερί είναι ιδανικά δοχεία για να αποτυπώσουν αυτή την ιστορία: ο σύγχρονος προγραμματισμός έχει τις ρίζες του στην ύφανση, μια πρακτική που παραδοσιακά συνδέεται και με την εργασία των γυναικών.
«Οι γυναίκες κυριολεκτικά ύφαναν τη μνήμη που έστειλε την ανθρωπότητα στη Σελήνη», λέει η Σαν, αναφερόμενη στις γυναίκες στη Νέα Αγγλία των ΗΠΑ που αποθήκευσαν τον κώδικα λογισμικού για τις Αποστολές Απόλλων (πηγή στα Αγγλικά) σε χειροποίητο χάλκινο «σχοινί». Η τεχνολογία, που ονομάστηκε «core-rope memory», ήταν πολύ κοντά στην ύφανση και οι περισσότερες από τις γυναίκες που κωδικοποιούσαν τις πληροφορίες είχαν προηγουμένως εργαστεί σε υφαντουργεία.
Η υπολογιστική κληρονομιά των γυναικών και η συγγένεια ανάμεσα στα υφάσματα και τον κώδικα τροφοδότησαν επίσης τη συνεργασία της Σαν με τις γυναίκες τεχνίτριες του SSMI.
«Η ιστορία της κλωστοϋφαντουργίας στην Ινδία είναι κάτι που ακόμη μαθαίνω, αλλά με εντυπωσιάζει διαρκώς», σημειώνει η Σαν.
Καθώς δούλευε το «RITES», η καλλιτέχνιδα ήθελε να ενσωματώσει αυτή την καλλιτεχνική κληρονομιά και να συνεργαστεί στενά με τις τεχνίτριες. «Εκείνες άρχισαν να κεντούν λουλούδια και δικά τους μοτίβα, και αυτό ήταν ένα πραγματικά σημαντικό στοιχείο της έκθεσης: να ενισχύσουμε την κουλτούρα μέσα στην οποία αυτά τα έργα κεντήθηκαν στο χέρι», εξηγεί η Σαν. «Ήταν ένας υπέροχος διάλογος που επηρέασε και τον προγραμματισμό μου: δεν είχα ξαναπρογραμματίσει λουλούδια, αλλά μόλις είδα τι έκαναν οι τεχνίτριες, άρχισα να προγραμματίζω λουλούδια σε ψηφιακά περιβάλλοντα».
Η έμφαση στην ύφανση και στην περίπλοκη, τεχνική δουλειά των τεχνιτριών ήταν κρίσιμη για να αναδειχθεί η καλλιτεχνικότητα των γυναικών.
«Όλες αυτές οι μορφές τέχνης που συνδέονται κυρίως με γυναίκες ή δημιουργούνται από γυναίκες υποβιβάζονται στην κατηγορία της χειροτεχνίας και όχι της τέχνης ή των καλών τεχνών», εξηγεί. «Η ιεράρχηση ανάμεσα στα δύο, τέχνη έναντι χειροτεχνίας, είναι βαθιά ριζωμένη στην πατριαρχία και την αποικιοκρατία».
Ο χαρακτηρισμός των τεχνών που στολίζουν το σώμα ή το σπίτι ως «εφαρμοσμένες» ή «διακοσμητικές» έχει ιστορικά βαραίνει τις καλλιτεχνικές προσπάθειες των γυναικών. Όπως έγραψαν οι σημαντικές ιστορικοί τέχνης Griselda Pollock και Rozsika Parker στο άρθρο τους του 1998 «Crafty Women and the Hierarchy of the Arts»: «Το φύλο του/της καλλιτέχνη έχει σημασία. Καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη γίνεται αντιληπτή και συζητείται».
Με το «RITES» η Σαν και οι τεχνίτριες του SSMI βρίσκονταν σε διαρκή διάλογο. Παρά τα γλωσσικά εμπόδια και τα διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, κατάφεραν να επικοινωνήσουν μέσα από τις εμπειρίες τους με την πατριαρχία, τους στόχους της έκθεσης και τη χαρά της διαδικασίας της γενετικής τέχνης. Μπαίνοντας σε αυτή τη διετή διαδικασία δημιουργίας, η Σαν είχε μία βασική αρχή: «Απλώς να περνάμε καλά».
Το αποτέλεσμα αποπνέει χαρά. Τετράγωνα σε ποικιλία μεγεθών και χρωμάτων είναι ραμμένα πάνω σε ένα εντυπωσιακό ροζ φόντο στο έργο της «Protect your playful whimsy at all costs». Μικρά κεντημένα λουλούδια και γραμμικά σχέδια προβάλλουν σαν ανάγλυφα, δίνοντας βάθος στο «Women pioneered electronic sound art».
Το να διασκεδάζει της επιτρέπει να λειτουργεί έξω από αυτό που η ίδια αποκαλεί «κλειδωμένη πυρπολημένη χωματερή» του τρέχοντος τεχνολογικού οικοσυστήματος. Όταν ως νέα καλλιτέχνιδα δεν είχε χρήματα για να αγοράσει λογισμικό, έφτιαξε το δικό της σύστημα. Στην αρχή δημιουργούσε κυρίως ασπρόμαυρα έργα («είναι καλό για προβολές», εξηγεί), αλλά σύντομα άρχισε να δουλεύει με χρώμα.
Η τέχνη της είναι παιχνιδιάρικη και, ακριβώς λόγω του ανέμελου και θηλυκού χαρακτήρα της, ανατρεπτική.
«Η κοριτσίστικη αισθητική και τα θηλυκά στοιχεία, νομίζω πως αυτά μοιάζουν τα πιο ανατρεπτικά», λέει. «Υπάρχει ένα πραγματικά ενδιαφέρον κίνημα όπου ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, ειδικά γυναίκες και κορίτσια, αμφισβητούν και προκαλούν αυτά τα αφηγήματα των Big Tech, που είναι πάντα ανδροκρατούμενα και, ως εκ τούτου, εξαιρετικά βαρετά».
Η ίδια η Σαν ασκεί ενεργή κριτική στα αποκλειστικά συστήματα στον χώρο της τεχνολογίας και πέρα από αυτόν, μέσα από την τέχνη της αλλά και μέσω του λογαριασμού της στο Instagram (πηγή στα Αγγλικά), όπου την ακολουθούν 177 χιλιάδες χρήστες.
Καθώς η Σαν συνεχίζει το καθημερινό της ταξίδι δημιουργίας, κρατά γερά αυτή την αίσθηση παιχνιδιού και κίνησης. «Κάνει τη διαδικασία του προγραμματισμού πολύ πιο διασκεδαστική και αναζωογονητική», λέει. «Υπάρχει κάτι παράξενα θεραπευτικό στον κώδικα για μένα».
Μετά τη λήξη της έκθεσής της στη Method Delhi τον περασμένο μήνα, το «RITES» της Σαν μπορεί προς το παρόν να ειδωθεί διαδικτυακά (πηγή στα Αγγλικά). Αναμένονται νέες παρουσιάσεις της δουλειάς της.